Đại biểu Quốc hội băn khoăn việc nâng mức phạt kiểm toán độc lập gấp 20 lần

Ngày 7/11, Quốc hội thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 7 luật (Chứng khoán; Kế toán; Kiểm toán độc lập; Ngân sách Nhà nước; Quản lý, sử dụng tài sản công; Quản lý thuế; Luật Dự trữ quốc gia).

Tại sửa đổi Luật Chứng khoán, Chính phủ đề xuất bổ sung trong hồ sơ chào bán chứng khoán ra công chúng, doanh nghiệp phải có báo cáo kiểm toán về vốn điều lệ đã góp trong 10 năm tính tới thời điểm đăng ký chào bán cổ phiếu lần đầu; bổ sung xử lý vi phạm về kiểm toán độc lập.

Nêu quan điểm tại phiên thảo luận, ông Nguyễn Hữu Toàn, Phó chủ nhiệm Ủy ban Tài chính ngân sách của Quốc hội, cho rằng việc siết lại hồ sơ chào bán chứng khoán lần đầu ra công chúng là cần thiết. Theo ông, việc kiểm toán xác định vốn điều lệ ban đầu là nội dung quan trọng để xác định vốn thực góp, tổng số cổ phần phát hành ra công chúng.

Phó chủ nhiệm Ủy ban Tài chính ngân sách dẫn chứng vụ Công ty Faros (thuộc Tập đoàn FLC) có vốn điều lệ ban đầu 1,5 tỷ đồng, nhưng sau 3 năm với 5 lần tăng, số vốn lên tới 4.300 tỷ đồng, gây hệ lụy lớn cho thị trường.

Hay trong vụ án Sài Gòn - Đại Ninh, ông Nguyễn Cao Trí qua nhiều lần "phù phép" đã tăng vốn doanh nghiệp của mình lên 2.000 tỷ đồng. Cách làm của họ, theo ông Toàn, là bơm một số tiền nhất định vào các tài khoản, sau đó lại rút ra, bơm vào cho đến khi đạt được doanh số tổng bằng tổng số vốn điều lệ.

"Nếu trước đây chúng ta quy định, đã không xảy ra trường hợp tăng vốn ảo như Faros. Nói rằng việc kiểm toán báo cáo vốn điều lệ khiến doanh nghiệp chịu chi phí lớn là không đúng. Nó là yếu tố cần đảm bảo cho thị trường chứng khoán được minh bạch", ông Nguyễn Hữu Toàn nói.

Ông phân tích, số cổ phần chào bán lần đầu của doanh nghiệp sẽ được giao dịch trên thị trường thứ cấp. Nếu vốn điều lệ không được xác định chính xác là sự đánh tráo với toàn bộ nhà đầu tư ngay từ đợt mua lần đầu, đến những lần giao dịch tiếp theo.

Về thời hạn, ông đề xuất Chính phủ xem xét rút ngắn xuống còn 5 năm, thay vì doanh nghiệp phải nộp báo cáo về vốn điều lệ đã góp trong 10 năm như tại dự thảo luật. Việc này nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp, nhưng vẫn đảm bảo thị trường phát triển công bằng, minh bạch.

Nâng mức phạt vi phạm pháp luật về kiểm toán độc lập lên gấp 20 lần

Góp ý khi sửa Luật Kiểm toán độc lập, bà Thái Thị An Chung, Phó đoàn chuyên trách tỉnh Nghệ An nhấn mạnh, về sửa đổi, bổ sung quy định xử lý vi phạm pháp luật về kiểm toán độc lập tại Điều 60 của luật, đã bao quát được việc xử lý đối với các vi phạm pháp luật về kiểm toán độc lập và phù hợp với nguyên tắc xử lý vi phạm, đó là tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà có thể bị xử lý bằng biện pháp hành chính hoặc hình sự.

Ngoài hình thức xử phạt hành chính còn có thể bị xử phạt bổ sung. Nếu trường hợp gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, quy định tại khoản 2 về mức phạt tiền vi phạm hành chính tối đa là 1 tỷ đồng đối với cá nhân, 2 tỷ đồng đối với tổ chức và thời hiệu xử phạt, có nhiều điểm chưa phù hợp, do:

Mức phạt tiền tối đa mà dự thảo đưa ra so với mức phạt tối đa mà Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành quy định đối với vi phạm trong lĩnh vực kiểm toán độc lập tăng gấp 20 lần.

Trong khi đó, mức phạt tối đa 1 tỷ đồng theo Luật Xử lý vi phạm hành chính chỉ được áp dụng đối với vi phạm trong lĩnh vực quản lý các vùng biển đảo, thềm lục địa, quản lý hạt nhân và chất phóng xạ, năng lượng nguyên tử, tiền tệ, kim loại quý, đá quý, ngân hàng, tín dụng, hoạt động dầu khí và hoạt động khoáng sản khác, bảo vệ môi trường, thủy sản.

Thời hiệu xử phạt dự thảo đưa ra là 5 năm, trong khi đó quy định của Luật Xử phạt vi phạm hành chính, thời hiệu xử phạt tối đa là 2 năm. Hiện nay, việc xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế toán và kiểm toán được điều chỉnh chung bằng Nghị định 41/2018, bởi 2 lĩnh vực này có tính chất khá tương đồng, nếu điều chỉnh tăng mức xử phạt vi phạm hành chính đối với kiểm toán thì có đặt ra vấn đề điều chỉnh tăng trong lĩnh vực kế toán hay không?

Đại biểu cho biết, một số vụ án lớn xảy ra tại SCB, Vạn Thịnh Phát, FLC cho thấy có trách nhiệm của một số cơ quan, đơn vị, trong đó có các tổ chức kiểm toán, kiểm toán viên đối với các báo cáo kiểm toán thiếu trung thực.

Vì vậy, việc tăng mức xử phạt và tăng thời hiệu xử phạt đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng chuẩn mực kiểm toán, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, kế toán, kiểm toán để đảm bảo tính răn đe đối với các doanh nghiệp kiểm toán, kiểm toán viên vi phạm là cần thiết. Tuy nhiên, việc tăng như thế nào thì cần phải cân nhắc để đảm bảo phù hợp với tính chất, mức độ, hậu quả vi phạm, đối tượng vi phạm và đảm bảo tương quan chung đối với các lĩnh vực khác.

Về quy định phân loại doanh nghiệp phải kiểm toán báo cáo tìa chính, bà Bùi Thị Quỳnh Thơ, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế, cho rằng theo tiêu chí này sẽ có khoảng 20.000 doanh nghiệp quy mô lớn, thuộc diện phải kiểm toán báo cáo tài chính như đề xuất của Chính phủ tại dự thảo luật. Như vậy số doanh nghiệp cần kiểm toán báo cáo tài chính là tương đối lớn.

"Cơ quan soạn thảo cần làm rõ mục đích việc mở rộng diện doanh nghiệp cần kiểm toán, tránh tốn kém, ảnh hưởng tới sản xuất, kinh doanh của họ", bà Thơ đề nghị.

Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc cho biết, quy định kiểm toán bắt buộc với doanh nghiệp quy mô lớn tại dự thảo luật không phải "cứ đơn vị có 200 lao động, tổng tài sản 100 tỷ đồng... là trong diện kiểm toán". Chính phủ sẽ quy định cụ thể doanh nghiệp lớn nào trong diện phải kiểm toán báo cáo tài chính, để đảm bảo cạnh tranh lành mạnh trên thị trường.