Nâng cao nhận thức nhà đầu tư là trách nhiệm của toàn thị trường

Theo số liệu từ Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), tính đến 30/6, Việt Nam có gần 10,3 triệu tài khoản chứng khoán, trong đó nhà đầu tư cá nhân trong nước chiếm chủ yếu với 10,2 triệu tài khoản. Đồng thời, giá trị giao dịch bình quân của nhóm này đã tăng 22,7%, lên mức 18.700 tỷ đồng mỗi phiên trong năm 2024 và chiếm khoảng 89% tổng giá trị giao dịch trên thị trường. Nhà đầu tư tổ chức (bao gồm các quỹ đầu tư chuyên nghiệp) chỉ chiếm khoảng 11% tổng giá trị giao dịch.

Tại hội thảo "Nâng cao nhận thức nhà đầu tư hướng tới nâng hạng thị trường chứng khoán" do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức ngày 17/7, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch HĐTV VSDC đánh giá việc nhà đầu tư cá nhân chiếm tỷ lệ đông và giao dịch lớn liên quan tới tính cách người Á Đông, thích tự đầu tư, chấp nhận cuộc chơi và quan ngại khi đầu tư thông qua các định chế khác.

Ông Sơn nói: "Nhà đầu tư cá nhân với năng lực tài chính, nhận thức có hạn chế và bị chi phối bởi lý thuyết hành vi, có xu hướng phong trào, đầu tư ngắn hạn thu lời nên khi có biến động khả năng chống đỡ rủi ro không cao bằng các định chế, làm mức độ biến động của thị trường càng lớn hơn. Thị trường lên nhanh, xuống cũng nhanh chủ yếu do lượng nhà đầu tư cá nhân lớn".

Do vậy, ông Sơn cho rằng trước hay sau khi nâng hạng thì việc nâng cao nhận thức nhà đầu tư đều quan trọng. Như thị trường Đài Loan, dù đã là thị trường mới nổi nhưng vẫn có những chương trình về đào tạo, nâng cao chất lượng nhà đầu tư. Việc nâng cao nhận thức nhà đầu tư không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý - UBCKNN mà là vấn đề chung của thị trường, trong đó có vai trò của các hiệp hội, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ...

Về phần mình, bà Lê Thị Ngọc Ánh, Giám đốc vận hành CTCP InvestingPro chia sẻ, theo khảo sát của InvestingPro, có 85% nhà đầu tư ra quyết định dựa trên tin đồn hoặc tư vấn không chính thống và có 90% nhà đầu tư bán ngay khi xuất hiện tin tiêu cực mà không đợi xác thực. Điều này cho thấy nhà đầu tư Việt Nam bị ảnh hưởng lớn bởi tin đồn. Với hơn 99% nhà đầu tư cá nhân trên thị trường và chiếm gần 90% giao dịch, thị trường rất dễ có biến động mạnh do yếu tố tâm lý không vững gây nên.

Cần sự phối hợp nhiều bên trong truyền thông

Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo, ông Phan Xuân Thuỷ, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho biết song song với nỗ lực nâng hạng thị trường chứng khoán, việc nâng cao nhận thức nhà đầu tư cũng là một nhiệm vụ rất cần được quan tâm mà các cơ quan quản lý đang tập trung triển khai nhằm phát triển bền vững thị trường chứng khoán Việt Nam.

Lãnh đạo Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương bày tỏ trong thời gian tới, với quy mô thị trường ngày càng lớn, số lượng nhà đầu tư cá nhân ngày càng tăng, thách thức về kiểm soát thông tin sẽ càng phức tạp, đòi hỏi phải có chiến lược phát triển linh hoạt, hiệu quả và đột phá. Theo đó, ông Thủy gợi mở một số nội dung để nghiên cứu, trao đổi và tổ chức thực hiện.

Một là, cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán cần tiếp tục tăng cường phối hợp với các cơ quan thông tấn, báo chí tổ chức truyền thông sâu rộng về các chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế nói chung, đặc biệt là 4 Nghị quyết trụ cột hiện nay của Bộ chính trị là Nghị quyết 66, Nghị quyết 68, Nghị quyết 57, Nghị quyết 59 và lĩnh vực tài chính, chứng khoán nói riêng. Cùng với đó, cần liên tục đổi mới về nội dung và hình thức tuyên truyền nhằm đưa các thông tin chính thống thấm sâu vào đời sống, đến mọi nhà đầu tư trong và ngoài nước và các tầng lớp nhân dân.

