Sai phạm về quan trắc môi trường: Bộ Nông nghiệp và Môi trường thừa nhận có 'lỗ hổng' kỹ thuật

Ngày 1/4, trả lời báo chí tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) về vi phạm trong lắp đặt, vận hành, quản lý các trạm quan trắc môi trường thời gian qua, ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ NN&MT) đánh giá, các sai phạm là nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý nhà nước và niềm tin của xã hội.

Ông Hải cho biết, qua các vụ việc vừa qua, có thể nhận diện một số tồn tại. Đó là một số hệ thống còn "lỗ hổng" trong kiểm soát kỹ thuật, đặc biệt ở khâu truyền và quản lý dữ liệu. Điều này có nguy cơ phát sinh sự thông đồng giữa các bên liên quan.

Cùng với đó, công tác kiểm tra chéo và phát hiện bất thường trong một số trường hợp chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.

"Tuy nhiên, chúng tôi cũng xin nhấn mạnh. Đây không phải là khoảng trống của hệ thống pháp luật, mà là vấn đề trong tổ chức thực hiện cần tiếp tục được siết chặt", lãnh đạo Cục Môi trường khẳng định.

Về lộ trình để doanh nghiệp đáp ứng quy chuẩn, ông Hải cho biết, thực hiện Luật Bảo vệ môi trường, Bộ NN&MT đã ban hành các quy chuẩn kỹ thuật mới về nước thải, khí thải và quy định lộ trình áp dụng đến năm 2031, nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp có thời gian chuyển đổi, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

"Quan điểm chung là quan trắc chỉ là công cụ giám sát; doanh nghiệp bắt buộc phải xử lý ô nhiễm thực chất, không thể "làm đẹp số liệu" để thay thế cho việc đầu tư công nghệ xử lý chất thải phát sinh", Phó Cục trưởng Nguyễn Xuân Hải nhấn mạnh.

Chia sẻ về quy trình giám sát và việc "bịt kẽ hở", ông Hải cho hay, hiện hệ thống quan trắc được thiết kế nhiều lớp kiểm soát: Doanh nghiệp vận hành, bảo trì theo quy định; đơn vị độc lập thực hiện kiểm định, đối chứng; cơ quan quản lý giám sát dữ liệu theo thời gian thực.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy dữ liệu vẫn có thể bị can thiệp mà hệ thống chưa phát hiện kịp thời. Phó Cục trưởng Nguyễn Xuân Hải khẳng định: "Đây là vấn đề kỹ thuật cần khắc phục ngay".

Theo đó, Cục Môi trường đang tham mưu Bộ NN&MT tập trung vào một số giải pháp như: Kiểm soát chặt dữ liệu và tài khoản quản trị; kiểm tra nhật ký hệ thống; tăng cường phát hiện dữ liệu bất thường theo thời gian thực; nâng cao tính bảo mật và toàn vẹn của dữ liệu.

"Hiện hệ thống quan trắc trên cả nước vẫn đang vận hành bình thường, liên tục, dữ liệu được truyền và giám sát theo thời gian thực", ông Hải nói.

Đồng thời cho biết, sau vụ việc, Bộ NN&MT đã chỉ đạo rà soát toàn diện hệ thống, đối chiếu dữ liệu với nguồn độc lập, tăng kiểm tra với các cơ sở có dấu hiệu bất thường. Mục tiêu là bảo đảm dữ liệu quan trắc phải chính xác, có thể kiểm chứng và đáng tin cậy.

Hệ thống hiện nay đã được thiết kế theo hướng dữ liệu truyền trực tiếp về cơ quan quản lý; có kiểm định, hiệu chuẩn và kiểm tra nhiều lớp. Tuy nhiên, cần nhìn nhận thẳng thắn là một số hành vi vi phạm có tính chất tinh vi, có chủ đích, lợi dụng kẽ hở kỹ thuật.

"Hệ thống trước đây chưa được thiết kế đầy đủ để phát hiện các hành vi can thiệp dạng này trong mọi trường hợp. Do đó, giải pháp thời gian tới là: Truy cập và cấu hình hệ thống; tăng giám sát từ xa, phân tích dữ liệu; hoàn thiện quy định để bảo đảm dữ liệu không thể bị can thiệp hoặc có khả năng phát hiện sớm hành vi can thiệp trái phép", lãnh đạo Cục Môi trường chia sẻ.

Ông cũng đặc biệt nhấn mạnh: "Sai phạm lần này không chỉ là vấn đề quản lý, mà còn là hành vi cố ý vi phạm và lợi dụng kẽ hở của một số tổ chức, cá nhân. Vì vậy, giải pháp phải đồng bộ, xử lý nghiêm vi phạm, siết chặt quản lý. Đồng thời bịt các "lỗ hổng" kỹ thuật của hệ thống".

Trước đó, ngày 29/3, Cơ quan CSĐT Bộ Công an cho biết đã khởi tố 74 bị can với 10 tội danh liên quan đến sai phạm về quan trắc môi trường tại nhiều tỉnh, thành phố. Các bị can thuộc 59 doanh nghiệp xả thải và lắp đặt thiết bị quan trắc trên cả nước, trong đó có cả cán bộ, lãnh đạo trong đơn vị quản lý Nhà nước về môi trường.

Qua công tác nắm tình hình, Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường đã phát hiện có tình trạng làm sai lệch chỉ số về môi trường tại các doanh nghiệp xả thải và lắp thiết bị quan trắc trên cả nước nên đã báo cáo lãnh đạo Bộ Công an chỉ đạo đấu tranh.

Quá trình điều tra, Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường xác định có gần 160 trạm quan trắc môi trường đã bị can thiệp, chỉnh sửa, làm sai lệch dữ liệu, chiếm gần 55% tổng số trạm trên toàn quốc.