Lãi suất, tỷ giá: Dần qua giai đoạn 'thử thách'

Những diễn biến mới nhất từ chính sách điều hành, động thái của các ngân hàng thương mại đến biến động của thị trường ngoại hối đang cho thấy một bức tranh phân hóa rõ nét nhưng cũng hàm chứa nhiều tín hiệu định hướng.

Lãi suất “hạ nhiệt”

Thông điệp xuyên suốt từ Chính phủ trong những tháng đầu năm 2026 là ưu tiên hỗ trợ tăng trưởng thông qua giảm chi phí vốn. Với mức tăng trưởng GDP quý I đạt khoảng 7,83%, mục tiêu duy trì đà phục hồi càng khiến chính sách tiền tệ được điều hành theo hướng linh hoạt, nới lỏng có kiểm soát.

Trong bối cảnh đó, mặt bằng lãi suất huy động đã và đang có xu hướng giảm nhẹ, đặc biệt ở nhóm ngân hàng có thanh khoản dồi dào. Các ngân hàng thương mại nhà nước (Big 4) tiếp tục đóng vai trò “neo” thị trường khi duy trì lãi suất ở mức thấp, qua đó tạo áp lực cạnh tranh ngược lên nhóm ngân hàng tư nhân.

Cụ thể, lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng tại nhóm ngân hàng lớn phổ biến quanh mức 4,7% – 5,9%/năm, thấp hơn đáng kể so với mặt bằng 6,5% – 7,5%/năm của nhiều ngân hàng thương mại cổ phần. Chiến lược này cho thấy các ngân hàng lớn không còn chạy đua lãi suất huy động, mà chuyển sang ưu tiên tối ưu hóa biên lợi nhuận (NIM) và kiểm soát chi phí vốn.

Đáng chú ý, thị trường đã xuất hiện những trường hợp điều chỉnh “ngược dòng”. Điển hình là việc một số ngân hàng chủ động giảm lãi suất từ 0,1% – 0,3% ở nhiều kỳ hạn, trong đó có cả kỳ hạn dài trong tuần này. Đây là tín hiệu cho thấy xu hướng hạ nhiệt không còn mang tính cục bộ mà đang dần lan rộng.

Dữ liệu cập nhật đầu tháng 4/2026 cho thấy sự phân hóa ngày càng rõ rệt giữa các ngân hàng. Trong khi nhóm ngân hàng lớn duy trì lãi suất thấp, ổn định để giữ khách hàng hiện hữu và tối ưu chi phí vốn; nhóm ngân hàng đã đủ thanh khoản bắt đầu giảm lãi suất huy động nhằm giảm áp lực trả lãi trong tương lai; và nhóm ngân hàng cần vốn vẫn duy trì hoặc tăng lãi suất ở một số kỳ hạn để thu hút tiền gửi, thậm chí triển khai các chương trình ưu đãi với mức lãi suất cao hơn mặt bằng chung.

Sự phân hóa này phản ánh trạng thái không đồng đều về thanh khoản trong hệ thống, đồng thời cho thấy thị trường không còn vận động theo một xu hướng duy nhất như các giai đoạn trước.

Theo các chuyên gia tài chính, có ba nguyên nhân chính khiến một số ngân hàng giảm lãi suất ngay cả khi thị trường có dấu hiệu “ấm lên”. Một là do dư thừa thanh khoản cục bộ. Sau giai đoạn huy động mạnh trước đó, một số ngân hàng đã đủ nguồn vốn cho kế hoạch kinh doanh quý II. Hai là áp lực từ cơ quan điều hành với chính sách định hướng giảm lãi suất cho vay buộc các ngân hàng phải tiết giảm chi phí đầu vào. Ba là kỳ vọng lãi suất giảm trong tương lai. Việc giữ lãi suất cao ở kỳ hạn dài có thể khiến ngân hàng “mắc kẹt” chi phí vốn nếu xu hướng giảm tiếp tục.

Song song với diễn biến lãi suất, thị trường ngoại hối đang chịu sức ép nhất định. Tỷ giá USD/VND trong thời gian gần đây có xu hướng tăng do tác động từ các yếu tố bên ngoài.

