Tổng Bí thư: Lựa chọn công nghệ, mình đi sau phải biết 'đi tắt đón đầu'

Sáng 15/2, tại kỳ họp bất thường lần thứ 9, Quốc hội theo luận tại tổ về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách để tháo gỡ vướng mắc trong hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

"Thế giới phát triển rồi mà cứ đi theo thì lúc nào cũng lđi sau"

Thảo luận tại tổ 1 (tổ Hà Nội), Tổng Bí thư Tô Lâm cho rằng nghị quyết của Quốc hội là quan trọng, rất gấp.

Bởi theo ông, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị được ban hành từ cuối năm 2024 nhưng để đi vào được cuộc sống thì phải chờ sửa luật, nhanh nhất phải giữa hoặc cuối 2025, nếu vậy không triển khai được, hoặc triển khai không có ý nghĩa gì. Do đó, cần có văn bản của Quốc hội để thể chế hóa, đưa nghị quyết của Đảng vào thực tiễn.

"Phạm vị vấn đề này quá lớn, đụng vào cái gì cũng thấy khó khăn, khó do quy định chúng ta. Bài học để thấy thể chế là điểm nghẽn. Quốc hội họp bất thường để giải quyết vấn đề không bình thường. Nghe các đại biểu phát biểu tôi thấy thấm và thể hiện sự khẩn trương đưa đưa vào cuộc sống", Tổng Bí thư nói.

Cũng theo Tổng Bí thư, đây cũng chỉ là bước đầu, mới một số vấn đề chứ chưa hết được, nhưng không ra được nghị quyết thì thất bại. Hàng lối rất ngăn nắp nhưng vẫn phải chạy, để chờ xếp hàng xong, chỉnh tề mới hô cùng chạy thì muộn rồi, người ta đã đi xa rồi.

"Ai cũng thấy giá trị, sự cần thiết của khoa học và công nghệ (KHCN), nhưng tại sao không phát triển được? Sửa Luật KHCN thôi cũng chưa đủ thúc đẩy KHCN phát triển. Tổng Bí thư dẫn chứng, Luật Đấu thầu có vấn đề, đấu thầu với lĩnh vực KHCN như hiện nay thì chỉ có mua đồ rẻ vì không khuyến khích mua đồ đắt tiền cả, thế thì mình sẽ trở thành bãi rác của KHCN. Thậm chí người ta cho mình những KHCN lạc hậu.

Lựa chọn công nghệ gì? Mình đi sau phải biết đi tắt đón đầu. Thế giới người ta phát triển rồi mà mình còn không biết người ta đi đến đâu, mình đi theo người ta thì lúc nào cũng đi sau. Mình cho là người ta đưa công nghệ tiên tiến cho mình, nhưng so với thế giới thì lạc hậu rồi. Cứ căn cứ theo Luật Đấu thầu thì sẽ vấp phải điều này, thậm chí người ta còn cho không, và mình mắc vào bẫy của người ta. Rõ ràng đấu thầu của mình chỉ quan tâm giá rẻ", Tổng Bí thư Tô Lâm phân tích.

Tổng Bí thư cũng cho rằng, thực tế một số nền kinh tế vừa qua đi vào KHCN không phát triển được là vì mắc ở vốn đầu tư cũ, không có hàm lượng KHCN tiên tiến, lúng túng thu hồi vốn ở công nghệ lạc hậu. "Mình lại đi vào vết xe này nữa là Mình chết. Mình phải thoát ra như thế nào, đó là vấn đề cần phải gỡ", ông nói.

Tổng Bí thư cũng cho biết vừa họp Chính phủ nghe Thủ tướng nói ông rất xúc động. Miễn, giảm thuế khuyến khích người dân, doanh nghiệp phát triển. Lãi 5-7% thì người ta không sản xuất kinh doanh, xã hội không phát triển được. Hạ lãi vay thì nhiều người tham gia sản xuất kinh doanh, thì nhiều người vay hơn và ngân hàng thu về được nhiều lợi nhuận hơn.

Quy định của ta là khuyến khích sản xuất kinh doanh, chứ không phải lo thu nhiều.

