Thanh tra chỉ ra nhiều tồn tại tại GVR: Bài toán chuyển hóa 86.000 tỷ đồng tài sản

Thanh tra Chính phủ vừa công bố kết luận thanh tra về việc quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước tại Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam – CTCP (HOSE: GVR) trong giai đoạn 2018–2024, chỉ ra hàng loạt tồn tại liên quan đến công nợ, đầu tư tài chính, quản lý đất đai và vườn cây kiến thiết cơ bản (KTCB).

Một số đơn vị thành viên được nêu cụ thể trong kết luận thanh tra như Công ty TNHH MTV Tổng công ty Cao su Đồng Nai, Công ty TNHH MTV Cao su Bình Long, Công ty TNHH MTV Cao su Kon Tum… Đáng chú ý, trong số này có các doanh nghiệp đang niêm yết như Cao su Phước Hòa (HOSE: PHR), Cao su Đồng Phú (HOSE: DPR), Cao su Bà Rịa (HOSE: BRR) và Cao su Lai Châu (UPCoM: LCR), qua đó nhận được sự quan tâm từ thị trường.

Với một doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ 96,77% vốn điều lệ và sở hữu quỹ đất lớn hàng đầu cả nước, điều thị trường quan tâm không chỉ là các sai sót của giai đoạn trước, mà là hiệu quả bảo toàn và phát triển vốn nhà nước thể hiện trên kết quả kinh doanh và bảng cân đối hiện nay.

Bức tranh tài chính 2025

Theo Báo cáo tài chính hợp nhất quý IV và cả năm 2025, GVR ghi nhận doanh thu thuần lũy kế gần 28.939 tỷ đồng, tăng khoảng 10% so với năm trước. Lợi nhuận sau thuế hợp nhất đạt 6.353 tỷ đồng, tăng hơn 30% so với năm 2024.

Tuy nhiên, riêng quý IV/2025, lợi nhuận sau thuế chỉ đạt khoảng 1.136 tỷ đồng, giảm mạnh 52% so với 2.398 tỷ đồng so với cùng kỳ. Diễn biến này phần nào phản ánh tính chu kỳ của ngành cao su cũng như áp lực chi phí, nhưng đồng thời cho thấy biến động lợi nhuận theo quý vẫn khá lớn.

Tại ngày 31/12/2025, tổng tài sản hợp nhất của GVR đạt khoảng 86.500 tỷ đồng. Trong đó, vốn chủ sở hữu khoảng 62.600 tỷ đồng, chiếm hơn 72% tổng nguồn vốn; nợ phải trả khoảng 23.900 tỷ đồng. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao cho thấy nền tảng tài chính của tập đoàn nhìn chung vẫn khá an toàn.

Dù vậy, khi đi sâu vào cơ cấu tài sản, một số chỉ tiêu được Thanh tra Chính phủ lưu ý cũng đồng thời là những khoản mục đáng chú ý trên bảng cân đối kế toán.

Công nợ và quản trị dòng tiền: Rủi ro không lớn nhưng cần siết lại

Kết luận thanh tra nêu tổng nợ phải thu ngắn hạn lũy kế đến 31/12/2024 của tập đoàn lên tới hơn 1.281 tỷ đồng. Trong đó, nợ quá hạn hơn 400 tỷ đồng, nợ xấu hơn 300 tỷ đồng; một số khoản cho vay, trả thay có nguy cơ mất vốn.

Đáng chú ý, Công ty TNHH MTV Tổng công ty Cao su Đồng Nai bị nêu về việc trích lập dự phòng chưa đúng quy định và tồn tại khoản phải thu lớn từ một số công ty liên quan. Một số đơn vị khác như Công ty Cổ phần Cao su Phước Hòa, Cao su Đồng Phú cũng được nhắc đến liên quan đến hạch toán chi phí, phân phối lợi nhuận và nghĩa vụ thuế.

Bên cạnh đó, kết luận thanh tra cũng đề cập việc tập đoàn tạm ứng vốn cho 17 đơn vị với tổng số tiền khoảng 2.304 tỷ đồng nhưng chưa đầy đủ hồ sơ, thỏa thuận theo quy định. Dù không đồng nghĩa với thất thoát, quy mô khoản tạm ứng này cho thấy mức độ phức tạp trong quản lý dòng tiền nội bộ của một tập đoàn.

Trên BCTC hợp nhất, các khoản phải thu ngắn hạn của GVR tại cuối năm 2025 ở mức 2.587 tỷ đồng (đã trích lập dự phòng). So với tổng tài sản 86.500 tỷ đồng, tỷ trọng khoản phải thu không quá cao. Tuy nhiên, việc tồn tại nợ quá hạn, nợ xấu và các khoản tạm ứng vốn nội bộ như kết luận thanh tra nêu cho thấy công tác quản lý công nợ tại một số đơn vị thành viên còn lỏng lẻo.

Dù vậy, GVR vẫn duy trì lượng tiền và tương đương tiền lên đến 7.887 tỷ đồng – tạo dư địa thanh khoản nhất định nếu phát sinh nghĩa vụ tài chính bổ sung.

7.589 tỷ đồng tài sản dở dang và câu chuyện vườn cây KTCB

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là tình trạng vườn cây cao su KTCB dở dang kéo dài hoặc ngừng đầu tư tại một số đơn vị như Cao su Chu Sê, Cao su Chư Păh, Cao su Kon Tum… với nguy cơ không bảo toàn vốn đã bỏ ra.

