Đề xuất hỗ trợ thuế cho doanh nghiệp, người dân khi giá nhiên liệu tăng

Khi giá nhiên liệu và năng lượng tăng vọt giai đoạn 2021–2023, nhiều nền kinh tế lớn buộc phải tung ra các gói giảm thuế và hỗ trợ tài khóa nhằm bảo vệ doanh nghiệp trước cú sốc chi phí.

Từ cắt giảm thuế nhiên liệu, trợ giá trực tiếp đến tín dụng thuế năng lượng, các chính phủ đã triển khai hàng loạt công cụ với mục tiêu vừa kiềm chế lạm phát vừa duy trì hoạt động sản xuất - kinh doanh.

Tuy nhiên, kinh nghiệm cho thấy hiệu quả của các chính sách này phụ thuộc lớn vào mức độ nhắm mục tiêu và khả năng rút lui khi khủng hoảng qua đi.

Giảm thuế và hỗ trợ tài khóa: Các chính phủ "giảm sốc" chi phí cho doanh nghiệp ra sao?

Giai đoạn 2021-2023 chứng kiến một trong những cú sốc năng lượng lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Giá dầu, khí đốt và điện đồng loạt tăng mạnh, đặc biệt sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát đầu năm 2022. Tại châu Âu, giá khí đốt và điện đã lập đỉnh trong năm 2022, với cao điểm vào tháng 8, đẩy chi phí sản xuất và vận tải lên mức cao chưa từng có.

Sự leo thang của chi phí năng lượng nhanh chóng lan sang toàn bộ nền kinh tế. Đối với doanh nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực sử dụng nhiều năng lượng như: Sản xuất, logistics, hóa chất hay kim loại, chi phí đầu vào tăng đột biến có thể làm suy giảm biên lợi nhuận, thậm chí đe dọa khả năng tồn tại.

Trong bối cảnh đó, các chính phủ đứng trước áp lực phải can thiệp. Nếu để giá năng lượng tăng quá nhanh, chi phí sản xuất sẽ truyền sang giá hàng hóa, tạo ra "vòng xoáy chi phí - giá cả" và đẩy lạm phát lên cao. Vì vậy, nhiều quốc gia đã coi chính sách thuế và hỗ trợ tài khóa như một "vùng đệm" nhằm giảm bớt cú sốc cho khu vực doanh nghiệp và nền kinh tế.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các gói hỗ trợ năng lượng thường xoay quanh ba nhóm công cụ chính.

Công cụ được sử dụng rộng rãi nhất là cắt giảm thuế nhiên liệu (fuel excise hoặc fuel duty) hoặc giảm thuế giá trị gia tăng đối với năng lượng. Lợi thế của biện pháp này là có thể triển khai nhanh thông qua hệ thống thuế hiện có, giúp hạ giá bán lẻ gần như ngay lập tức.

Trong giai đoạn giá năng lượng tăng cao, nhiều quốc gia đã tạm thời giảm thuế xăng dầu nhằm giảm chi phí vận tải và logistics. Tuy nhiên, cách tiếp cận này thường bị chỉ trích vì thiếu tính nhắm mục tiêu: mọi người tiêu dùng đều được hưởng lợi, không phân biệt mức độ bị ảnh hưởng bởi giá năng lượng.

Một số chính phủ lựa chọn trợ giá trực tiếp hoặc hỗ trợ giá tại điểm bán. Các biện pháp này có tác động tức thì lên chỉ số giá tiêu dùng và thường mang ý nghĩa chính trị rõ rệt, bởi người dân và doanh nghiệp cảm nhận được sự hỗ trợ ngay lập tức.

Tuy vậy, trợ giá diện rộng cũng đi kèm rủi ro lớn đối với ngân sách. Khi giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, chi phí trợ cấp có thể tăng nhanh và gây áp lực đáng kể lên tài khóa.

Nhóm công cụ thứ ba ngày càng được chú ý là các chính sách hỗ trợ trực tiếp cho khu vực doanh nghiệp. Các biện pháp này bao gồm tín dụng thuế năng lượng, hỗ trợ hóa đơn điện và khí đốt cho khách hàng phi dân cư, hoặc hoàn thuế giá trị gia tăng cho các ngành chịu ảnh hưởng nặng.

So với việc giảm thuế diện rộng, các chính sách nhắm mục tiêu thường giúp nguồn lực ngân sách được sử dụng hiệu quả hơn, vì tập trung vào những ngành chịu tác động lớn nhất từ cú sốc năng lượng. Tuy nhiên, việc thiết kế và triển khai các chương trình này đòi hỏi năng lực hành chính cao hơn và hệ thống dữ liệu chi tiết.

Giảm thuế cho các đối tượng trực tiếp chịu ảnh hưởng từ giá nhiên liệu tăng

Trao đổi với Tạp chí Nhà đầu tư/nhadautu.vn, khi được hỏi về chủ đề Chính phủ có nên hỗ trợ giảm các loại thuế ngoài năng lượng cho doanh nghiệp chịu ảnh hưởng, TSKH. Nghiêm Vũ Khải (nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Đại biểu Quốc hội khóa XI, XII, XIV) nhận định, ông đánh giá đây là việc nên được cân nhắc.

"Giá dầu ảnh hưởng rất lớn tới điều hành kinh tế vĩ mô. Chính phủ có thể cân nhắc giảm các loại thuế để bình ổn thị trường cũng như bù đắp lại chi phí mà doanh nghiệp cũng như người dân chịu ảnh hưởng", ông Khải cho biết.

Một số doanh nghiệp cũng đồng tình với kiến nghị Chính phủ xem xét việc tạm thời giảm một số loại thuế để bù đắp lại chi phí nhiên liệu tăng cao.

Ông Đào Viết Thành, Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ vận tải Thành Nguyên cho biết, hiện tại doanh nghiệp đang phải gánh rất nhiều chi phí liên quan tới giá nhiên liệu tăng. "Hiện chúng tôi sẽ phải tính tới việc điều chỉnh tăng giá dịch vụ. Doanh nghiệp rất mong muốn Chính phủ có thể có thêm hỗ trợ về các loại thuế khác ngoài thuế xăng dầu để có thể phục vụ bà con một cách tốt nhất", ông Thành chia sẻ.

Trên phương diện quốc tế, để ứng phó với khủng hoảng giá nhiên liệu, Trung Quốc trong năm 2022 triển khai gói "hoàn/giảm thuế" quy mô lớn để cải thiện dòng tiền. Trong đó hoàn thuế VAT là công cụ then chốt: Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện nêu tổng quy mô hoàn/giảm thuế khoảng 2,5 nghìn tỷ NDT, riêng hoàn VAT khoảng 1,5 nghìn tỷ NDT.

Còn tại Ý, quốc gia kết hợp giảm thuế tiêu thụ trên nhiên liệu và các gói hỗ trợ doanh nghiệp trước chi phí năng lượng tăng. Reuters cho biết sắc lệnh tháng 3/2022 đặt mục tiêu giảm giá tại trạm 0.25 Euro/lít đối với xăng và diesel đến hết tháng 4/2022. Đầu tháng 5/2022, Ý chuẩn bị gói khoảng 7 tỷ Euro và gia hạn giảm thuế 0.25 Euro/lít đến 8/7/2022.