Trái phiếu xanh: Cần cú huých chính sách để bứt phá

Trong hành trình hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050, Việt Nam đang đối mặt với bài toán huy động nguồn vốn khổng lồ (ước tính khoảng 368 tỷ USD đến năm 2040, tương đương khoảng 20 tỷ USD mỗi năm). Trong bối cảnh đó, trái phiếu xanh nổi lên như một công cụ tài chính quan trọng, giúp dẫn dòng vốn vào các dự án phát triển bền vững và ứng phó biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, để thị trường này phát triển tương xứng với tiềm năng, Việt Nam cần một chiến lược tổng thể và đồng bộ hơn về chính sách, cơ chế và hành lang pháp lý.

Quy mô thị trường trái phiếu xanh Việt Nam đã tăng trưởng 171% trong năm 2024

Tại Tọa đàm trực tuyến "Phát triển thị trường trái phiếu xanh: Tìm kiếm cơ hội trong hành trình tiến đến Net Zero" do Tạp chí Kinh tế - Tài chính (Bộ Tài chính) tổ chức, ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban Pháp chế - Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhận định, dù còn non trẻ, thị trường trái phiếu xanh Việt Nam đã ghi nhận một số thương vụ tiêu biểu. Tính từ năm 2021 đến giữa năm 2025, tổng giá trị phát hành trái phiếu xanh đạt khoảng 1,4–1,7 tỷ USD.

Một số đơn vị tiên phong có thể kể đến như BIDV, Vietcombank, HDBank, EVNFinance, Công ty cổ phần Điện mặt trời Trung Nam, hay UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.

Ông Nguyễn Tùng Anh, Quản lý nghiên cứu tín dụng kiêm Trưởng bộ phận Tài chính bền vững tại FiinRatings chia sẻ, quy mô thị trường trái phiếu xanh Việt Nam đã tăng trưởng 171% trong năm 2024, từ 2.500 tỷ đồng năm 2023 lên gần 7.000 tỷ đồng năm 2024. Dự báo năm 2025 sẽ tiếp tục là giai đoạn sôi động khi các cơ chế hỗ trợ và ưu đãi ngày càng rõ nét.

Tuy nhiên, thị trường hiện vẫn phát triển chưa tương xứng với tiềm năng. Trong đó, đáng chú ý là việc Việt Nam chưa ban hành bộ tiêu chí phân loại xanh chính thức, gây khó khăn trong việc chuẩn hóa các sản phẩm tài chính xanh và xác định tính "xanh" của dự án. Đồng thời, hệ thống xác minh độc lập, các đơn vị tư vấn ESG và tổ chức đánh giá vẫn còn thiếu, khiến doanh nghiệp e ngại do chi phí cao và quy trình phức tạp.

Hành lang pháp lý vẫn là "điểm nghẽn"

Dù đã có các quy định về phát hành trái phiếu xanh trong Luật Chứng khoán và các văn bản hướng dẫn, nhiều chuyên gia đánh giá hành lang pháp lý vẫn còn nhiều lỗ hổng. Một trong những nút thắt lớn là việc Danh mục phân loại xanh quốc gia – công cụ xác định dự án nào đủ điều kiện được gọi là “xanh” đến nay vẫn chưa được ban hành. Điều này khiến nhà phát hành và nhà đầu tư không có cơ sở rõ ràng để đánh giá mức độ tuân thủ.

"Chúng ta đã có khởi đầu tốt nhưng cần tiến thêm một bước lớn để giải phóng tiềm năng. Hoàn thiện khung pháp lý không chỉ giúp đảm bảo tính minh bạch và giám sát dòng vốn mà còn tạo niềm tin cho nhà đầu tư quốc tế", ông Vũ Chí Dũng nhấn mạnh.

Ông Đỗ Ngọc Quỳnh, Tổng Thư ký Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) nhận định, trong 5–10 năm tới, tiêu chuẩn xanh sẽ không còn là khuyến khích mà trở thành yêu cầu bắt buộc. Doanh nghiệp cần chuẩn bị ngay từ bây giờ nếu không muốn bị loại khỏi cuộc chơi huy động vốn toàn cầu.

Theo đó, dư địa phát triển trái phiếu xanh tại Việt Nam là rất lớn, nhờ nhu cầu vốn cho các dự án chuyển đổi năng lượng, giao thông công cộng, phát triển đô thị xanh, và các lĩnh vực có vòng đời hoàn vốn dài. Công cụ này không chỉ dành cho doanh nghiệp mà còn có thể được phát hành bởi Chính phủ và chính quyền địa phương, phục vụ mục tiêu hạ tầng chiến lược.

Ông Vũ Chí Dũng nhận định, nhà đầu tư quốc tế đang có cái nhìn tích cực hơn với thị trường trái phiếu xanh Việt Nam nhờ sự cải thiện về minh bạch và chuẩn mực. Sự tham gia của các tổ chức xác minh độc lập cũng là yếu tố củng cố niềm tin và chất lượng của các đợt phát hành. Đặc biệt, ý thức của nhà đầu tư trong nước đã thay đổi và các doanh nghiệp phi tài chính cũng đã bắt đầu tiếp cận thị trường này, cho thấy tiềm năng lan tỏa lớn của tài chính xanh tại Việt Nam.

"Từ những bước đi đầu tiên, Việt Nam đã có nền móng và kinh nghiệm ban đầu. Giờ là lúc cần những cú huých chính sách và cơ chế vận hành thực chất để trái phiếu xanh không chỉ là thử nghiệm mang tính biểu tượng mà trở thành một trụ cột vững chắc trong chiến lược tài chính bền vững quốc gia. Với nền tảng đang được xây dựng ngày một vững chắc, trái phiếu xanh thực sự là một “cơ hội vàng” để Việt Nam tiến nhanh hơn trên lộ trình hướng tới Net Zero", đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhấn mạnh.