Khởi tố vụ chiếm đoạt hàng chục tỷ đồng từ nhà ở xã hội tại Hà Nội

Diễn biến mới nhất cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình trạng lợi dụng chính sách nhà ở xã hội (NOXH) để trục lợi.

Theo đó, Cục An ninh kinh tế (Bộ Công an) đã khởi tố vụ án "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" xảy ra tại một số dự án NOXH ở Hà Nội, với số tiền bị chiếm đoạt ban đầu xác định hơn 40 tỷ đồng. Ngày 18/3, Cục An ninh kinh tế đã chuyển vụ án trên đến Cơ quan ANĐT Công an TP. Hà Nội tiếp tục điều tra theo thẩm quyền.

Bộ Công an nêu rõ, việc lợi dụng chính sách NOXH nhằm trục lợi, tiêu cực đang gây bức xúc trong dư luận xã hội, ảnh hưởng đến chính sách an sinh xã hội của Đảng, Nhà nước. Hiện, Cục An ninh kinh tế đang phối hợp với Cơ quan ANĐT Công an TP. Hà Nội điều tra mở rộng vụ án, xử lý triệt để các đối tượng và thu hồi tài sản bị chiếm đoạt.

Trước đó, Tạp chí Nhà đầu tư/Nhadautu.vn đã đề cập, tại Bắc Ninh, một nhóm môi giới và doanh nghiệp đã bị khởi tố vì làm giả hồ sơ để "hợp thức hóa" điều kiện mua NOXH. Các đối tượng chào mời dịch vụ "xử lý hồ sơ" với giá 4-7 triệu đồng/bộ, bao gồm cả giấy xác nhận thu nhập, đối tượng ưu tiên.

Thủ đoạn này tuy không mới, nhưng ngày càng tinh vi, từ việc dựng hồ sơ khống, hợp thức hóa thu nhập, đến việc móc nối với các bên liên quan để hoàn tất quy trình xét duyệt.

Hay như tại Thái Nguyên, hồi đầu tháng 1, một vụ án tương tự cho thấy quy mô còn lớn hơn. Cụ thể, hơn 300 căn hộ nhà ở xã hội đã được giao dịch với tổng số tiền trên 200 tỷ đồng, trong đó nhiều hồ sơ bị nghi sử dụng tài liệu giả. Đáng chú ý, có tới hơn 300 đơn vị tham gia xác nhận hồ sơ, làm dấy lên nghi vấn về lỗ hổng trong khâu kiểm tra, đối soát.

Nếu trước đây, việc gian lận khi mua nhà ở xã hội chủ yếu mang tính cá nhân, người mua tìm cách "lách" điều kiện thì nay đã chuyển sang dạng có tổ chức.

Các nhóm môi giới, doanh nghiệp trung gian đóng vai trò "cò hồ sơ", cung cấp trọn gói từ tư vấn đến làm giả giấy tờ mua nhà ở xã hội. Một số trường hợp còn có dấu hiệu đầu cơ, thu gom NOXH thông qua hồ sơ hợp thức hóa, rồi chuyển nhượng lại để hưởng chênh lệch.

Điều này khiến bản chất của NOXH bị biến dạng khi người không đủ điều kiện lại dễ dàng tiếp cận, người thực sự cần lại bị loại bỏ… Nghiêm trọng hơn, các hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn làm xói mòn niềm tin vào chính sách an sinh.

Chính sách an sinh bị "bóp méo"

Giới phân tích cho rằng, chuỗi vụ việc liên tiếp bị phát hiện chỉ ra một số "điểm yếu" mang tính hệ thống.

Thứ nhất, cơ chế xác nhận còn phân tán: Hồ sơ mua NOXH phải qua nhiều khâu xác nhận từ địa phương, doanh nghiệp, cơ quan… nhưng thiếu một hệ thống dữ liệu liên thông để kiểm tra chéo.

Thứ hai, phụ thuộc nhiều vào giấy tờ: Việc đánh giá điều kiện thu nhập, nhà ở… vẫn dựa lớn vào giấy xác nhận, tạo điều kiện cho việc làm giả.

Thứ ba, vai trò của môi giới chưa được kiểm soát chặt: Trong nhiều vụ án, chính đội ngũ này là "mắt xích" trung gian tổ chức hành vi gian lận.

Thứ tư, chế tài chưa đủ sức răn đe ở khâu phòng ngừa: Phần lớn sai phạm chỉ bị phát hiện sau khi đã xảy ra giao dịch và thiệt hại.

NOXH không chỉ là câu chuyện nhà ở, mà còn là công cụ điều tiết xã hội. Khi chính sách này bị trục lợi, hệ quả không dừng ở những con số thiệt hại. Vì vậy, việc Bộ Công an và các địa phương vào cuộc không chỉ mang ý nghĩa xử lý vi phạm, mà còn là bước siết lại kỷ cương của một chính sách quan trọng.

Sau Chỉ thị 34/2025 của Thủ tướng về minh bạch hóa NOXH, các động thái điều tra, khởi tố gần đây cho thấy quyết tâm làm sạch thị trường. Dẫu vậy, một số chuyên gia nhận định, về dài hạn, giải pháp không thể chỉ dừng ở xử lý hình sự.

Điều cần thiết hơn là xây dựng hệ thống dữ liệu số hóa, liên thông để kiểm tra điều kiện người mua, giảm phụ thuộc vào xác nhận giấy tờ thủ công, minh bạch hóa danh sách, quy trình xét duyệt và siết chặt vai trò của các đơn vị trung gian, đặc biệt là môi giới.

NOXH là chính sách dành cho số đông yếu thế. Nhưng nếu không được bảo vệ đúng cách, chính sách này có thể bị biến thành "mảnh đất màu mỡ" cho một số nhóm trục lợi. Và khi đó, cái mất không chỉ là tiền mà là niềm tin vào công bằng xã hội.