Kinh tế ban đêm - 'mỏ vàng' chưa khai thác hết của TP.HCM

Kinh tế ban đêm (KTBĐ) tại TP.HCM không phải là khái niệm mới. Những tuyến phố như Bùi Viện, Nguyễn Huệ hay các chợ đêm đã tồn tại nhiều năm, góp phần tạo nên bản sắc đô thị năng động. Tuy nhiên, cách tiếp cận lâu nay vẫn chủ yếu mang tính nhỏ lẻ, thiên về dịch vụ ăn uống và giải trí.

Trong bối cảnh mới, đặc biệt khi TP.HCM mở rộng không gian phát triển, KTBĐ đang được định vị lại như một cấu phần quan trọng của hệ sinh thái kinh tế đô thị.

Theo Sở Tài chính TP.HCM, sau khi mở rộng, thành phố có diện tích hơn 6.700 km2, dân số trên 14 triệu người, trở thành một trong những đô thị lớn nhất khu vực ASEAN, đồng thời là cửa ngõ giao thương quốc tế. Không chỉ là hoạt động bổ trợ cho du lịch, KTBĐ đang dần gắn với nhiều lĩnh vực khác như logistics, tiêu dùng, văn hóa sáng tạo và dịch vụ đô thị. Điều này mở ra khả năng hình thành một nền kinh tế vận hành liên tục, thay vì bị giới hạn trong "khung giờ hành chính".

Lợi thế hiếm có sau sáp nhập

Một trong những điểm đáng chú ý là cấu trúc không gian mới của TP.HCM sau sắp xếp địa giới hành chính. Thành phố không còn là một trung tâm đơn cực mà có thể phát triển theo mô hình đa trung tâm.

Đại diện Sở Tài chính cho biết, lợi thế nổi bật của TP.HCM mở rộng là quỹ không gian đa dạng, cho phép tổ chức KTBĐ theo phân vùng chức năng rõ ràng, hạn chế xung đột với khu dân cư và giảm áp lực quản lý.

Trong đó, khu vực đô thị lõi TP.HCM có lợi thế phát triển KTBĐ gắn với văn hóa, nghệ thuật, sáng tạo, thương mại - dịch vụ chất lượng cao, phù hợp vai trò trung tâm điều phối, thử nghiệm mô hình và chính sách KTBĐ.

Khu vực Bình Dương (cũ) có quỹ đất và hạ tầng thuận lợi để phát triển KTBĐ phục vụ lao động công nghiệp, trung tâm dịch vụ đêm, logistics 24/7 và các mô hình ít xung đột dân cư.

Khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) mang lại lợi thế đặc thù về biển, du lịch và nghỉ dưỡng, cho phép phát triển KTBĐ gắn với lễ hội, sự kiện, giải trí ban đêm quy mô lớn, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu của du khách.

Cách phân vùng này giúp giảm áp lực lên khu dân cư, hạn chế xung đột về tiếng ồn, an ninh, đồng thời mở rộng không gian cho các mô hình kinh tế ban đêm chuyên biệt.

Đặc biệt, với lực lượng lao động trẻ, tỷ lệ làm việc theo ca ngày càng tăng, nhu cầu tiêu dùng ban đêm không còn phụ thuộc hoàn toàn vào khách du lịch, mà trở thành nhu cầu thường nhật.

Doanh nghiệp nhìn thấy "mỏ vàng" chưa khai phá

Từ góc độ doanh nghiệp, KTBĐ được xem là cơ hội tăng trưởng doanh thu rõ rệt. Ông Nguyễn Minh Tuấn, đại diện một chuỗi F&B tại TP.HCM chia sẻ, doanh thu từ 18h đến 2h sáng chiếm tới 60-70% tổng doanh thu của nhiều cửa hàng. Nếu được mở rộng khung giờ và có chính sách rõ ràng, doanh nghiệp hoàn toàn có thể tăng trưởng thêm 20-30%.

Không chỉ F&B, các ngành bán lẻ, giải trí, vận tải, logistics cũng hưởng lợi trực tiếp khi kéo dài thời gian hoạt động.

Một doanh nghiệp vận hành trung tâm thương mại cho rằng, hiện nay, doanh nghiệp vẫn bị giới hạn giờ đóng cửa. Nếu có cơ chế cho phép hoạt động linh hoạt theo khu vực, đặc biệt ở những điểm du lịch, doanh thu sẽ cải thiện đáng kể, đồng thời tăng trải nghiệm cho khách quốc tế.

Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất theo doanh nghiệp vẫn là thiếu khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ. Các quy định về giờ hoạt động, tiếng ồn, an ninh, cấp phép… còn phân tán, khiến doanh nghiệp e dè mở rộng đầu tư.

Các chuyên gia cho rằng, KTBĐ không đơn thuần là kéo dài giờ mở cửa, mà là một bài toán quy hoạch và quản trị tổng thể.

