'Các nền tảng số trích dẫn nội dung báo chí phải chia sẻ doanh thu với báo chí'

Chiều 24/11, tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Báo chí (sửa đổi). Các đại biểu cho rằng, Luật Báo chí hiện hành từ năm 2016 đã bộc lộ nhiều bất cập, chưa đủ để bảo vệ báo chí chính thống, kiểm soát tình trạng thương mại hóa thông tin và chưa tương thích với sự phát triển mạnh mẽ của báo chí số.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) cho rằng, những thách thức kinh tế mà báo chí đang đối mặt khi một số tổ chức, cá nhân không phải cơ quan báo chí lập diễn đàn, sao chép nội dung từ báo chí chính thống, sau đó bóp méo, giật tít để câu view và kiếm doanh thu quảng cáo.

Nữ đại biểu phân tích, hành vi này đe dọa trực tiếp mô hình kinh tế báo chí chuyên nghiệp theo hai phương diện. Thứ nhất, làm mất giá trị nội dung gốc: Nhiều bài phân tích sâu, điều tra tốn kém của các cơ quan báo chí bị trích dẫn miễn phí, bị đặt tiêu đề sai lệch, khiến độc giả không còn động lực trả phí cho nội dung chính thống.

Thứ hai, làm thất thoát nguồn thu quảng cáo, thuật toán các nền tảng số ưu tiên nội dung gây cảm xúc mạnh, giật gân, khiến báo chí chuyên nghiệp bị lu mờ, doanh thu quảng cáo chuyển dịch sang các trang câu view, làm xói mòn nguồn lực duy trì báo chí chất lượng.

"Ở Australia, Bộ quy tắc thương lượng giữa báo chí và nền tảng số đã tạo cơ chế đền bù hiệu quả cho nội dung tái chế, trong khi Canada thông qua Đạo luật Tin tức trực tuyến để tăng công bằng trên thị trường số, buộc các nền tảng lớn chia sẻ lợi ích với báo chí, bao gồm báo in, báo trực tuyến, báo phi lợi nhuận và báo địa phương", bà Trịnh Thị Tú Anh viện dẫn.

Từ thực tiễn này, đại biểu đoàn Lâm Đồng đề nghị bổ sung quy định về quyền liên quan của cơ quan báo chí trên không gian mạng, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và quyền lợi kinh tế của các cơ quan báo chí đã đầu tư chi phí lớn để sản xuất thông tin chính xác, có kiểm chứng.

"Quy định này không hạn chế quyền tự do ngôn luận của người dân, mà góp phần quan trọng trong việc bảo vệ nền báo chí chuyên nghiệp, bảo vệ việc làm của nhà báo chân chính và duy trì dòng thông tin lành mạnh trong kỷ nguyên số", bà Tú Anh nói.

Để nền tảng tư nhân không lợi dụng sản phẩm của báo chí để làm giàu

Đồng quan điểm này, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (đoàn Nghệ An) cho rằng, để báo chí phát triển bền vững, cơ quan báo chí cần bảo vệ quyền lợi kinh tế và kiểm soát việc sử dụng lại nội dung bởi bên thứ ba, đặc biệt trên nền tảng số, công cụ tìm kiếm và mạng xã hội.

Theo ông, hiện nay, các mạng xã hội lớn thu lợi đáng kể từ việc hiển thị, tổng hợp, trích đoạn hoặc dẫn liên kết nội dung báo chí, thậm chí dùng dữ liệu này để huấn luyện mô hình AI.

Trong khi đó, cơ quan báo chí phải chịu toàn bộ chi phí sản xuất nhưng không được chia sẻ doanh thu tương xứng, dẫn đến nguồn thu của báo chí truyền thống suy giảm, nguy cơ tin giả lan rộng và thông tin bị thao túng.

"Doanh nghiệp thu lợi từ việc sử dụng nội dung báo chí trên nền tảng số phải chia sẻ doanh thu với cơ quan báo chí trên cơ sở thương lượng giữa hai bên", đại biểu Hoàng Minh Hiếu nhận định.

Giải trình làm rõ các ý kiến đại biểu nêu, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng cho hay, về kinh tế báo chí, trong luật này không có một cụm từ nào về kinh tế báo chí nhưng có ý kiến liên quan về liên kết, về cơ chế, chính sách cho báo chí.

"Luật cũng đã có quy định và sắp tới nghị định sẽ hướng dẫn quy định để làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu, trách nhiệm của các cơ quan và làm rõ hơn để cho tư nhân không được lợi dụng các sản phẩm của báo chí để làm giàu và trục lợi. Trong khi lúc đó, cơ quan báo chí lại là cơ quan sản xuất ra thì không được thụ hưởng ở các nội dung này", Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Theo chương trình kỳ họp, Quốc hội sẽ xem xét thông qua dự thảo Luật Báo chí sửa đổi vào ngày 10/12.