Lục địa đen: Điểm đến mới của doanh nghiệp Việt

Trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều biến động, da dạng hóa thị trường là việc làm cần thiết để phân tán rủi ro cũng như tìm kiếm cơ hội mới. Do vậy, nhiều doanh nghiệp Việt đang đẩy mạnh đầu tư vào châu Phi – nơi được cho là giàu tiềm năng nhưng chưa được khai phá.

Tập đoàn Xuân Thiện theo đuổi dự án dầu khí tại Angola và ngày 1/4 vừa qua công bố đã trúng thầu. Cụ thể, Tập đoàn Xuân Thiện (thông qua công ty thành viên XTP) đã vượt qua các vòng thẩm định để trở thành nhà điều hành (Operator) của lô KON 9 với tỷ lệ tham gia 80%. Đối tác Brite’s Energy nắm giữ 20% cổ phần với vai trò không điều hành.

Lô KON 9 nằm trong chương trình đấu thầu dầu khí đất liền (onshore) của Angola, sở hữu vị trí địa chất thuận lợi. Khu vực này được giới chuyên gia đánh giá có tiềm năng thương mại cao nhờ thuộc bể trầm tích Kwanza - nơi từng ghi nhận nhiều phát hiện dầu khí quan trọng với trữ lượng lớn. Tổng trữ lượng của lô KON 9 có số tài nguyên dầu tại chỗ ước tính khoảng 800 triệu thùng.

Trước đó, Tập đoàn Xuân Thiện hé lộ tham vọng đầu tư Tổ hợp công - nông nghiệp Agrostars trị giá 750 triệu USD giai đoạn 2025 – 2029 tại Angola. Dự án bao gồm nhà máy sản xuất tinh bột sắn Xixila, nhà máy sản xuất mỳ ăn liền 200 triệu gói mỳ mỗi năm, nhà máy phân bón hữu cơ – vi sinh 400.000 tấn một năm.

Vào tháng 10/2025, Tập đoàn Vingroup (mã: VIC) gây chú ý khi công bố về hợp tác nghiên cứu và phát triển các dự án đô thị quy mô lớn cùng hệ thống giao thông xanh tại Cộng hòa Dân chủ Congo – quốc gia lớn thứ 2 tại lục địa đen. Cụ thể, Vingroup sẽ nghiên cứu phát triển một đại đô thị rộng hơn 6.300 ha tại thủ đô Kinshasa - bên bờ nam sông Congo.

Chính quyền Kinshasa cam kết cấp đất miễn phí cho Vingroup để triển khai dự án. Mục tiêu của hợp tác không chỉ là phát triển bất động sản, còn kiến tạo một chuẩn mực sống mới, bền vững và lấy con người làm trung tâm.

Bên cạnh đó, VinFast sẽ đóng vai trò hạt nhân trong việc chuyển đổi giao thông tại Kinshasa. Kế hoạch gồm việc cung cấp xe điện để thay thế dần hơn 300.000 xe chạy xăng, đồng thời nghiên cứu triển khai hệ thống xe buýt điện nhanh (BRT) và mạng lưới trạm sạc quy mô lớn do VinFast và GSM vận hành.

Sức hấp dẫn của Congo chính là sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản "khổng lồ" gồm hơn 70% trữ lượng toàn cầu về Cobalt (thành phần chủ chốt trong sản xuất pin xe điện), cùng đồng, coltan, kim cương và vàng. Đây là những nguyên liệu chiến lược cho các ngành công nghiệp của thế kỷ XXI, từ bán dẫn, năng lượng tái tạo đến xe điện và trí tuệ nhân tạo.

Hay Tập đoàn Viettel bắt đầu đầu tư vào châu Phi từ 2010 khi thành lập công ty liên doanh Movitel S.A tại Mozambique. Sau đó, tập đoàn tiếp tục mở rộng ở các thị trường khác lại lục địa đen như Tanzania (Halotel), Cameroon (Nexttel) và Burundi (Lumitel). Hiện nay, tập đoàn đã chiếm giữ thị phần lớn ở các thị trường này, tăng trưởng cao và có nơi đã hoàn vốn. Như Lumitel đã hoàn vốn cho tập đoàn vào tháng 2/2025, sớm hơn kế hoạch 10 tháng, Movitel tăng trưởng lợi nhuận 19% năm 2025, Halotel tăng 26%.

