Chính sách 'Tài chính xanh' vì sự phát triển bền vững: Bài 7-Mục tiêu chuyển đổi kinh tế và xã hội Trung Quốc

Lời tòa soạn: Liên minh châu Âu cam kết trở thành khối trung hòa carbon đầu tiên trên thế giới vào năm 2050. Điều này đòi hỏi sự đầu tư đáng kể từ cả EU và khu vực công quốc gia, cũng như khu vực tư nhân. Chủ tịch ECB Christine Lagarde cho biết, thay đổi khí hậu sẽ là chìa khóa cho việc xem xét chính sách của Ngân hàng Trung ương Châu Âu, đánh dấu sự thay đổi theo hướng chính sách tiền tệ 'xanh hơn'.

Điều đó bao gồm việc thành lập một nhóm nhỏ để thiết lập chương trình nghị sự của Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) về các chủ đề liên quan đến khí hậu và dẫn dắt các nỗ lực giúp chuyển đổi sang một nền kinh tế xanh hơn trong khu vực đồng tiền chung châu Âu.

Trên thực tế, các sản phẩm tài chính xanh (như tín dụng xanh, các quỹ xanh và trái phiếu xanh…) ở các quốc gia châu Âu đã giúp tiết kiệm ngân sách, ước tính đến năm 2020 sẽ đạt 200 tỷ euro/năm.

Nhằm hỗ trợ ngân hàng trong việc thực hiện chính sách tín dụng xanh, các quốc gia thuộc khối G20 đã sử dụng đa dạng cách tiếp cận và chính sách ở các cấp độ khác nhau, đồng thời xây dựng các khuôn khổ chính sách khuyến khích cung - cầu tín dụng xanh và các sản phẩm tiết kiệm xanh.

Theo đó, một số quốc gia thuộc khối G20 thông qua các ngân hàng thuộc sở hữu nhà nước, hoặc ngân hàng có hậu thuẫn từ chính phủ, hay các ngân hàng phát triển quốc gia để cấp tín dụng cho các dự án tái tạo năng lượng và sử dụng năng lượng sạch.

Ngoài ra, một số quốc gia khác thuộc khối G20 cũng đã tuyên bố sử dụng biện pháp hạn chế các khoản trợ cấp về thuế và trợ cấp của chính phủ, cũng như các biện pháp khác về thuế đối với khoản tín dụng hỗ trợ các hoạt động kinh tế không bền vững.

Trong khi đó, một số quốc gia còn lại bắt đầu sử dụng các công cụ pháp luật ngân hàng để hỗ trợ việc chuyển dịch sang nền kinh tế bền vững hơn.

*****

Chính sách 'Tài chính xanh' vì sự phát triển bền vững: Bài 1 - Phát pháo lệnh từ khối EU

Chính sách 'Tài chính xanh' vì sự phát triển bền vững: Bài 2 - Tham vọng của Vương quốc Anh

Chính sách 'Tài chính xanh' vì sự phát triển bền vững: Bài 3 - Đức muốn trở thành đầu tàu trên thế giới

Chính sách 'Tài chính xanh' vì sự phát triển bền vững: Bài 4 - Mỹ phát triển mạnh hệ thống ngân hàng xanh

Chính sách 'Tài chính xanh' vì sự phát triển bền vững: Bài 5-Tiềm năng của Hàn Quốc và những 'quân bài' bí mật

Chính sách 'Tài chính xanh' vì sự phát triển bền vững: Bài 6 - Nhật Bản với cam kết trung hòa carbon vào 2050

Trung Quốc đã trở thành nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới và cái giá phải trả là các vấn đề môi trường trở nên ngày càng rõ ràng hơn vì là hậu quả trực tiếp gây ra bởi sự chuyển đổi kinh tế nhanh chóng. Vì vậy, chính phủ nước này đã nêu rõ vai trò của việc xây dựng một nền văn minh sinh thái và duy trì an ninh sinh thái, qua đó trở thành nền tảng để Trung Quốc đạt được sự phát triển ổn định và bền vững.

Thời gian vừa qua, các chính sách về phát triển xanh và xây dựng một nền văn minh sinh thái chính là hướng đi mới cũng như đã trở thành các mục tiêu quốc gia quan trọng trong chương trình chuyển đổi kinh tế và xã hội của Trung Quốc.

Theo bài viết của TS. Trần Thị Vân Anh về 'Kinh nghiệm xây dựng hệ thống tín dụng xanh ở Trung Quốc' đăng trên tạp chí Ngân hàng vào tháng 10/2010, trong giai đoạn đầu, một số chính sách tài chính xanh khác nhau về tín dụng xanh, chứng khoán xanh và bảo hiểm xanh đã được Chính phủ Trung Quốc ban hành rộng rãi. Bắc kinh cho biết chính sách này sẽ khuyến khích phát triển hoạt động tín dụng xanh, thực hiện đánh giá môi trường cho các công ty niêm yết và thí điểm bảo hiểm trách nhiệm về ô nhiễm môi trường.