"Quy định của ta là khuyến khích sản xuất kinh doanh, chứ không phải lo thu nhiều. Chính sách này phải được tính toán trong các chính sách, luật. Phải khuyến khích doanh nghiệp, ví dụ trường đại học phải có sự kết gắn với doanh nghiệp, trong đó có hợp tác xã.

Thể chế là một điểm nghẽn cần tập trung tháo gỡ. Những gì là rào cản thì cần tháo. Khoa học là miền đất hoang vu, ai đi vào trúng được thì thắng lớn. Nghị quyết 57 thấy được vấn đề này và phải thấy chủ trương. Thênh thang ai cũng đến được thì dễ quá, còn nghiên ứu khoa học là miền đất hoang vu cần khai phá", Tổng Bí thư nhấn mạnh.

Cần bổ sung 5 cơ chế đặc biệt

Cũng thảo luận tại tổ về nội dung trên, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh rằng, muốn phát triển nhanh, bền vững thì dựa trên KHCN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là yêu cầu khách quan.

Do đó, chúng ta phải tháo gỡ trước hết về mặt thể chế để giải quyết trước mắt một số khó khăn, vướng mắc để Nghị quyết 57 đi ngay vào cuộc sống, còn tiếp theo phải sửa một loạt luật liên quan ngân sách, thuế, doanh nghiệp, khoa học công nghệ….

Người đứng đầu Chính phủ cho rằng, bên cạnh các chính sách đặc thù, cần bổ sung 5 cơ chế đặc biệt.

Thứ nhất, phải có cơ chế đặc biệt cho phát triển kết cấu hạ tầng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vì hạ tầng này hiện còn rất yếu. Nguồn lực cần rất lớn nên phải có cơ chế huy động nguồn từ hợp tác công tư, từ DN, xã hội và người dân.

Thứ hai, cần cơ chế đặc biệt cho quản lý. Ví dụ đầu tư công quản lý tư như Nhà nước đầu tư hạ tầng KHCN nhưng giao tư nhân quản lý. Hay lãnh đạo công, quản trị tư là thiết kế chính sách, pháp luật, công cụ giám sát kiểm tra, còn quản trị giao cho DN…

Thứ ba là cơ chế đặc biệt cho nhà khoa học và công trình khoa học thương mại hóa được. Phân cấp, phân quyền có thể đến các tỉnh, thành phố, bộ ngành, thậm chí tới các chủ thể có liên quan. Xóa bỏ cơ chế xin - cho, giảm thủ tục hành chính để quản lý hiệu quả tổng thể.

Thứ tư, dự thảo mới đề cập miễn trừ trách nhiệm cho người soạn thảo chính sách, nhưng khâu thực hiện mới là khó và còn yếu. Do đó, nếu không có cơ chế đặc biệt bảo vệ người thực hiện thì lại dẫn đến sợ trách nhiệm, đùn đẩy, không muốn làm. Phải thiết kế thêm cơ chế miễn trừ trách nhiệm khi xảy ra rủi ro cho người thực hiện chứ không chỉ với người thiết kế chính sách, như thế mới toàn diện.

Thứ năm, phải có cơ chế đặc biệt thu hút nguồn nhân lực. Như thu hút nhân lực để phát triển DN tư nhân về khoa học công nghệ; thu hút nguồn nhân lực từ bên ngoài về Việt Nam, vào Việt Nam góp phần thúc đẩy phát triển KHCN, bằng chính sách thuế, phí, nhà cửa, đất đai, visa, hợp đồng lao động…

"Quá trình thực hiện để tạo đột phá về KHCN thì phải chấp nhận rủi ro, chấp nhận thất bại, thậm chí phải trả giá nhưng quan điểm coi đó là "học phí", để rồi giải quyết. Loại trừ động cơ cá nhân, còn rủi ro mất mát do khách quan, người thực hiện vô tư trong sáng vì sự phát triển KHCN, vì sự phát triển của đất nước thì phải chấp nhận, coi đó như "học phí" để có thêm kinh nghiệm, bài học, bản lĩnh và trí tuệ để làm tốt hơn', Thủ tướng Phạm Minh Chính bày tỏ.