'Hòn ngọc Viễn Đông' sẽ tỏa sáng trở lại

Kinh tế tư nhân làm nên "Hòn ngọc Viễn Đông"

Trước năm 1975, Sài Gòn từng được mệnh danh là "Hòn ngọc Viễn Đông" - biểu tượng của một nền kinh tế năng động, kết nối chặt chẽ với thế giới. Thập niên 1960-1970, GDP bình quân đầu người của Sài Gòn đạt khoảng 300 USD, vượt xa Hàn Quốc cùng thời điểm. Đó là thời kỳ mà khu vực kinh tế tư nhân đã tạo nên sức sống mãnh liệt cho vùng đất này, biến nó thành trung tâm thương mại, tài chính hàng đầu Đông Nam Á.

50 năm sau ngày thống nhất, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để vươn tầm quốc tế, và động lực chính không gì khác ngoài khu vực kinh tế tư nhân. Đến năm 2023, cả nước ghi nhận gần 900.000 doanh nghiệp tư nhân, đóng góp hơn 43% GDP. Từ những ngày tháng rực rỡ của "Hòn ngọc Viễn Đông" đến khát vọng hôm nay, hành trình ấy là minh chứng cho sức mạnh của tinh thần doanh nhân Việt.

Trước 1975, công nghiệp miền Nam phát triển mạnh mẽ nhờ bàn tay của các doanh nghiệp tư nhân.

Ngành dệt may là một ví dụ điển hình: Nhà máy dệt Vinatexco mỗi năm sản xuất 60 triệu mét vải, không chỉ đáp ứng nhu cầu nội địa mà còn xuất khẩu sang Mỹ và châu Âu. Trong lĩnh vực chế biến thực phẩm, hãng xà bông Việt Nam của doanh nhân Trương Văn Bền chiếm hơn 70% thị phần trong nước, trở thành biểu tượng của sự sáng tạo và bền bỉ.

Ngành cao su cũng không kém phần ấn tượng, với Công ty Michelin cùng các đồn điền tư nhân xuất khẩu 100.000 tấn mỗi năm, góp phần đưa miền Nam trở thành một trong những vựa cao su lớn nhất thế giới. Cùng với đó, thương mại miền Nam thời kỳ ấy sôi động như nhịp sống của chính Sài Gòn. Cảng Sài Gòn xử lý hơn 7 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, đứng đầu Đông Dương về quy mô và tầm quan trọng.

Hệ thống ngân hàng tư nhân, với đại diện tiêu biểu như Ngân hàng Việt Nam Thương Tín, đã xây dựng mạng lưới rộng khắp, cung cấp tín dụng dồi dào cho doanh nghiệp. Chợ Bến Thành, chợ Bình Tây không chỉ là nơi giao thương mà còn là biểu tượng của sự phong phú, nơi hàng hóa từ khắp nơi đổ về, làm nên một Sài Gòn trù phú.

Hành trình tìm lại ánh hào quang

Sau ngày thống nhất, kinh tế tư nhân đối mặt với nhiều thử thách lớn khi chính sách kinh tế kế hoạch hóa tập trung được áp dụng. Số lượng doanh nghiệp tư nhân giảm mạnh, nhiều công ty bị quốc hữu hóa, kéo theo GDP sụt giảm 20% trong giai đoạn 1976- 1980.

Thiếu động lực từ khu vực tư nhân, nền kinh tế rơi vào thời kỳ trì trệ, ánh hào quang của "Hòn ngọc Viễn Đông" dường như dần lùi xa. Chính sách Đổi Mới năm 1986 như luồng gió mới, thổi bùng sức sống cho kinh tế tư nhân, đặc biệt tại TP.HCM và miền Nam.

Từ đây, hàng loạt thương hiệu lớn ra đời và vươn xa: Vinamilk, dưới sự dẫn dắt của bà Mai Kiều Liên, từ một doanh nghiệp nhỏ trở thành "người khổng lồ" ngành sữa, xuất khẩu sang 56 quốc gia với doanh thu hơn 60.000 tỷ đồng năm 2023. Trung Nguyên Legend của ông Đặng Lê Nguyên Vũ đưa cà phê Việt đến hơn 60 nước, khẳng định vị thế trên bản đồ thế giới. Kido Group, khởi đầu từ bánh kẹo, giờ chiếm 39% thị phần dầu ăn trong nước. PNJ của bà Cao Thị Ngọc Dung đạt doanh thu 33.000 tỷ đồng năm 2023, dẫn đầu ngành kim hoàn.