Không chỉ vậy, Trung Quốc còn thực hiện thí điểm các giao dịch mua bán chứng chỉ về khí thải carbon, xây dựng và ban hành các hướng dẫn về tín dụng xanh, hệ thống thống kê tín dụng xanh, khuyến khích việc thực hiện thí điểm bảo hiểm trách nhiệm về ô nhiễm môi trường.

Vào năm 2014, nhóm chuyên trách nghiên cứu tài chính xanh đã được thành lập theo sáng kiến của Ủy ban Nghiên cứu thuộc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc và Ủy ban điều tra môi trường của Liên Hợp Quốc. Sau đó, nhóm này cũng đã công bố 14 khuyến nghị về việc thiết lập hệ thống tài chính xanh cho Trung Quốc.

Vào năm 2016, chính phủ nước này đã ban hành 'Hướng dẫn về Xây dựng Hệ thống Tài chính Xanh' gồm 35 điều bao quát chín khía cạnh phát triển cơ bản. Văn kiện này bao gồm một loạt các biện pháp đổi mới quan trọng đã phác thảo khuôn khổ cơ bản cho hệ thống tài chính xanh tương lai của Trung Quốc và có thể được coi như là một khung khổ chính sách phát triển tài chính xanh có hệ thống đầu tiên trên thế giới.

Đáng chú ý, vào năm 2017, Trung Quốc đã thông báo quyết định thành lập 5 khu thí điểm cải cách và sáng tạo “tài chính xanh”. Bốn tỉnh được chọn lựa để lập khu thí điểm này là Quảng Đông, Quý Châu, Giang Tây, Chiết Giang và Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ - Tân Cương.

5 nhiệm vụ chính trước mắt của các các khu thí điểm này là hỗ trợ các tổ chức tài chính thiết lập các “chi nhánh xanh”, phát triển “tín dụng xanh”; xây dựng thị trường giao dịch các quyền trong lĩnh vực môi trường như quyền phát thải, quyền sử dụng nước và quyền sử dụng năng lượng…

Chính phủ cũng sẽ hỗ trợ về tài chính, thuế, và các chính sách về đất đai đối với các ngành “công nghiệp xanh” và “dự án xanh”, tạo điều kiện thuận lợi để các nhà đầu tư nước ngoài tham gia.

Mỗi khu có hướng phát triển tài chính xanh khác nhau. Chẳng hạn, ở Quảng Châu, thành phố thủ phủ của tỉnh Quảng Đông, các cơ chế tín dụng được khuyến khích phát triển nhằm hỗ trợ bảo tồn năng lượng và giảm phát thải.

Trong khi đó, Quý Châu sẽ tập trung hỗ trợ tài chính vào xử lý rác thải nông nghiệp, Tân Cương - một khu vực quan trọng trong sáng kiến Một vành đai, một con đường của Trung Quốc nhằm phát triển các mối quan hệ khu vực - sẽ củng cố hợp tác với các tổ chức tài chính nước ngoài.

Các khu thí điểm được kỳ vọng sẽ giúp đất nước đông dân nhất thế giới có nguồn tài chính chống lại tình trạng ô nhiễm ước tính có thể ngốn tới ít nhất 3 nghìn tỷ nhân dân tệ (khoảng 440 tỷ USD) mỗi năm. Hiện nay, Chính phủ mới chỉ cung cấp được 10 - 15% số tiền nói trên.

Ở cấp độ quốc tế, Trung Quốc cũng đã trở thành người ủng hộ chính thúc đẩy phát triển hệ thống tài chính xanh. Tài chính xanh là chủ đề mới duy nhất mà Trung Quốc bổ sung vào chương trình nghị sự của Hội nghị thượng đỉnh G20 trong nhiệm kỳ năm 2016.

Theo đó, trọng tâm của chủ đề là coi phát triển hệ thống tài chính xanh như một giải pháp tài chính để thu hẹp khoảng cách tài trợ, tạo ra sự đồng thuận giữa các quốc gia để cùng nhau thúc đẩy phát triển hệ thống tài chính xanh toàn cầu.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng là thành viên sáng lập của Mạng lưới giám sát ngân hàng trung ương để xanh hóa hệ thống tài chính (NGFS), là người ủng hộ mạnh mẽ cho Mạng lưới ngân hàng bền vững (SBN) cũng như Nhóm nghiên cứu chuyên trách về tài chính khí hậu (TCFD).

Một đóng góp quan trọng của Trung Quốc trong phát triển tài chính xanh là Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường có bản chất như là một chương trình xây dựng cơ sở hạ tầng lớn nhất thế giới, trong đó đặc biệt nhấn mạnh tới việc tuân thủ những tiêu chuẩn cao về phát triển môi trường bền vững.

Thị trường trái phiếu xanh của Trung Quốc

Tăng trưởng xanh hay xanh hóa nền kinh tế đòi hỏi một nguồn vốn lớn, do đó, để tập trung nguồn lực thực hiện mục tiêu, Trung Quốc đã xây dựng và đẩy mạnh phát triển hệ thống tài chính xanh, trong đó đặc biệt chú trọng đến phát triển trái phiếu xanh.

