'Học cách thích nghi với thương mại công bằng'

Ngày 2/4, Tổng thống Donald Trump ký lệnh hành pháp công bố các mức thuế quan đối ứng với mọi quốc gia và gọi đây là “tuyên bố độc lập kinh tế” của nước Mỹ. Trong đó, Việt Nam thuộc nhóm chịu thuế cao nhất với mức thuế đối ứng dự kiến 46%.

Cụ thể, ông Trump cho biết chính quyền của ông sẽ áp thuế 25% đối với ô tô nhập khẩu bắt đầu từ hôm nay thứ Năm (ngày 3/4).

Ngoài ra, Tổng thống Trump công bố mức thuế cơ bản 10% đối với hầu hết mọi hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ (hiệu lực từ 5/4), cộng thêm mức thuế bổ sung đối với hàng chục quốc gia có thâm hụt thương mại cao nhất với Mỹ.

"Các mức thuế quan đối ứng này sẽ áp dụng với khoảng 60 nước và có hiệu lực từ ngày 9/4", một quan chức Nhà Trắng cho biết.

Đối với Trung Quốc, cộng với mức thuế hiện tại 20%, nước này chịu mức thuế tổng cộng 54%.

Liên minh châu Âu chịu mức thuế đối ứng là 20%; Nhật Bản là 24%; Hàn Quốc là 25%; Ấn Độ là 26%; Campuchia là 49%; và Đài Loan là 32%.

Riêng với Việt Nam, mức thuế bổ sung là 46% áp dụng với một số nhóm hàng cụ thể, tập trung vào: Hàng điện tử (linh kiện, thiết bị bán dẫn); Thép và nhôm: Năng lượng tái tạo.

Danh sách được xác định dựa trên số liệu thống kê của chính phủ về thuế suất và rào cản phi thuế quan mà các quốc gia đó áp dụng đối với hàng hoá Mỹ. Theo kế hoạch của ông Trump, các quốc gia đó phải đối mặt với thuế quan đối ứng bằng một nửa mức thuế mà Mỹ tính toán ra.

Việt Nam hưởng lợi?

Nhận định về tác động của việc chính quyền ông Trump áp thuế "sốc", ông Phạm Lưu Hưng, Kinh tế trưởng CTCP Chứng khoán SSI cho biết, thông tin về việc Mỹ sẽ áp thuế đối ứng như thế nào với các đối tác thương mại cho đến nay chưa thật sự rõ ràng (về danh sách mặt hàng hay thời điểm áp dụng). Tuy nhiên, thị trường không quá bất ngờ với danh sách 60 quốc gia nằm trong nhóm sẽ chịu thuế đối ứng nhưng lại bất ngờ ở con số tính toán mức thuế của Việt Nam với hàng hóa của Mỹ lên tới 90%.

Với mức thuế đối ứng 46% Mỹ dự kiến áp lên một số hàng hóa của Việt Nam trong thời gian tới, nếu chỉ tính toán trên số liệu, ông Hưng cho biết, tác động sẽ khá lớn, tương đương khoảng 7-7,5%GDP. Trong khi đó, các kịch bản cơ sở trước đây thường chỉ tính tới với mức thuế khoảng 10-15% và tác động lên GDP không quá 1,5%.

Tuy nhiên, ông Hưng cũng lưu ý rẳng, chính sách thuế của chính quyền ông Trump sẽ không chỉ tác động tới 60 quốc gia trong dánh ách áp thuế bổ sung mà sẽ ở quy mô cả thế giới. "Tác động có thể ví với các giai đoạn suy thoái kinh tế trước đây hoặc giai đoạn đại dịch COVID-19".

Cùng với đó, cần hiểu rằng, mức thuế 46% với Việt Nam hiện nay được hiểu là mức trần để bắt đầu đàm phán, mức thuế có thể giảm xuống và chỉ áp dụng với một số nhóm hàng cụ thể.

