Thu hút FDI trong lĩnh vực năng lượng: Chậm thay đổi vì tư duy dành 'đất' cho doanh nghiệp nội?

Phát biểu tại Hội thảo "Hợp tác kinh tế quốc tế về năng lượng và thương mại tự do" do Viện Chiến lược Thương hiệu và cạnh tranh tổ chức mới đây, ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hiệp hội năng lượng Việt Nam (VEA) đánh giá, Việt Nam đang chịu áp lực kép: Vừa phải đáp ứng nhu cầu điện năng tăng trưởng nóng (khoảng 8-10%/năm) để phục vụ phát triển kinh tế, vừa phải thực hiện chuyển đổi xanh triệt để.

"Và để làm được điều này, chúng ta cần hơn 136 tỷ USD cho đầu tư nguồn và lưới điện chỉ riêng trong giai đoạn đến năm 2030 - một con số khổng lồ", Phó chủ tịch VEA nhấn mạnh.

Một số liệu khác được nguyên Thứ trưởng Bộ KH&ĐT (nay là Bộ Tài chính) Đặng Huy Đông đưa ra là hơn 120 tỷ USD để thực hiện thành công sơ đồ điện VIII trong 5 năm tới (đến 2030).

Theo vị nguyên Thứ trưởng, nguồn lực trong nước, gồm vốn nhà nước, vốn doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân chỉ có thể đáp ứng tối đa khoảng 50-60 tỷ USD để đảm bảo an toàn của hệ thống tài chính quốc gia .

Bình luận về các số liệu được đưa ra, TS. Nguyễn Ngọc Hưng, Viện Năng lượng, Bộ Công Thương cho rằng, 120 tỷ USD hay 136 tỷ USD mới chỉ là chi phí biên, chưa phải chi phi tối đa và còn chưa tính đến chi phí đào tạo nguồn nhân lực.

"Năng lượng là ngành thu hút FDI, tuy nhiên trong bối cảnh mới hiện nay đang đối diện với nhiều thách thức ...", đại diện Viện Năng lượng nhận định. Một trong những thách thức được chỉ ra là chính sách chưa theo kịp thực tế.

Ông Đặng Huy Đông khi đề cập về vấn đề này cho rằng, một số chính sách về thu hút vốn FDI chậm thay đổi, dẫn đến tắc nghẽn cho các dự án điện, đặc biệt là điện khí LNG.

"Trong gần 10 năm qua, chính sách này còn bị thu hẹp hơn so với giai đoạn trước. Đáng chú ý, một số cơ chế nhằm cải thiện khả năng thu hút vốn quốc tế cho các dự án FDI nhà máy điện khí LNG trong sơ đồ điện VIII do Chính phủ đề xuất thậm chí bị khước từ trong Nghị quyết Quốc hội vừa mới đây...", ông Đông thẳng thắn.

Đồng thời nhấn mạnh, điều này gửi một thông điệp không tích cực đến cộng đồng nhà đầu tư nước ngoài. "Đâu đó có tác động bởi luồng quan điểm cho rằng khu vực tư nhân Việt Nam đã lớn mạnh, với những tập đoàn chục tỷ 'đô' đủ sức thực hiện các dự án năng lượng lớn thì không cần phải có những cơ chế bảo đảm nguồn thu theo yêu cầu của các định chế tài chính quốc tế như đối với các dự án FDI. Nên lưu ý rằng, chúng ta còn thiếu từ 60- 70 tỷ USD phải huy động từ thị trường vốn quốc tế để thực hiện Quy hoạch điện VIII", ông Đông nói.

Cũng tại Hội thảo, nhiều chuyên gia kinh tế cũng cho rằng đâu đó vẫn có quan điểm dành "đất" cho doanh nghiệp trong nước.

PGS.TS Phạm Hoàng Lương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam cho biết, qua làm việc với nhiều chuyên gia, nhà đầu tư nước ngoài thì nhận thấy thực ra họ không cần ưu đãi, mà họ cần sự minh bạch.

"Do vậy, vấn đề quan trọng nhất để thu hút đầu tư là xây dựng thị trường minh bạch liên thông với quốc tế, và cũng cần xem xét đặt doanh nghiệp Việt Nam dưới áp lực cạnh tranh", PGS.TS Phạm Hoàng Lương nói.