Triển vọng doanh nghiệp cao su: Giá đã khởi sắc nhưng rủi ro chu kỳ còn đó

Giá cao su phục hồi mạnh

Sau giai đoạn trầm lắng, cao su thiên nhiên đang cho thấy tín hiệu bước vào pha sôi động mới. Hợp đồng TSR20 trên SGX giao tháng 3/2026 giao dịch quanh 200 cent/kg, tăng hơn 25–30% so với vùng đáy 150–160 cent/kg giữa năm 2025. Thanh khoản thị trường cũng cải thiện rõ rệt từ cuối quý IV/2025 và duy trì ở mức cao trong những tháng đầu năm 2026, cho thấy dòng tiền đang quay trở lại nhóm hàng hóa cao su.

Sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, thị trường ghi nhận đợt phục hồi mạnh khi các hợp đồng tại Nhật Bản và Trung Quốc đồng loạt tăng ít nhất 6% chỉ trong tuần đầu giao dịch.

Theo báo cáo của CITIC Securities Futures, nguồn cung cao su hiện bị hạn chế do bước vào mùa thay lá hàng năm – giai đoạn sản lượng mủ giảm mạnh. Trong bối cảnh nhu cầu dự kiến gia tăng, diễn biến giá sẽ phụ thuộc nhiều vào tốc độ xả hàng tồn kho mùa đông và tỷ lệ vận hành của các nhà sản xuất lốp xe.

Xu hướng thắt chặt nguồn cung này cũng phần nào phản ánh tại Việt Nam. Theo số liệu từ Cục Hải quan Việt Nam, năm 2025 xuất khẩu cao su đạt 1,91 triệu tấn, trị giá gần 3,33 tỷ USD, giảm 5,1% về lượng và giảm 2,6% về trị giá so với năm trước. Trong nhóm các quốc gia sản xuất cao su lớn, Việt Nam là một trong số ít nước ghi nhận sản lượng xuất khẩu suy giảm.

Một phần nguyên nhân đến từ việc nhu cầu trong nước tăng lên khi các doanh nghiệp lốp xe Trung Quốc như Sailun Group, Guizhou Tyre hay Haohua Tire đầu tư nhà máy tại Việt Nam. Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp cao su trong nước chủ động giảm lượng hàng bán ra vì nhiều lý do khác nhau.

Được giá nhưng sản lượng không tăng tương ứng

Thực tế cho thấy, dù nhiều doanh nghiệp ghi nhận kết quả kinh doanh tăng trưởng so với năm trước, mức tăng này không hoàn toàn đến từ hoạt động cốt lõi. Giá mủ cao su trung bình năm 2025 tăng, nhưng sản lượng tiêu thụ không vì thế mà cải thiện tương ứng.

CTCP Cao su Phước Hòa (PHR) năm 2025 ghi nhận sản lượng khai thác tại công ty mẹ đạt 12.805 tấn, tăng nhẹ so với 12.771 tấn cùng kỳ. Tuy nhiên, sản lượng thu mua giảm mạnh xuống còn 7.377 tấn so với 10.355 tấn năm trước, khiến tổng sản lượng tiêu thụ suy giảm đáng kể.

Dù vậy, nhờ động lực giá bán tăng cùng với việc giảm lượng hàng tồn kho trị giá 93 tỷ đồng, doanh thu thuần hợp nhất của PHR vẫn tăng thêm 161 tỷ đồng, đạt 1.794 tỷ đồng. Lợi nhuận trước thuế đạt 630 tỷ đồng, tăng khoảng 16% so với mức 543 tỷ đồng cùng kỳ.

Đáng chú ý, mức tăng lợi nhuận có đóng góp lớn từ nguồn thu nhập khác khi doanh nghiệp ghi nhận hơn 138 tỷ đồng, cao hơn đáng kể so với 79 tỷ đồng năm trước. Trong đó có gần 8 tỷ đồng tiền đền bù giải phóng mặt bằng tuyến cao tốc TP.HCM – Chơn Thành và 120 tỷ đồng tiền đền bù từ dự án KCN VSIP 3 (sau khi đã nhận 55 tỷ đồng vào năm trước).

Tổng diện tích đất PHR bị thu hồi cho dự án VSIP 3 là 681 ha tại nông trường cao su Hội Nghĩa. Đây từng là một trong những nông trường có diện tích lớn, nằm chủ yếu tại phường Tân Uyên, TP.HCM, với quy mô hơn 2.700 ha vào năm 2015. Tuy nhiên, cùng với tốc độ đô thị hóa và sự mở rộng của các khu công nghiệp, diện tích nông trường dự kiến sẽ tiếp tục thu hẹp trong thời gian tới, đồng nghĩa với việc sản lượng mủ khai thác của PHR có thể sụt giảm tương ứng.

Đối với CTCP Cao su Đồng Phú (DPR), báo cáo tài chính công ty mẹ cũng cho thấy sự sụt giảm nhẹ về sản lượng tiêu thụ. Năm 2025, tổng sản lượng tiêu thụ đạt khoảng 11.608 tấn, giảm 2,7% so với mức 11.930 tấn của năm 2024. Tuy nhiên, giá bán bình quân tăng từ khoảng 48 triệu đồng/tấn lên 50,7 triệu đồng/tấn, nhờ đó doanh thu cả năm vẫn ghi nhận mức tăng nhẹ khoảng 3%.

Sản lượng khai thác chưa bị ảnh hưởng đáng kể, song nhiều dấu hiệu cho thấy diện tích vườn cây bước vào giai đoạn cuối vòng đời đang gia tăng theo từng năm.

