Bán hàng trên Tiktok, mở quán karaoke... cần lưu ý gì về bản quyền?

Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã có Công điện số 38/CĐ-TTg về tăng cường đấu tranh, ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Hoạt động này nhằm hướng tới xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh và an toàn pháp lý ngay từ cấp cơ sở.

Thủ tướng đề nghị các cơ quan có thẩm quyền quyết liệt chỉ đạo các lực lượng chức năng ra quân, tập trung nguồn lực triển khai ngay các biện pháp cần thiết. Chiến dịch đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ diễn ra trên phạm vi toàn quốc từ ngày 07-5-2026 đến ngày 30-5-2026. Việc thực hiện quy định pháp luật và xử lý vi phạm dựa trên tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Các hành vi vi phạm phổ biến

Trao đổi với PV báo Pháp Luật TP.HCM, bà Lê Thị Minh Hằng (chuyên gia về sở hữu trí tuệ) cho biết căn cứ Luật Sở hữu trí tuệ, Nghị định 17/2023 (quy định chi tiết một số điều về quyền tác giả, quyền liên quan), Nghị định 134/2026 sửa đổi bổ sung Nghị định 17/2023; Nghị định 341/2025 (xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan) thì các lĩnh vực có nguy cơ vi phạm bản quyền phổ biến hiện nay bao gồm giáo dục, đào tạo, học liệu; xuất bản, báo chí, truyền thông, quảng cáo; in ấn, sản xuất hình ảnh, quà tặng, trang trí; nền tảng nội dung số, Internet, mạng xã hội; phần mềm, game, sản phẩm số.

Trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo và học liệu, hành vi vi phạm phổ biến bao gồm việc sao chép giáo trình bằng hình thức photocopy, scan hoặc số hóa khi chưa được phép. Việc phát tán file PDF sách, đề thi, bài giảng hoặc chia sẻ tài liệu có bản quyền qua các nền tảng Google Drive, Dropbox, OneDrive, Telegram, Facebook, Zalo, Discord cũng là hành vi xâm phạm.

Ngoài ra, bà Lê Thị Minh Hằng cho biết hiện nay khá nhiều đơn vị tự ý xây dựng kho học liệu số, dùng chung tài liệu, sử dụng slide, bài giảng của chuyên gia để kinh doanh lớp học hoặc phát hành khóa học trực tuyến chứa hình ảnh có bản quyền. Đây cũng là vấn đề cần lưu ý.

Các cơ sở cần lưu ý gồm trường học, trường nghề, các trung tâm đào tạo, trung tâm luyện thi, đơn vị đào tạo doanh nghiệp, nền tảng EdTech, hệ thống LMS, website chia sẻ tài liệu, thư viện và cửa hàng photocopy,…

Đối với lĩnh vực xuất bản, báo chí, truyền thông và quảng cáo, các sai phạm thường gặp là in lậu sách, phát hành sách điện tử không có quyền khai thác. Nhiều trang web, nền tảng số tự ý đăng tải lại bài báo, video, sao chép nội dung sáng tạo để sản xuất nội dung truyền thông hoặc dùng ảnh stock, nhạc nền quảng cáo thương mại khi chưa mua license.

Trong ngành in ấn, sản xuất hình ảnh, quà tặng và trang trí, vi phạm thường xảy ra khi in tranh mỹ thuật, nhiếp ảnh, tranh 3D dán tường từ Internet để kinh doanh. Các cơ sở còn sao chép hình ảnh để in poster, in lên áo, cốc, sản xuất hàng lưu niệm hoặc kinh doanh sản phẩm chứa nhân vật có bản quyền trên các sàn thương mại điện tử. Do đó, nhà in, xưởng in quảng cáo, cơ sở in tranh, poster, cửa hàng tranh nghệ thuật, trang trí, xưởng quà tặng và các gian hàng trên sàn thương mại điện tử, TikTok, Facebook,… cần lưu ý vấn đề này.

Trên các nền tảng nội dung số và mạng xã hội, hành vi vi phạm phổ biến là đăng tải, sao chép hoặc "reup" video, bài viết, âm nhạc khi chưa được phép. Một số bên tổng hợp nội dung báo chí để xây dựng website, kênh thông tin, tải nội dung có bản quyền về để đăng lại nhằm mục đích thương mại. Các đối tượng cần kiểm tra là website nội dung số, website tổng hợp tin, kênh YouTube có hoạt động thương mại, fanpage kinh doanh, nền tảng livestream, video trực tuyến và streaming nội dung.