Miền Tây cũng không kém phần sôi động. Tập đoàn Lộc Trời, tiền thân là Công ty Bảo vệ Thực vật An Giang, trở thành "ông lớn" trong nông nghiệp công nghệ cao. Công ty Hùng Vương của ông Dương Ngọc Minh dẫn đầu xuất khẩu cá tra với doanh thu hơn 10.000 tỷ đồng năm 2023, trong khi Công ty Nam Việt của ông Doãn Tới chinh phục thị trường châu Âu và Trung Đông.

Tư tưởng mới về kinh tế tư nhân

Ngày 17/3/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm có bài viết khẳng định: "Chúng ta không còn coi kinh tế tư nhân là thành phần phụ, mà là động lực chính để Việt Nam phát triển thịnh vượng". Đây là một bước ngoặt tư duy. Năm 2024, khu vực tư nhân đóng góp hơn 43% GDP và thu hút 85% lao động phi nông nghiệp. Những cái tên như VNG, VinFast hay Masan HighTech Materials đã chứng minh năng lực vượt trội trong các lĩnh vực công nghệ cao, đưa Việt Nam từng bước ghi dấu trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

Tổng Bí thư nhấn mạnh: "Không thể có chuyện doanh nghiệp tư nhân luôn phải ở cửa dưới so với DNNN hay FDI."

Ông kêu gọi "cải cách thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính, và bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp tư nhân là nhiệm vụ cấp bách".

Thực tế, Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2024 cho thấy 70% doanh nghiệp tư nhân vẫn gặp khó khăn về tiếp cận đất đai và tín dụng. TP.HCM đã tiên phong với chương trình "Hỗ trợ 100.000 doanh nghiệp" để tháo gỡ những nút thắt này, tạo môi trường bình đẳng hơn.

"Muốn đất nước mạnh, chúng ta phải có những tập đoàn tư nhân vững mạnh trên bản đồ kinh tế toàn cầu", Tổng Bí thư khẳng định.

VinFast đã bán xe tại Mỹ, Canada, châu Âu với doanh số dự kiến vượt 50.000 xe/năm vào 2025. VNG trở thành công ty công nghệ đầu tiên của Việt Nam niêm yết tại Nasdaq...

Trong lĩnh vực công nghệ và sản xuất công nghiệp cao, TP.HCM đặt mục tiêu trở thành trung tâm AI và bán dẫn khu vực. FPT, VNG hợp tác với Nvidia, OpenAI để phát triển AI nội địa, trong khi CMC và Viettel Chip tham gia chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Tuy nhiên, thách thức nằm ở việc đầu tư các trung tâm R&D và thiếu hụt nhân lực chất lượng cao. Kinh tế xanh cũng là hướng đi đầy tiềm năng. Thị trường tín chỉ carbon dự kiến đạt 1 tỷ USD vào năm 2030, mở ra cơ hội cho nhiều doanh nghiệp.

Tinh thần "Hòn ngọc Viễn Đông" với khát vọng toả sáng trở lại

Sài Gòn - TP.HCM từng là trung tâm kinh tế hàng đầu Đông Nam Á nhờ khu vực tư nhân phát triển mạnh mẽ. Sau 50 năm thống nhất, kinh tế tư nhân đã lấy lại vị thế, trở thành "bộ phận quan trọng nhất" của nền kinh tế, như lời Tổng Bí thư Tô Lâm.

Để thực sự vươn tầm thế giới, Việt Nam cần tiếp tục cải cách mạnh mẽ, tháo gỡ rào cản và tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân tỏa sáng. "Kinh tế tư nhân không chỉ là động lực, mà là nền tảng cho khát vọng Việt Nam vươn xa", như tinh thần mà đất nước đang hướng tới. Chúng ta đã từng là "Hòn ngọc Viễn Đông" và nay là lúc biến Việt Nam thành điểm sáng kinh tế châu Á, với khu vực tư nhân dẫn đường