Trên BCTC hợp nhất, tài sản dở dang dài hạn của GVR ở mức khoảng 7.589 tỷ đồng, trong đó chi phí xây dựng cơ bản dở dang hơn 7.369 tỷ đồng, tương đương gần 9% tổng tài sản. Trong đó có 12.655 ha (trị giá 1.919 tỷ đồng) diện tích vườn cây cao su KTCB còn đang dở dang kéo dài từ năm 2015 và 7.266 ha (giá trị 1.179 tỷ đồng) diện tích vườn cây ngưng đầu tư, kém hoặc không hiệu quả chưa đúng với các quy định đã ban hành của Bộ Nông nghiêp và Phát triển nông thôn.

Với đặc thù ngành cao su, tài sản dở dang lớn không phải là điều bất thường do chu kỳ đầu tư dài, cây cao su con cần thời gian sinh trưởng 5-6 năm trước khi có thể khai thác mủ. Tuy nhiên, nếu một phần diện tích trồng mới, tái canh không đạt hiệu quả như kỳ vọng, quá trình chuyển hóa từ vốn đầu tư sang tài sản sinh lợi sẽ kéo dài, ảnh hưởng đến tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) cũng như hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu.

Trong bối cảnh giá cao su biến động theo chu kỳ toàn cầu, việc tối ưu hóa danh mục đầu tư vườn cây và kiểm soát tiến độ là yếu tố then chốt để đảm bảo lợi nhuận bền vững.

Đất đai và tiền thuê đất: Thử thách pháp lý cho chiến lược KCN

Kết luận thanh tra yêu cầu GVR và các đơn vị liên quan khẩn trương rà soát, xác định và nộp đúng, đủ tiền thuê đất với số tạm tính khoảng 894 tỷ đồng (tính đến thời điểm tháng 10/2025); đồng thời xử lý diện tích 1.634 ha đất bị lấn chiếm và hoàn thiện thủ tục pháp lý đối với diện tích chưa được giao, cho thuê chính thức.

Một số đơn vị như Cao su Phú Riềng, Cao su Lộc Ninh được nhắc đến trong nội dung sử dụng đất khi chưa hoàn tất thủ tục.

Đối với GVR, đất đai không chỉ phục vụ sản xuất cao su mà còn là nguồn lực quan trọng cho phát triển khu công nghiệp – mảng được kỳ vọng đóng góp ngày càng lớn trong cơ cấu lợi nhuận. Nếu so với lợi nhuận sau thuế hợp nhất hơn 5.000 tỷ đồng mỗi năm và lượng tiền mặt gần 8.000 tỷ đồng, nghĩa vụ tiền thuê đất (nếu phát sinh bổ sung) chưa phải áp lực tài chính quá lớn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, yếu tố pháp lý đất đai có thể ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các dự án KCN – vốn được xem là động lực tăng trưởng dài hạn trong tương lai.

Phép thử quản trị và bài toán chuyển hóa nguồn lực

Thanh tra cũng nêu tồn tại trong công tác giám sát tài chính đối với một số công ty con, yêu cầu rà soát, xử lý trách nhiệm và đẩy mạnh tái cơ cấu các khoản đầu tư kém hiệu quả.

Các đơn vị như Cao su Bình Long, Cao su Kon Tum, Cao su Ea H’leo được yêu cầu thực hiện đúng quy định về trích lập, quản lý và sử dụng Quỹ đầu tư phát triển.

Với hơn 62.000 tỷ đồng vốn chủ sở hữu và mạng lưới 136 công ty con, công ty liên kết trên nhiều địa bàn, GVR vận hành theo mô hình tập đoàn quy mô lớn. Điều này đồng nghĩa yêu cầu quản trị và kiểm soát đầu tư tài chính dài hạn phải được đặt ở vị trí trung tâm.

Ở một góc nhìn rộng hơn, kết luận thanh tra lần này có thể xem như một phép thử đối với năng lực quản trị của GVR trong giai đoạn nhiều yêu cầu mới đặt ra. Khi tập đoàn đứng trước áp lực tối ưu hiệu quả sử dụng vốn, rà soát danh mục đầu tư và đẩy nhanh các dự án khu công nghiệp, yêu cầu nâng cao kỷ luật tài chính và chất lượng điều hành tại các đơn vị thành viên trở nên rõ ràng hơn.

Nền tảng tài chính hiện tại cho thấy GVR chưa chịu áp lực thanh khoản tức thời. Tuy nhiên, những tồn tại về công nợ, tài sản dở dang hay pháp lý đất đai phản ánh bài toán quản trị sâu hơn: làm sao để nguồn lực đất đai và vốn đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng thực sự chuyển hóa thành lợi nhuận bền vững.

Với nhà đầu tư, điều đáng quan tâm có lẽ không chỉ là các sai sót quá khứ được chỉ ra, mà là cách GVR xử lý và khắc phục trong thời gian tới. Nếu các kiến nghị thanh tra được triển khai quyết liệt, đồng thời quá trình tái cơ cấu diễn ra hiệu quả, tập đoàn có thể bước vào chu kỳ tăng trưởng mới dựa trên quỹ đất lớn và lợi thế ngành cao su.

Ngược lại, nếu những tồn tại quản trị kéo dài, hiệu quả sử dụng vốn sẽ tiếp tục là dấu hỏi trong bức tranh dài hạn của doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn này.