TS. Trần Du Lịch đánh giá, KTBĐ muốn phát triển phải gắn với quy hoạch đô thị, giao thông, an ninh và văn hóa. Nếu làm tự phát, rất dễ phát sinh hệ lụy như quá tải hạ tầng, ô nhiễm tiếng ồn, mất trật tự xã hội.

Theo ông, TP.HCM cần chuyển từ tư duy "quản lý hoạt động ban đêm" sang "quản trị hệ sinh thái kinh tế ban đêm", trong đó, cần xác định rõ khu vực nào được hoạt động 24/7; Xây dựng cơ chế sandbox để thử nghiệm mô hình mới và tăng cường lực lượng quản lý ban đêm (an ninh, y tế, môi trường).

Giám đốc doanh nghiệp lữ hành có tiếng ở TP.HCM nhìn nhận, du khách quốc tế không đến Việt Nam chỉ để ăn uống. Họ cần trải nghiệm văn hóa, nghệ thuật, các show diễn, sự kiện ban đêm. Nếu không đa dạng hóa sản phẩm, KTBĐ sẽ khó tăng giá trị.

Thành phố phải tạo được "lý do để thức khuya"

Đại diện Sở Tài chính nêu rõ, một thực tế đáng chú ý là hiện nay TP.HCM và cả nước chưa có thống kê cụ thể về quy mô đóng góp của KTBĐ vào nền kinh tế. Điều này khiến việc hoạch định chính sách gặp nhiều khó khăn.

Trong thời gian tới, các dữ liệu liên quan đến KTBĐ sẽ được tích hợp vào đề án tổng thể do Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM xây dựng. Đây sẽ là cơ sở để đo lường đóng góp của KTBĐ, xây dựng chính sách thu hút đầu tư và thiết kế các mô hình phát triển phù hợp.

Song song đó, từ 2020 đến nay, thành phố cũng đang triển khai một số mô hình thí điểm như: Đề án phát triển kinh tế ban đêm trên địa bàn quận Phú Nhuận (nay thuộc phường Cầu Kiệu); Đề án phố đêm Chợ lớn gắn với phát triển du lịch tại quận 6 (nay thuộc phường Bình Tây); Đề án thí điểm phát triển kinh tế ban đêm gắn với phát triển du lịch tại quận 7 (nay thuộc phường Tân Hưng)…

Tuy nhiên, quy mô vẫn còn hạn chế, chưa tạo thành mạng lưới liên kết đủ mạnh.

Một lợi thế lớn của TP.HCM là khả năng phát triển KTBĐ theo chuỗi liên vùng. Dòng khách có thể di chuyển theo hành trình ban ngày làm việc tại đô thị/khu công nghiệp, ban đêm nghỉ dưỡng, giải trí tại khu ven biển hoặc đô thị vệ tinh.

Khi hệ thống giao thông liên vùng ngày càng hoàn thiện, KTBĐ không còn bó hẹp trong một xã phường hay một tuyến phố, mà có thể mở rộng thành mạng lưới trải nghiệm liên tục. Đây chính là điểm khác biệt nếu TP.HCM muốn vươn lên thành trung tâm KTBĐ cấp khu vực.

Ngoài yếu tố kinh tế, KTBĐ còn là công cụ quảng bá văn hóa và nâng cao sức hấp dẫn đô thị. Với các sản phẩm như biểu diễn nghệ thuật đêm, lễ hội ánh sáng, tour tham quan di sản ban đêm… không chỉ kéo dài thời gian lưu trú mà còn gia tăng chi tiêu của du khách.

Như nhiều chuyên gia đã từng đề cập, muốn KTBĐ phát triển bền vững, TP.HCM phải tạo được "lý do để thức khuya". Đó không thể chỉ là ăn uống, mà phải là trải nghiệm độc đáo, mang dấu ấn riêng của thành phố.

Tổng hợp các yếu tố về quy mô dân số, không gian, cơ cấu lao động và năng lực quản trị, TP.HCM được đánh giá có lợi thế vượt trội để phát triển KTBĐ so với nhiều địa phương khác. Vấn đề còn lại nằm ở cách tiếp cận với những mô hình thí điểm mới, hành lang pháp lý phải đủ thông thoáng và đầu tư đúng mức cho hạ tầng, quản lý.

Nếu giải được những bài toán này, KTBĐ không chỉ là phần mở rộng của kinh tế ban ngày, mà có thể trở thành một động lực tăng trưởng độc lập.

Khi quỹ đất ngày càng hạn hẹp và dư địa tăng trưởng truyền thống dần thu hẹp, thời gian trở thành tài nguyên mới. Khung giờ sau 18h có thể là "mỏ vàng" tiếp theo của TP.HCM trong hành trình trở thành một đô thị không ngủ - nơi kinh tế không chỉ vận hành theo ngày, mà theo cả nhịp sống 24/7.