Theo báo cáo tài chính hợp nhất năm 2025, doanh thu của DPR đạt 1.188 tỷ đồng, giảm nhẹ so với mức 1.224 tỷ đồng năm trước. Tuy nhiên, lợi nhuận trước thuế lại tăng mạnh 22%, lên 459 tỷ đồng, bất chấp lợi nhuận khác suy giảm.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc doanh thu bán cây cao su tăng mạnh. Trong khi doanh thu từ kinh doanh mủ cao su đạt 939 tỷ đồng, lợi nhuận gộp 285 tỷ đồng, thì doanh thu từ bán cây cao su đạt 158 tỷ đồng với lợi nhuận gộp lên tới 150 tỷ đồng, tương đương biên lợi nhuận khoảng 95%.

Những năm trước đó, lợi nhuận từ mảng thanh lý cây cao su (và chế biến gỗ) lần lượt đạt 51 tỷ đồng năm 2023 và 87 tỷ đồng năm 2024.

Việc gia tăng đóng góp từ mảng này giúp doanh nghiệp cải thiện lợi nhuận trong ngắn hạn. Tuy nhiên, về trung và dài hạn, việc thanh lý diện tích lớn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng khai thác mủ, đặc biệt trong bối cảnh giá cao su đang neo ở vùng cao.

Tái canh và mở rộng diện tích

Trong bối cảnh nguồn cung mủ cao su bị thu hẹp không chỉ tại Việt Nam mà còn trên phạm vi toàn cầu, những doanh nghiệp tăng diện tích trồng cây đúng thời điểm có thể hưởng lợi đáng kể. Tuy nhiên, do cao su là cây công nghiệp dài ngày, cần 5–6 năm trước khi đưa vào khai thác, nên việc đầu tư phải được thực hiện từ nhiều năm trước đó.

CTCP Cao su Tây Ninh (TRC) là một trong những đơn vị gia tăng diện tích khai thác mạnh trong thời gian qua. Theo BCTC quý IV/2025, doanh nghiệp đã ghi nhận thêm 524 tỷ đồng nguyên giá vườn cây kinh doanh vào tài sản cố định hữu hình. So với mức 1.083 tỷ đồng đầu năm, con số này tương đương mức tăng gần 48% chỉ trong một năm.

Giá trị còn lại của vườn cây kinh doanh đạt 1.367 tỷ đồng, cùng 153 tỷ đồng đang nằm ở tài sản dở dang dài hạn, cho thấy doanh nghiệp sở hữu nguồn tài sản có thể khai thác trong nhiều năm tới.

Năm 2025, TRC ghi nhận doanh thu 843 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế 285 tỷ đồng. EPS đạt 8.669 đồng, tăng khoảng 14% so với mức 7.598 đồng năm trước.

Nếu giá mủ cao su tiếp tục duy trì ở mức cao, tăng trưởng lợi nhuận của TRC có thể được củng cố khi nhóm vườn cây mới khai thác sẽ bước vào giai đoạn cho năng suất cao hơn trong vài năm tới.

Cùng với giá trị còn lại của vườn cây khoảng 1.300 tỷ đồng, PHR cũng cho thấy sự tích cực trong tái canh khi ghi nhận 399 tỷ đồng chi phí xây dựng cơ bản dở dang cho "vườn cây kiến thiết cơ bản tại Việt Nam". Ngoài ra, doanh nghiệp đã triển khai kế hoạch đầu tư dự án sản xuất nông nghiệp diện tích 25.742 ha tại Ea Súp (Đắk Lắk) từ năm 2014, dù tiến độ đến nay vẫn còn hạn chế.

Trong năm 2025, DPR cũng ghi nhận tăng giá trị vườn cây cao su thêm 89 tỷ đồng, trong đó 47 tỷ đồng là diện tích cây đến kỳ khai thác. Bên cạnh đó, giá trị vườn cây chưa đủ tuổi khai thác tại Việt Nam và Campuchia đạt khoảng 200 tỷ đồng, được ghi nhận tại chi phí xây dựng cơ bản dở dang.

Như vậy có thể thấy, dù nguồn thu của các doanh nghiệp cao su ngày càng đa dạng, bao gồm hoạt động tài chính và thu nhập khác, việc tái canh và mở rộng diện tích trồng cây vẫn được đặc biệt chú trọng. Mặc dù vậy, hiệu quả đầu tư vẫn phụ thuộc lớn vào điều kiện thực tế.

Tại Gia Lai, trong tổng số 32.371,6 ha đất rừng tạm giao cho 16 doanh nghiệp với 44 dự án trồng cao su, đến nay mới trồng được 25.858,6 ha. Đáng chú ý, tính đến cuối tháng 8/2025, khoảng 17.651,4 ha cao su ghi nhận tình trạng chết, kém phát triển hoặc không hiệu quả.

Điều này cho thấy đầu tư mở rộng diện tích, đặc biệt tại các khu vực mới, tiềm ẩn rủi ro đáng kể về thổ nhưỡng, khí hậu và hiệu quả kinh tế.

Bên cạnh đó, giá cao su vốn mang tính chu kỳ rõ rệt. Trong quá khứ, thị trường từng chứng kiến những giai đoạn tăng mạnh rồi nhanh chóng điều chỉnh sâu khi nguồn cung toàn cầu cải thiện hoặc nhu cầu suy yếu. Giai đoạn 2011–2014 là ví dụ điển hình khi giá cao su đạt đỉnh cao lịch sử trước khi bước vào chu kỳ giảm kéo dài nhiều năm sau đó khiến nhiều nơi phải phá bỏ cây cao su để thay thế bằng những cây trồng khác đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn.