Trái phiếu doanh nghiệp: Trụ cột vốn trung – dài hạn trong chu kỳ tăng trưởng mới

Thị trường TPDN ấm nhanh

Thực tế cho thấy, tín dụng ngân hàng hiện vẫn là kênh dẫn vốn chủ chốt của nền kinh tế, với tỷ lệ dư nợ trên GDP đã vượt 130%. Tuy nhiên, cầu tín dụng tăng mạnh vào cuối năm 2025 đã khiến lãi suất liên ngân hàng qua đêm liên tục đi lên từ tháng 10, có thời điểm đạt 7,5%/năm vào đầu tháng 12 - mức cao nhất trong vòng 3 năm.

Đà tăng lãi suất cũng lan sang thị trường huy động dân cư. Đến cuối tháng 11/2025, lãi suất tiền gửi kỳ hạn 3 tháng của nhóm ngân hàng quốc doanh tăng lên 2,03%/năm, trong khi nhóm ngân hàng tư nhân lên tới 4,2%/năm. Ở kỳ hạn 12 tháng, mặt bằng lãi suất bình quân toàn hệ thống tăng lên khoảng 5%/năm, cao hơn 14 điểm cơ bản so với đầu năm.

Chia sẻ tại một diễn đàn mới đây, bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (NHNN) cho biết, nhu cầu vốn trung và dài hạn cho các dự án, công trình trọng điểm quốc gia là rất lớn, tạo áp lực không nhỏ đối với các tổ chức tín dụng trong việc cân đối nguồn vốn và quản trị rủi ro kỳ hạn, nhất là khi nguồn vốn cho vay chủ yếu vẫn là tiền gửi có kỳ hạn ngắn, hiện chiếm khoảng 80% tổng tiền gửi của hệ thống.

Một số ý kiến nhận định cho rằng, dù yếu tố mùa vụ đóng vai trò nhất định, nhưng khả năng lãi suất quay trở lại mức thấp của năm 2025 trong năm 2026 là khá hạn chế, nhất là khi tăng trưởng huy động thấp hơn nhiều so với nhu cầu tín dụng. Chi phí vốn tăng sẽ tác động mạnh đến các doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy cao như bất động sản, hạ tầng, năng lượng…, từ đó thúc đẩy nhu cầu tìm kiếm nguồn vốn thay thế thông qua phát hành trái phiếu.

Bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính) cho biết, trong giai đoạn 2026 – 2030, nhu cầu huy động vốn đầu tư phát triển nền kinh tế, đặc biệt là vốn trung và dài hạn, dự kiến tăng gấp đôi so với giai đoạn 2021 – 2025. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội lớn để phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp nhằm phục vụ sản xuất, kinh doanh và đầu tư hạ tầng.

Ở góc độ đầu tư công, ông Nguyễn Bá Hùng, Kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, phân tích rằng, tỷ lệ đầu tư công trong giai đoạn 2026 – 2030 dự kiến tăng từ khoảng 6% GDP lên 8% GDP, quy mô tuyệt đối ước tính tăng thêm 50 – 70 tỷ USD. Nhu cầu vốn rất lớn này đặt ra yêu cầu phải đa dạng hóa các kênh huy động, trong đó thị trường trái phiếu giữ vai trò then chốt.

Bất chấp nhiều biến động, thị trường TPDN năm 2025 vẫn ghi nhận sự phục hồi ấn tượng. Trong 10 tháng đầu năm 2025, tổng lượng TPDN phát hành đạt khoảng 500.000 tỷ đồng, tăng gần 46,5% so với cùng kỳ 2024; tỷ lệ dư nợ TPDN trên GDP ước đạt 10%.

Nhóm ngân hàng và bất động sản tiếp tục dẫn đầu thị trường. Các ngân hàng phát hành khoảng 346.000 tỷ đồng, chiếm gần 70% tổng giá trị, trong khi nhóm bất động sản huy động khoảng 111.000 tỷ đồng, tăng gấp đôi so với cùng kỳ.

Một số doanh nghiệp phát hành lớn có thể kể đến như Vingroup (24.000 tỷ đồng), Vinhomes (15.000 tỷ đồng), Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển BĐS Trường Minh (10.000 tỷ đồng), chủ yếu là trái phiếu kỳ hạn 3 năm với lãi suất bình quân 10,2%/năm.

Về phát hành quốc tế, năm 2025 ghi nhận 2 đợt phát hành với tổng giá trị 350 triệu USD, kỳ hạn bình quân 4,71 năm, lãi suất 5,86%/năm, cho thấy khả năng tiếp cận thị trường vốn quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam đang được cải thiện.

Theo đánh giá của Chứng khoán An Bình (ABS), thị trường TPDN năm 2026 được kỳ vọng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, phản ánh nhu cầu vốn trung và dài hạn ở mức cao cho đầu tư công, phát triển hạ tầng và mở rộng sản xuất – kinh doanh của khu vực doanh nghiệp. Động lực này càng trở nên rõ nét trong bối cảnh Việt Nam hướng tới giai đoạn tăng trưởng hai con số trong những năm tới, qua đó tạo dư địa lớn cho kênh huy động vốn thông qua trái phiếu doanh nghiệp.

Phát triển cơ sở nhà đầu tư – bài toán then chốt với thị trường trái phiếu

Dù triển vọng tích cực, bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính) cũng thẳng thắn chỉ ra hạn chế lớn của thị trường trái phiếu hiện nay là cơ sở nhà đầu tư còn mỏng, thiếu vắng các nhà đầu tư tổ chức có tiềm lực tài chính mạnh và nguồn vốn dài hạn như quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm.

"Nhu cầu và tiềm năng phát triển thị trường trái phiếu của Việt Nam là rất lớn trong giai đoạn 2026 - 2030. Tuy nhiên, sự thiếu vắng nhà đầu tư tổ chức có tiềm lực tài chính mạnh, có nguồn vốn dài hạn để tham gia đầu tư làm ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn. Nhìn lại thị trường trái phiếu Chính phủ hiện mới đạt trên 60% kế hoạch năm 2025 có một phần bởi nguyên nhân này", đại diện Bộ Tài chính nhấn mạnh.

Cụ thể, trong năm 2025, dù kế hoạch huy động trái phiếu Chính phủ được đặt ra ở mức cao nhưng mới đạt trên 60% kế hoạch, do các ngân hàng thương mại – nhà đầu tư chủ chốt – phải tập trung nguồn vốn cho tăng trưởng tín dụng. Điều này cho thấy sự cần thiết phải mở rộng tệp nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư dài hạn.

Theo đó, việc phát triển cơ sở nhà đầu tư được coi là yêu cầu then chốt và có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển của thị trường trái phiếu nói chung và thị trường trái phiếu xanh nói riêng trong thời gian tới.

Ngân hàng Thế giới (WB) đánh giá, để Việt Nam khai mở ra tiềm năng của thị trường vốn, cần phải vượt qua một số rào cản cụ thể nhằm đảm bảo tăng trưởng lành mạnh và bền vững.

"Vấn đề căn bản là cơ sở nhà đầu tư tổ chức kém phát triển, bao gồm việc chưa tận dụng được quỹ của Bảo hiểm Xã hội (BHXH) - một nguồn lực chủ đạo tiềm năng trong việc thúc đẩy phát triển thị trường vốn. Do sự thiếu vắng tỉ trọng lớn của các nhà đầu tư tổ chức trên các thị trường chứng khoán, các nhà đầu tư cá nhân trở nên chi phối, qua đó tạo ra nhiều biến động do hành vi mua bán mang tính bầy đàn. Điều này cũng góp phần làm tích tụ rủi ro trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp và hạn chế sự phát triển của thị trường cổ phiếu trở thành kênh huy động vốn cho khu vực doanh nghiệp", theo WB.

Đồng quan điểm, PGS.TS Vũ Mai Chi, Học viện Ngân hàng nhấn mạnh, phát triển nền tảng nhà đầu tư chuyên nghiệp, đa dạng và ổn định nhằm giảm phụ thuộc vào cá nhân không chuyên. Việc khuyến khích sự tham gia của quỹ hưu trí, bảo hiểm, quỹ mở và các tổ chức tài chính giúp phân tán rủi ro, nâng cao tính chuyên nghiệp và tạo kênh cho nhà đầu tư cá nhân tham gia gián tiếp, phù hợp quy định Luật Chứng khoán. Đồng thời, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường bảo vệ quyền lợi và duy trì môi trường cạnh tranh bình đẳng nhằm thu hút vốn dài hạn, củng cố niềm tin và chuẩn minh bạch cho thị trường TPDN trong thời gian tới.

Trong chu kỳ tăng trưởng mới, khi tín dụng ngân hàng đối mặt với giới hạn về quy mô và kỳ hạn, thị trường trái phiếu doanh nghiệp được kỳ vọng trở lại vai trò trụ cột vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Tuy nhiên, sự phục hồi về quy mô phát hành trong năm 2025 mới chỉ phản ánh nhu cầu vốn, chưa phản ánh đầy đủ mức độ bền vững của thị trường.

Để trái phiếu doanh nghiệp thực sự trở thành kênh dẫn vốn ổn định, bài toán then chốt không chỉ nằm ở khung pháp lý hay quy mô phát hành, mà ở việc phát triển cơ sở nhà đầu tư dài hạn, chuyên nghiệp và có khả năng hấp thụ rủi ro. Nếu không giải được điểm nghẽn này, thị trường trái phiếu khó tránh khỏi vòng lặp tăng trưởng nóng – điều chỉnh mạnh, thay vì trở thành trụ cột vững chắc cho chu kỳ phát triển tiếp theo của nền kinh tế.