TS. Võ Trí Thành: Thu hút FDI làm sao để được nhiều hơn mất?

Việt Nam đang đứng trước bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, đặc biệt trong bối cảnh nền công nghiệp 4.0 đang làm thay đổi toàn cảnh thế giới. Đây vừa là cơ hội, nhưng cũng là thách thức lớn cho Việt Nam trong thời gian tới để thu hút FDI. Vậy Việt Nam cần làm gì để định hướng FDI trong thời gian tới phù hợp với bối cảnh chung thế giới?

TS. Võ Trí Thành: Nói ngược nói xuôi thì trước tiên chúng ta cũng cần xét tới vai trò của FDI, vì sao chúng ta cần thu hút FDI? Chúng ta là một nước nghèo, thiếu vốn. Vì thế, cái quan trọng đầu tiên FDI mang lại đó là vốn, là nguồn bổ sung rất quan trọng cho Việt Nam.

Thứ 2 là công nghệ, là kỹ năng quảng lý. Cùng với dòng vốn, công nghệ kỹ năng đi cùng với dự án có nhiều tác động tích cực tới nền kinh tế trong nước. Nó tạo ra tăng trưởng, công ăn việc làm, tạo thu nhập cho người lao động.

Tuy nhiên, chúng ta cũng phải hiểu rằng FDI vào không phải để làm từ thiện, họ bỏ ra một đồng là để thu lại hơn 1 đồng. Theo nghĩa đó thì chúng ta chỉ thắng là công ăn việc làm, thu nhập, một phần nào đấy GDP, một phần giá trị gia tăng. Và đối với các nước đang phát triển thì cái thắng quan trọng nhất là tính lan toả về mặt kỹ năng, lao động, quản lý, công nghệ. Sự lan toả ấy là người địa phương, doanh nghiệp địa phương được hưởng lợi cơ bản, lâu dài.

Bên cạnh những tác động tích cực FDI cũng có những tác động tiêu cực. Cụ thể ở đây là với dòng vốn FDI vào nếu quản lý vĩ mô không tốt sẽ tạo ra lạm phát, bong nóng bất động sản, lên giá đồng USD gây hại cho xuất khẩu. Cùng với đó, trên thực tế ở nước ta, FDI vào Việt Nam tính lan toả cũng chưa tốt như kỳ vọng, chưa tác động nhiều tới doanh nghiệp trong nước. Việc FDI thúc đẩy phát triển khu vực kinh tế tư nhân hay chèn ép đầu tư tư nhân trong nước vẫn còn gây tranh cãi. Song song đó, với doanh nghiệp FDI vào Việt Nam, nếu không được giám sát tốt, kiểm soát tốt thì có thể gây tác động xấu về môi trường, đem công nghệ lạc hậu, bãi rác đến Việt Nam.

Ông đánh giá thế nào về vai trò của doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng cho các tập đoàn nước ngoài tại Việt Nam?

TS. Võ Trí Thành: Việt Nam đã có những thay đổi về chiến lược thu hút FDI, tuy nhiên kết quả chưa thực sự tốt. Cụ thể, trước đây chúng ta chú trọng tới vốn bổ sung, số lượng, nhưng khoảng 10 năm lại đây cũng đã chuyển sang chú trọng FDI từ vốn, số lượng sang chất lượng, coi trọng quản lý kinh tế vĩ mô. Và chất lượng ở đây là bản thân dự án phải đảm bảo tính bền vững của môi trường, có tính lan toả tốt.

Tuy nhiên, tính lan toả của FDI tới doanh nghiệp trong nước còn rất hạn chế. Hình ảnh rõ nhất là sự tham gia của doanh nghiệp Việt rất hạn chế trong mạng lưới cung ứng của các tập đoàn lớn, sự cải thiện chậm. Cùng với đó, có tham gia được rồi thì sự vươn lên của doanh nghiệp Việt cũng rất hạn chế. Còn về môi trường, hiện có rất nhiều dự án tác động xấu tới môi trường, rõ nhất là câu chuyện Fomosa.

Theo đó, để hội nhập sâu rộng hơn, thu nhập FDI vẫn cần dựa trên tinh thần đảm bảo bền vững lan toả tốt, có liên kết xuôi liên kết ngược với doanh nghiệp trong nước, gắn với chính sách dựa trên tính thị trường, phát triển các cụm liên kết ngành, cùng các tập đoàn lớn, tiên phong là các doanh nghiệp vừa và nhỏ nước ngoài, có liên kết tốt với doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước.

Bên cạnh ưu đãi cho khu vực FDI cũng cần đảm bảo cạnh tranh tốt cho các tập đoàn thu hút đầu tư, cân bằng với cam kết về đào tạo, chuyển giao công nghệ, lôi kéo dần sự tham gia của doanh nghiệp trong nước, đặc biệt doanh nghiệp vừa và nhỏ. Cùng với đó, chúng ta cũng cần đảm bảo cải cách trong nước tốt, cải thiện môi trường kinh doanh, đảm bảo tính minh bạch và cạnh tranh lành mạnh.

Trước nền công nghiệp 4.0, dòng vốn FDI sẽ mở ra nhiều lĩnh vực mới. Vì thế, cần có định hướng làm sao để thu hút FDI vào nhưng cũng phải cùng lúc hoàn thiện khung khổ pháp lý để vừa thích ứng với công nghệ vừa đảm bảo cạnh tranh, giảm phí tổn chuyển đổi. Bài toán đặt ra là làm sao vừa tiếp cận nhanh công nghệ 4.0 với vai trò thu hút FDI rất quan trọng, nhưng cũng vừa đảm bảo cạnh tranh lành mạnh.

Câu chuyện Uber và taxi truyền thống là một bài học nhãn tiền để thấy phát triển hài hoà là không dễ. Thu hút cái mới nhất thiết sẽ có sự xung đột giữa cũ và mới. Cùng với đó cái mới tạo ra công ăn việc làm thì cái cũ sẽ mất bớt việc làm, đi cùng nó là phí tổn chuyển đổi, phí tổn đầu tư. Chúng ta cũng cần thống nhất cách chơi là thí điểm ở một mức nào đó rồi mới chính thức hay làm chính thức luôn. Cuộc cách mạng 4.0 là xu thế chung của thế giới, vì thế chúng ta không thể ngăn chặn nó, mà buộc phải giải bài toán làm sao FDI không áp đảo nội ngành mà lại có tính lan toả.

Xin cảm ơn ông!

Bài liên quan

Thu hút vốn FDI - dấu mốc 30 năm và dự cảm tương lai

Toạ đàm trực tuyến: "Định hướng thu hút vốn FDI trong thời gian tới"

Nhận định tiêu cực về FDI: 'Không thể đưa ra kết luận cảm tính được'

161 tỷ USD vốn FDI chưa lan tỏa như kỳ vọng