Dựa theo Báo cáo "Ước tính thương mại quốc gia năm 2025 về rào cản thương mại nước ngoài" của đại diện thương mại Hoa Kỳ, ông Hưng cho biết, Việt Nam đã làm rất nhiều việc trong thời gian qua để thể hiện thiện chí xử lý vấn đề chênh lệch thương mại giữa 2 quốc gia như: Giảm thuế với các mặt hàng của Mỹ vào Việt Nam; hay sau chuyến thăm của Bộ trưởng Công Thương Việt Nam sang Mỹ (ngày 1/4) đã có dự thảo về kiểm soát thương mại chiến lược, xử lý vấn đề liên quan tới vấn đề sở hữu trí tuệ - là những hành động mạnh thể hiện cam kết trong quan hệ thương mại giữa 2 nước.

Ông Hưng dự báo, mức thuế bổ sung 46% sẽ chỉ là ngắn hạn (trong tháng 4 hoặc 1-2 tháng), khó có thể kéo dài hàng năm. Thậm chí trong cuộc chiến thương mại này Việt Nam có thể được hưởng lợi.

"Chúng ta có thể lạc quan, khi chính quyền Mỹ đã đưa ra quyết định, hành động tiếp theo từ Chính phủ Việt Nam sẽ phải mạnh hơn nữa để giải quyết các vấn đề chênh lệch thương mại và thuế quan. Với nhà đầu tư nước ngoài, sau khoảng thời gian dài chờ đợi, cuối cùng tin xấu nhất đã xảy ra. Đây có thể là thời điểm để họ xem xét lại thị trường, đâu là vùng định giá hấp dẫn", ông Hưng chia sẻ.

Về biến động chính sách lãi suất, tỷ giá trong thời gian tới, Kinh tế trưởng SSI cho rằng, trước đó thị trường kỳ vọng FED sẽ cắt giảm lãi suất 2 lần trong năm nay nhưng hiện rủi ro lạm phát Mỹ cao (do mức thuế khoảng 20-30% sẽ phản ánh vào giá hàng hóa) sẽ khiến FED chậm lại trong quá trình giảm lãi suất. Tuy nhiên, trong bối cảnh vừa lạm phát cao, lại vừa có khả năng kinh tế suy thoái lớn thì bài toán lại trở nên khó khăn hơn với FED.

Trong khi đó Ngân hàng Nhà nước Việt Nam lại còn khá nhiều công cụ trong điều hành tỷ giá như room tăng trưởng tín dụng; cùng với đó, thời gian qua tỷ giá VND/USD biến động ngược chiều với DXY, theo đó VND đã mất giá trước nên tạo bộ đệm để không có quá nhiều áp lực tăng trong thời gian tới.

Thích ứng với thương mại công bằng

Nhận xét nhanh về tác động của chính sách thuế đối ứng của chính quyền ông Trump, TS. Lê Xuân Nghĩa, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia cho rằng, chúng ta buộc phải làm quen với điều này, làm quen với "thương mại công bằng".

"Câu chuyện chính sách thuế của Mỹ không còn là một sớm một chiều. Đó là vấn đề của thương mại công bằng. Thay vì trước đây, nhiều nước 'khôn lỏi' xuất khẩu hàng sang Mỹ với mức thuế thấp nhưng lại nhập khẩu hàng từ Mỹ với mức thuế cao thì nay chính sách thuế sẽ phải thay đổi, công bằng cho cả 2 bên", ông Nghĩa nói.

Đưa lời khuyên cho doanh nghiệp, TS. Lê Xuân Nghĩa cho rằng, chúng ta buộc phải làm quen với điều này, phải chuyển từ trạng thái "thuế nhập khẩu nguyên liệu cao" sang "thuế nhập khẩu thành phẩm cao". Mức thuế sẽ phải công bằng giữa 2 bên, thay vì chênh lệch lớn như trước đây.

Về kỳ vọng đàm phán có thể giúp mức thuế đối ứng giảm xuống, ông Nghĩa nhấn mạnh, không còn cách nào khác là chúng ta phải nhanh chóng giảm thuế các mặt hàng nhập khẩu từ Mỹ, tương ứng với mức thuế hàng Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ. Cần nhận thấy rằng, làm như vậy, Việt Nam vẫn có lợi về sản lượng do xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ khoảng 130 tỷ USD, trong khi nhập khẩu từ Mỹ vào Việt Nam chỉ khoảng 13 tỷ USD.