Tiềm năng và rủi ro của lục địa đen

Dân số châu Phi giai đoạn 2024 - 2025 ước tính khoảng 1,5 tỷ người và dần trở thành trung tâm của sự gia tăng dân số toàn cầu. Trong bối cảnh tình trạng tỷ lệ sinh ngày càng thấp ở các nước phát triển thì châu Phi trở nên nổi bật.

Ủy ban Kinh tế Liên hợp quốc về châu Phi (UNECA) ước tính dân số tăng sẽ làm tăng tỷ lệ của châu Phi trong dân số thế giới từ 10% vào năm 1960 lên 28% vào năm 2050. Theo đó, tương lai của châu Phi rất tươi sáng với tiềm năng hiện thực hóa quá trình chuyển đổi nhân khẩu học và những lợi ích có được từ thời kỳ dân số vàng vào giữa thế kỷ này.

Mặt khác, lục địa đen này vốn là một kho báu tài nguyên thiên nhiên. Theo liên hợp  quốc, châu Phi sở hữu 30% trữ lượng khoáng sản của thế giới, 40% vàng và tới 90% crôm và bạch kim… Nguồn tài nguyên này có thể biến châu Phi trở thành nhân tố chủ chốt trong nền kinh tế toàn cầu, vận hành năng lượng, công nghiệp và công nghệ trên toàn thế giới.

Nhìn chung, trong bối cảnh toàn cầu hóa và xu hướng đa dạng hóa thị trường, châu Phi đang dần trở thành một điểm đến mới được các doanh nghiệp Việt Nam quan tâm trong chiến lược đầu tư ra nước ngoài. Tuy nhiên, thực tế cho thấy hoạt động đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam vào châu Phi đến nay vẫn ở mức khiêm tốn, cả về số lượng dự án lẫn quy mô vốn, và chủ yếu mang tính thăm dò, chọn lọc. Điều này phản ánh một cách tiếp cận thận trọng trước những cơ hội lớn nhưng cũng không ít rủi ro đặc thù của khu vực.

Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) dự báo năm 2026, lục địa đen sẽ dẫn đầu thế giới về số lượng nền kinh tế tăng trưởng cao, mức tăng trưởng một vài quốc gia có thể hơn 6%. Tuy nhiên, IMF cảnh báo triển vọng tích cực này vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro, như tác động của bất ổn chính trị, gánh nặng nợ công và biến đổi khí hậu không ngừng đè nặng lên các quốc gia châu Phi.

Trước hết là rủi ro về chính trị và an ninh. Một số quốc gia châu Phi vẫn đang đối mặt với xung đột, bất ổn hoặc thay đổi chính sách đột ngột, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động đầu tư.

Về nợ công, các nước ở lục địa đen dự kiến phải chi khoảng 95 tỷ USD để trả nợ năm 2026, riêng Kenya dành tới 20% tổng chi ngân sách cho nghĩa vụ trả nợ. Trong khi đó, tham nhũng cũng là một vấn đề đáng lưu ý, làm gia tăng chi phí và rủi ro trong quá trình kinh doanh – nạn tham nhũng khiến châu Phi mất tới 120 tỷ USD mỗi năm, theo số liệu Liên minh châu Phi (AUABC). Nghiêm trọng hơn, số tiền tham nhũng này là từ các khoản vay quốc tế để hỗ trợ phát triển và ổn định nền kinh tế mong manh của châu lục.

Tình trạng biến đổi khí hậu gây khó khăn lớn cho lục địa đen do đặc thù phụ thuộc cao vào nông nghiệp, thời tiết. IMF cho biết thời tiết khắc nghiệt và biến đổi khí hậu làm trầm trọng thêm nạn đói, mất an ninh và tình trạng di dời ở châu Phi.

Ngoài ra, hạn chế về cơ sở hạ tầng là một thách thức lớn. Hệ thống giao thông, điện và logistics ở nhiều khu vực còn yếu kém, làm tăng chi phí vận hành và giảm hiệu quả đầu tư. IMF chỉ ra thiếu điện vẫn là căn bệnh trầm kha tại đây, là điểm nghẽn lớn cản trở công cuộc công nghiệp hóa tại Trung Phi.