Thông tư 102: Tăng cường năng lực quản trị rủi ro của chứng khoán Việt Nam

Ngày 29/10/2025, Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 102/2025/TT-BTC sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 91/2020/TT-BTC quy định chỉ tiêu an toàn tài chính và biện pháp xử lý đối với tổ chức kinh doanh chứng khoán không đáp ứng chỉ tiêu an toàn tài chính (Thông tư số 102/2025/TT-BTC).

Thông tư số 102/2025/TT-BTC có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/12/2025, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường năng lực quản trị rủi ro và hướng tới phát triển bền vững cho thị trường chứng khoán Việt Nam.

Việc sửa đổi lần này nhằm đảm bảo tính đồng bộ với các văn bản pháp luật mới như Luật Chứng khoán (sửa đổi) số 56/2024/QH15, Nghị định 155/2020/NĐ-CP, Nghị định 245/2025/NĐ-CP, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn Việt Nam đã được FTSE Russell nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp.

Ngoài các nội dung điều chỉnh cho phù hợp, đồng bộ với quy định pháp luật hiện hành (Luật số 56/2024/QH15 ngày 29/11/2024, Nghị định số 155/2020/NĐ-CP, Nghị định số 245/2025/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn thi hành), Thông tư số 102/2025/TT-BTC được ban hành với mục tiêu tính các chỉ tiêu an toàn tài chính bao quát được rủi ro trong hoạt động của công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ (tổ chức kinh doanh chứng khoán) phù hợp sự phát triển mạnh mẽ cả chiều rộng và chiều sâu của thị trường chứng khoán, đặc biệt là tốc độ tăng vốn hóa thị trường trong thời gian qua.

Qua đó, việc ban hành Thông tư số 102/2025/TT-BTC giúp các tổ chức kinh doanh chứng khoán quản trị rủi ro tốt hơn, nâng cao năng lực, khả năng cung cấp dịch vụ, thu hút được các nhà đầu tư đặc biệt nhà đầu tư nước ngoài trong trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới sau khi được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp.

Đồng thời, Thông tư số 102/2025/TT-BTC được ban hành cũng góp phần gia tăng hiệu quả quản lý nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán, bảo đảm thị trường hoạt động hiệu quả, minh bạch, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia thị trường.

Thông tư 102/2025/TT-BTC sửa đổi, bổ sung nội dung tại 7 điều của Thông tư 91/2020/TT-BTC, thay thế một số phụ lục và bãi bỏ các quy định không còn phù hợp. Trong đó, một số điểm đáng chú ý bao gồm việc điều chỉnh cách tính vốn khả dụng, bổ sung quy định về xếp hạng tín nhiệm trong đánh giá rủi ro trái phiếu, cùng việc chuẩn hóa nguyên tắc định giá tài sản theo sát giá giao dịch thực tế trên thị trường.

Cụ thể, quy định mới về vốn khả dụng được sửa đổi để phù hợp với chế độ kế toán hiện hành, bảo đảm việc phản ánh chính xác năng lực tài chính thực tế của doanh nghiệp. Một số khoản mục được bổ sung hoặc loại trừ giúp việc xác định vốn khả dụng trở nên minh bạch và sát với rủi ro hoạt động của các tổ chức kinh doanh chứng khoán.

Bên cạnh đó, Thông tư cũng sửa đổi, bổ sung một số quy định về hệ số rủi ro thị trường đối với cổ phiếu niêm yết nhằm đảm bảo phù hợp với quy định về chuyển sàn niêm yết cổ phiếu tại Nghị định số 155/2020/NĐ-CP, Thông tư số 57/2021/TT-BTC, Thông tư số 69/2023/TT-BTC; đồng thời Thông tư cũng quy định bổ sung các chi phí không bằng tiền trong việc tính toán, đo lường các tài sản đầu tư, hoạt động của tổ chức kinh doanh chứng khoán.

Đáng chú ý, Thông tư 102/2025/TT-BTC đã bổ sung quy định về hệ số rủi ro thị trường đối với trái phiếu doanh nghiệp có xếp hạng tín nhiệm. Theo đó, các công ty chứng khoán được phép tham chiếu kết quả xếp hạng tín nhiệm của các tổ chức quốc tế như Standard & Poor’s, Fitch Ratings, Moody’s hoặc các tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập trong nước được Bộ Tài chính cấp phép.

Bên cạnh đó, thông tư điều chỉnh nguyên tắc định giá tài sản và chứng khoán để bảo đảm thống nhất với phương pháp xác định giá tại các Sở Giao dịch Chứng khoán, giúp tăng tính minh bạch và độ tin cậy trong báo cáo tài chính. Các mẫu báo cáo an toàn tài chính của công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ cũng được thay thế, cập nhật theo hướng chuẩn hóa và số hóa, nhằm hỗ trợ cơ quan quản lý trong công tác giám sát và cảnh báo sớm rủi ro.

Để tạo điều kiện cho doanh nghiệp thích ứng, Thông tư 102/2025/TT-BTC quy định thời gian chuyển tiếp 6 tháng kể từ ngày có hiệu lực.

Trong thời gian này, các tổ chức kinh doanh chứng khoán có thể điều chỉnh cơ cấu tài sản, danh mục đầu tư và hệ thống quản trị nội bộ để đáp ứng tỷ lệ an toàn tài chính mới, tránh tác động đột ngột tới hoạt động sản xuất kinh doanh. Bộ Tài chính cũng cho biết sẽ phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước hướng dẫn chi tiết để đảm bảo việc thực thi được đồng bộ và hiệu quả trên toàn hệ thống.