Hai là, đối với các thành viên thị trường chứng khoán cần chấp hành nghiêm các quy định về công bố thông tin: (1) phải minh bạch, (2) phải chủ động, (3) phải kịp thời cung cấp thông tin khách quan, trung thực về hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp.

Ba là, các cơ quan báo chí và các tổ chức, doanh nghiệp cần có chương trình ký kết, kế hoạch về thực hiện truyền thông chính sách. Đồng thời, các cơ quan báo chí cũng cần có lộ trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng chuyên môn cũng như đạo đức nghề nghiệp đối với đội ngũ phóng viên, biên tập viên mảng/lĩnh vực tài chính, chứng khoán, bởi đây là lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu, tính nhạy cảm cao và tác động trực tiếp đến hàng triệu nhà đầu tư.

Bốn là, cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán, các thành viên thị trường, các cơ quan báo chí cần tiếp tục nâng cao trách nhiệm, đẩy mạnh công tác truyền thông, phổ cập kiến thức cơ bản, nâng cao về tài chính, thị trường, chứng khoán cho các nhà đầu tư cá nhân để họ có khả năng tự bảo vệ mình trước những luồng thông tin giả, cạm bẫy lừa đảo, từ đó có ứng xử chuyên nghiệp, văn minh trên thị trường, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững.

Năm là, các cơ quan chức năng theo phạm vi, quyền hạn xử lý kịp thời, nghiêm minh các hành vi phát tán tin giả, tin sai lệch, thiếu khách quan trên các phương tiện truyền thông đại chúng, nền tảng mạng xã hội gây lũng đoạn thị trường, ảnh hưởng xấu đến doanh nghiệp, nhà đầu tư.

Phát triển quỹ đầu tư song hành

Theo lãnh đạo VSDC, bằng mọi giá cần phát triển các quỹ đầu tư, định chế bảo hiểm. Trước đây, Việt Nam phát triển thị trường quỹ hưu trí bổ sung tự nguyên nhưng gần đây chững lại. Hơn lúc nào hết, cần có chính sách ưu đãi thuế khi đầu tư qua các định chế quỹ, như vậy tự khắc nhà đầu tư sẽ đi theo hướng đó.

“Như hiện nay đầu tư cá nhân lại chịu thuế phí thấp hơn qua các quỹ thì rất khó phát triển. Chỉ khi nào ưu đãi thuế, phí với các tổ chức quỹ thì mới giảm dần tự đầu tư cá nhân”, ông Sơn nhận định.

Đồng quan điểm, ông Phan Đức Hiếu, Uỷ viên Thường trực Uỷ ban Kinh tế, Tài chính của Quốc hội cho rằng giáo dục đào tạo cần thiết từ góc độ Chính phủ, CTCK nhưng với 99% nhà đầu tư cá nhân và 85% nhà đầu tư tin vào tin đồn thì đào tạo đến bao giờ để đạt sự chuyên nghiệp như CTCK. Do đó, trước mắt cần phát triển dịch vụ trung gian để nâng cao năng lực nhà đầu tư cá nhân, người muốn kiếm tiền mà ít thời gian tìm hiểu, rủi ro thấp.

Ông Hiếu nhấn mạnh có 2 yếu tố để quỹ đầu tư phát triển gồm cung và cầu. Về cầu, cần có giải pháp kích cầu, tăng độ hấp dẫn cho quỹ thông qua chính sách thuế, đa dạng hóa quỹ và sản phẩm. Phía cung là phải tạo được thị trường cạnh tranh giữa các quỹ. Trong 2 vấn đề cung và cầu, nên bắt đầu từ cung, bởi người tiêu dùng khôn ngoan thì cái gì tốt họ sẽ vào. Đó là phải rà soát pháp lý việc gia nhập ngành của các quỹ; tiếp theo, quy định hoạt động của quỹ từ tiêu chuẩn, tiêu chí báo cáo, giám sát tài chính…

Theo bà Vương Vân Anh, Giám đốc bộ phận Chiến lược và phát triển doanh nghiệp, VinaCapital, kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc nâng cao nhận thức nhà đầu tư và phát triển thị trường quỹ mở song hành cùng nâng hạng thị trường. Các thị trường được nâng hạng thành công đều có mẫu số chung: Cộng đồng đầu tư cá nhân phát triển theo hướng chuyên nghiệp, đi kèm với sự mở rộng nhanh chóng của các sản phẩm đầu tư quỹ mở. Việc mở rộng đầu tư qua quỹ không chỉ giúp ổn định dòng vốn, mà còn tạo ra “đường dẫn” để nhà đầu tư tiếp cận thị trường một cách có hệ thống và dài hạn.