Ngân hàng Nhà nước 'tuýt còi' cuộc đua lãi suất

Tháng 3/2026 chứng kiến một trong những đợt tăng lãi suất huy động mạnh nhất trong vòng hai năm. Lãi suất tiền gửi dân cư tại nhiều ngân hàng thương mại cổ phần đã vượt ngưỡng 8%/năm, thậm chí một số tổ chức như Cake, Vikki hay GPBank chào mức lên tới 9–9,2%/năm cho các kỳ hạn dài hoặc khoản tiền lớn.

Không chỉ các ngân hàng quy mô nhỏ và trung bình, nhóm Big4 vốn thường duy trì mặt bằng lãi suất thấp cũng đã có những đợt điều chỉnh tăng, đưa lãi suất kỳ hạn 12 tháng lên quanh mức 5,3–5,5%/năm.

Đằng sau diễn biến này là áp lực thanh khoản gia tăng khi tín dụng bắt đầu tăng tốc trở lại, trong khi dòng tiền nhàn rỗi trong dân cư có xu hướng dịch chuyển sang các kênh đầu tư khác như vàng. Điều này buộc các ngân hàng phải tăng lãi suất huy động để giữ chân người gửi tiền, qua đó vô hình trung tạo ra một cuộc đua mới trong hệ thống.

Song song với diễn biến trên, thị trường tiền tệ cũng ghi nhận sự thay đổi đáng chú ý trong hoạt động điều hành của Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Sau một thời gian dài hút ròng nhằm kiểm soát tỷ giá, cơ quan này đã quay lại trạng thái bơm ròng hơn 33.000 tỷ đồng trong tuần cuối tháng 3/2026.

Thông qua kênh thị trường mở (OMO), NHNN đã triển khai các phiên cho vay kỳ hạn với quy mô lớn, tổng khối lượng lên tới gần 200.000 tỷ đồng, lãi suất khoảng 4,5%/năm. Mục tiêu là hỗ trợ thanh khoản cho các ngân hàng, đặc biệt trong bối cảnh lãi suất liên ngân hàng biến động rất mạnh.

Đáng chú ý, có thời điểm gần đây, lãi suất trên thị trường liên ngân hàng đã tăng vọt lên tới khoảng 12%/năm ở một số kỳ hạn ngắn – mức cao bất thường, phản ánh tình trạng căng thẳng thanh khoản mang tính cục bộ trong hệ thống, buộc NHNN phải can thiệp kịp thời để hạ nhiệt thị trường, tránh hiệu ứng lan sang mặt bằng lãi suất huy động và cho vay.

Ở góc độ quốc tế, chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) tiếp tục là biến số quan trọng. Trái với kỳ vọng trước đó về việc cắt giảm lãi suất, các tín hiệu gần đây cho thấy lạm phát tại Mỹ vẫn dai dẳng, trong khi giá năng lượng tăng do căng thẳng địa chính trị.

FED vì vậy phát đi thông điệp có thể kéo dài thời gian duy trì lãi suất cao, thậm chí không loại trừ khả năng tăng trở lại nếu cần thiết. Điều này tạo áp lực đáng kể lên tỷ giá VND/USD, buộc Việt Nam phải duy trì chênh lệch lãi suất đủ hấp dẫn để giữ ổn định dòng vốn và thị trường ngoại hối.

Trong bối cảnh đó, dư địa điều hành lãi suất trong nước trở nên hạn hẹp hơn, khi NHNN vừa phải hỗ trợ tăng trưởng, vừa phải kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá.

Tiếng “tuýt còi” của Ngân hàng Nhà nước

Chính vì vậy, công văn yêu cầu ổn định mặt bằng lãi suất của NHNN không chỉ đơn thuần là một chỉ đạo hành chính, mà còn là tín hiệu điều tiết chính sách rõ ràng.

Cụ thể, NHNN vừa có Công văn số 2342/NHNN-CSTT về việc thực hiện các giải pháp để ổn định mặt bằng lãi suất.

Cơ quan quản lý yêu cầu các tổ chức tín dụng thực hiện nghiêm quy định về lãi suất, tăng cường kiểm tra nội bộ, công khai minh bạch lãi suất huy động và cho vay. Đồng thời, nhấn mạnh việc cân đối nguồn vốn – sử dụng vốn, đảm bảo thanh khoản nhưng không gây xáo trộn thị trường.

Thông điệp quan trọng hơn là định hướng dòng tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất – kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên và các động lực tăng trưởng kinh tế, thay vì chạy theo cuộc đua lãi suất đầu vào.

Thực tế, việc lãi suất huy động tăng mạnh sẽ kéo theo lãi suất cho vay đi lên, làm gia tăng chi phí vốn của doanh nghiệp, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phục hồi và tăng trưởng kinh tế năm 2026.

Tác động này sẽ thể hiện rõ nét hơn ở nhóm doanh nghiệp có mức độ sử dụng đòn bẩy tài chính cao như bất động sản, xây dựng, vật liệu, hạ tầng và các doanh nghiệp sản xuất phụ thuộc lớn vào vốn lưu động ngắn hạn. Khi chi phí vốn tăng, biên lợi nhuận bị co hẹp, áp lực tái cấp vốn cho các khoản nợ đến hạn cũng trở nên lớn hơn, đặc biệt với những doanh nghiệp đang trong chu kỳ mở rộng đầu tư. Trên thị trường vốn, mặt bằng lãi suất neo cao còn có thể kéo lợi suất trái phiếu doanh nghiệp tăng theo, đồng thời ảnh hưởng tới dòng tiền vào chứng khoán khi nhà đầu tư có xu hướng dịch chuyển một phần sang kênh tiền gửi an toàn hơn. Điều này khiến bài toán duy trì tốc độ tăng trưởng lợi nhuận của khu vực doanh nghiệp niêm yết trong năm 2026 đứng trước thêm một biến số đáng lưu ý.

Theo đánh giá của một số chuyên gia, hệ thống ngân hàng Việt Nam đang ở trong trạng thái “cân bằng mong manh”: thanh khoản không quá căng thẳng nhưng cũng không còn dồi dào như giai đoạn trước; lãi suất cần thấp để hỗ trợ tăng trưởng nhưng lại chịu áp lực từ tỷ giá và bên ngoài.

Trong bối cảnh đó, vai trò điều hành của NHNN trở nên đặc biệt quan trọng. "Tiếng tuýt còi” lần này không nhằm kìm hãm thị trường, mà để đảm bảo cuộc chơi diễn ra trong khuôn khổ kiểm soát, tránh những hệ lụy lan rộng.

Về phía các ngân hàng thương mại, bài toán đặt ra không chỉ là cạnh tranh huy động vốn, mà còn là tối ưu cấu trúc nguồn vốn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và kiểm soát chi phí. Chỉ khi đó, hệ thống mới có thể vừa đảm bảo an toàn, vừa đồng hành cùng mục tiêu tăng trưởng của nền kinh tế.

Nhìn rộng hơn, đây cũng là phép thử đối với khả năng điều hành chính sách tiền tệ trong bối cảnh nhiều biến số đan xen – từ trong nước đến quốc tế. Và trong phép thử đó, sự chủ động, linh hoạt nhưng kỷ luật của nhà điều hành sẽ là yếu tố quyết định.