Trung Quốc lần đầu tiên chính thức gia nhập thị trường trái phiếu xanh toàn cầu khi Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc phát hành gần 1 tỷ USD trái phiếu xanh tại thị trường London nhằm huy động vốn cho các dự án thân thiện môi trường vào năm 2015.

Thị trường trái phiếu xanh nội địa được thiết lập vào tháng 12/2015 với lượng trái phiếu xanh đầu tiên được phát hành trên thị trường liên ngân hàng, nhằm giúp các tổ chức tín dụng tăng thêm nguồn vốn để tài trợ cho các dự án xanh, đồng thời cũng thiết lập thị trường tạo cơ sở cho việc phát triển thị trường trái phiếu xanh trong những năm tiếp theo.

Kể từ đó, trái phiếu xanh Trung Quốc đã có bước phát triển mạnh mẽ trong năm 2016. Giá trị phát hành trái phiếu xanh của Trung Quốc tăng lên đến 36,2 tỷ USD, chiếm đến 1/3 giá trị phát hành trái phiếu xanh toàn cầu, đưa Trung Quốc vươn lên thành quốc gia dẫn đầu ở thị trường này.

Mặc dù khái niệm tài chính xanh đã xuất hiện trong Luật Bảo vệ môi trường của Trung Quốc từ cuối thể kỷ 90 của thế kỷ XX nhưng phải đến năm 2015, Trung Quốc mới chính thức ban hành các văn bản liên quan đến trái phiếu xanh nói riêng.

Vào tháng 12/2015, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc đã ban hành Chỉ thị về Trái phiếu tài chính xanh, quy định các nội dung: khái niệm về trái phiếu xanh, danh mục các ngành mà trái phiếu xanh tài trợ, những chủ thể được phép phát hành trái phiếu xanh, thủ tục để xin phát hành trái phiếu xanh, công tác phát hành cũng như các nguyên tắc trong quá trình sử dụng và quản lý nguồn thu từ phát hành trái phiếu xanh, quy định khuyến khích các cơ quan ban ngành có liên quan có biện pháp hỗ trợ sự phát triển của trái phiếu xanh.

Ngoài ra, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc còn ban hành Danh mục các dự án được tài trợ bởi trái phiếu xanh – đưa ra những tiêu chuẩn cho các dự án, các ngành và lĩnh vực để xem xét tài trợ bằng nguồn vốn từ phát hành trái phiếu xanh

Giữa tháng 11/2016, Ủy ban tái thiết và phát triển quốc gia Trung Quốc (NDRC) ban hành hướng dẫn phát hành trái phiếu xanh chủ yếu dành cho khu vực doanh nghiệp nhà nước, quy định rõ những dự án nào được xem là dự án xanh, và nêu ra các yêu cầu cho việc phát hành trái phiếu xanh cũng như các chính sách có liên quan.

Bên cạnh đó, Trung tâm chứng khoán Thượng Hải và Trung tâm chứng khoán Thâm Quyến cũng đã phát hành Thông báo về Chương trình thí điểm trái phiếu xanh, tạo điều kiện cho việc niêm yết trái phiếu xanh trên thị trường tài chính bên cạnh thị trường trái phiếu liên ngân hàng.

Trung Quốc sau đó tiếp tục ban hành Hướng dẫn xây dựng hệ thống tài chính xanh, trong đó, cụ thể hóa các hướng dẫn nhằm phát huy vai trò của thị trường chứng khoán đối với đầu tư xanh và thống nhất các tiêu chuẩn về trái phiếu xanh nội địa.

Trong năm 2016, 27% lượng trái phiếu xanh của Trung được được phát hành ở nước ngoài với 03 loại tiền tệ là USD, RMB và EUR. Trong số những trái phiếu xanh phát hành, có đến 17% trái phiếu xanh đạt được tiêu chuẩn trái phiếu xanh quốc tế, được giao dịch tại thị trường London và thị trường Singapore.

Tuy nhiên, thị trường trái phiếu xanh trong nước mới chính là nơi cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của trái phiếu xanh Trung Quốc khi tỷ lệ phát hành nội địa lên chiếm đến 72% tổng lượng trái phiếu xanh.

Trong đó, 74% trái phiếu xanh được phát hành trên thị trường liên ngân hàng và 17% giao dịch trên thị trường chứng khoán Thượng Hải. Có thể nói rằng, việc phát triển thị trường trái phiếu xanh trong nước của Trung Quốc, với chủ yếu là trên thị trường liên ngân hàng đã tạo thuận lợi cho việc giao dịch trái phiếu xanh, thúc đẩy trái phiếu xanh ngày càng phát triển.

Bài liên quan

Bộ Tứ quyết lật ngược thế cờ về 'vũ khí' đất hiếm với Trung Quốc

Trung Quốc loay hoay với bài toán nợ phình to

Nghệ An phát hiện xe khách chở 53 người Trung Quốc nhập cảnh trái phép vào Việt Nam

Trung Quốc chính thức phê chuẩn Hiệp định RCEP