Hai yếu tố chính đang gây áp lực lên tỷ giá gồm: Giá dầu thế giới tăng mạnh, vượt mốc 110 USD/thùng, làm dấy lên lo ngại về nhập khẩu lạm phát; và chỉ số USD Index (DXY) duy trì ở mức cao, khiến đồng USD mạnh lên trên phạm vi toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, tâm lý thị trường có phần thận trọng hơn, đặc biệt khi chênh lệch lãi suất giữa USD và VND chưa thực sự thu hẹp.

Tuy nhiên, các yếu tố nền tảng của Việt Nam vẫn đang đóng vai trò “bệ đỡ” quan trọng cho tỷ giá. Dù chịu áp lực ngắn hạn, triển vọng trung hạn của tỷ giá vẫn được đánh giá là ổn định nhờ một số yếu tố tích cực như dòng vốn FDI duy trì tích cực. Vốn thực hiện tiếp tục tăng, góp phần cải thiện nguồn cung ngoại tệ; chính sách điều hành linh hoạt của NHNN sẵn sàng can thiệp thông qua bán ngoại tệ hoặc điều chỉnh tỷ giá trung tâm để hạn chế biến động mạnh.

Đặc biệt, kỳ vọng về việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ tiếp tục hạ lãi suất trong nửa cuối năm 2026 được xem là yếu tố quan trọng giúp giảm áp lực lên tỷ giá. Khi đó, chênh lệch lãi suất USD – VND sẽ thu hẹp, từ đó giảm động lực nắm giữ USD.

Cuộc họp ngày 9/4: Thông điệp điều hành rõ ràng hơn

Trong bối cảnh thị trường đang ở “điểm cân bằng mong manh”, cuộc họp giữa NHNN và 46 ngân hàng thương mại vào ngày 9/4/2026 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Nội dung cuộc họp tập trung vào hai trục chính: nguồn vốn và lãi suất, qua đó phát đi một số thông điệp đáng chú ý:

Thứ nhất, yêu cầu tiếp tục giảm chi phí vốn. NHNN nhiều khả năng sẽ thúc đẩy các ngân hàng tiết giảm chi phí vận hành, qua đó tạo dư địa giảm lãi suất cho vay, ngay cả khi lãi suất huy động đã ở mức thấp.

Thứ hai, định hướng dòng vốn vào sản xuất kinh doanh. Trong môi trường lãi suất thấp, dòng tiền có xu hướng dịch chuyển sang các kênh đầu tư như chứng khoán hoặc vàng. Điều này đặt ra yêu cầu kiểm soát để vốn không bị “lệch hướng”.

Thứ ba, tăng cường quản trị rủi ro hệ thống. Sự phân hóa thanh khoản giữa các ngân hàng nếu kéo dài có thể tạo ra rủi ro cục bộ, đòi hỏi cơ quan quản lý phải theo dõi sát và điều tiết kịp thời.

Nhìn tổng thể, thị trường tài chính Việt Nam hiện đang đối mặt với “bài toán kép”. Một mặt, phải duy trì lãi suất thấp để hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng. Mặt khác, phải giữ ổn định tỷ giá và kiểm soát lạm phát trong bối cảnh biến động toàn cầu.

Hai mục tiêu này không phải lúc nào cũng đồng thuận. Việc giảm lãi suất có thể tạo áp lực lên tỷ giá, trong khi việc giữ tỷ giá ổn định có thể hạn chế dư địa nới lỏng tiền tệ.

Dù còn nhiều thách thức, triển vọng thị trường trong quý II/2026 vẫn được đánh giá là tích cực ở mức độ nhất định. Đã có một số ý kiến nhận định lãi suất huy động nhiều khả năng sẽ duy trì ở mức phù hợp hoặc giảm nhẹ, đặc biệt ở nhóm ngân hàng có thanh khoản tốt. Thanh khoản hệ thống nhìn chung vẫn được đảm bảo, nhờ sự điều tiết chủ động của NHNN. Quan trọng hơn cả, định hướng chính sách đã trở nên rõ ràng: Ưu tiên tăng trưởng nhưng không đánh đổi ổn định vĩ mô.