Lĩnh vực phần mềm, game và sản phẩm số ghi nhận tình trạng sao chép chương trình máy tính, cài đặt hoặc phân phối phần mềm không bản quyền. Nhiều doanh nghiệp phát hành game, ứng dụng sử dụng mã nguồn, hình ảnh, âm thanh trái phép. Nhóm cơ sở cần kiểm tra gồm công ty phát triển phần mềm, công ty game, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ phần mềm, nền tảng phân phối và đơn vị phát triển ứng dụng di động.

Lưu ý khi khai thác tác phẩm trong không gian công cộng

Bà Lê Thị Minh Hằng cũng lưu ý đối với không gian công cộng, nhóm dịch vụ du lịch, sự kiện, truyền thông thường tự ý phát nhạc, trình chiếu video có bản quyền tại hội nghị, hội thảo, sự kiện thương mại. Các đơn vị này còn dùng tác phẩm nhiếp ảnh, mỹ thuật của người khác để quảng bá du lịch.

Tại các không gian công cộng lớn và phương tiện giao thông, việc phát nhạc, chiếu phim, chương trình giải trí trên hệ thống màn hình, phòng chờ sân bay, nhà ga đường sắt, bến xe, bến tàu hoặc trên xe khách đường dài, tàu hỏa, tàu du lịch khi chưa có bản quyền cũng có thể vi phạm.

Các dịch vụ kinh doanh sử dụng âm nhạc như nhà hàng, quán cà phê, khách sạn, karaoke, vũ trường, bar, spa, phòng gym, resort, khu du lịch, trung tâm giải trí, trung tâm thương mại, siêu thị và chuỗi bán lẻ cũng thường vi phạm khi phát nhạc phục vụ kinh doanh.

Trong lĩnh vực y tế, thẩm mỹ và dịch vụ chăm sóc, sai phạm tập trung ở việc dùng hình ảnh, video có bản quyền, đặc biệt là ảnh "before - after" từ Internet để quảng cáo dịch vụ. Ngoài ra, việc phát nhạc tại khu vực chờ của khách hàng khi chưa thực hiện nghĩa vụ bản quyền cũng bị nghiêm cấm. Đối tượng kiểm tra bao gồm bệnh viện, phòng khám, phòng khám chuyên khoa, thẩm mỹ viện, spa và cơ sở chăm sóc sức khỏe.

Về vi phạm quyền nhân thân và quyền tài sản, các hành vi phổ biến bao gồm không ghi tên tác giả, ghi sai nguồn khi sử dụng bài nghiên cứu, giáo trình, hình ảnh hoặc tự ý chỉnh sửa, cắt xén làm sai lệch nội dung tác phẩm. Việc dùng tác phẩm vượt quá phạm vi cho phép như phát hành tài liệu nội bộ ra bên ngoài, tự ý dịch thuật, chuyển ngữ để công bố cũng thuộc nhóm hành vi này.

Phạt đến 500 triệu đồng

Theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP, mức phạt vi phạm về sở hữu trí tuệ hiện nay khá cao. Cá nhân vi phạm sẽ bị phạt tiền tối đa 250 triệu đồng, mức phạt cho tổ chức tối đa 500 triệu đồng.

Ngoài phạt tiền, cá nhân, tổ chức vi phạm còn có thể bị buộc chấm dứt hành vi vi phạm, buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm trên Internet, buộc tiêu hủy bản sao trái phép, buộc xin lỗi, cải chính công khai, buộc nộp lại khoản lợi nhuận bất hợp pháp. Chủ sở hữu quyền có thể yêu cầu bên vi phạm bồi thường thiệt hại, thanh toán tiền nhuận bút, thù lao, đình chỉ việc khai thác tác phẩm. Ngoài ra, tùy mức độ hành vi, cá nhân, tổ chức vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo Bộ luật Hình sự.

Để tránh bị vi phạm, tổ chức, cá nhân khai thác tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình cần xin phép chủ sở hữu quyền hoặc tổ chức đại diện quyền, thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền quyền theo quy định pháp luật. Tổ chức, cá nhân khai thác tác phẩm có trách nhiệm chủ động kiểm tra tình trạng bản quyền của nội dung trước khi sử dụng.

Các biện pháp kiểm soát rủi ro mà tổ chức, doanh nghiệp cần thực hiện đó là xây dựng quy trình xin phép bản quyền khi sử dụng tài liệu; ký hợp đồng chuyển giao quyền tác giả với nhân sự sáng tạo; mua license ảnh, nhạc, video khi sử dụng thương mại; có thỏa thuận sử dụng hình ảnh cá nhân; ban hành quy định nội bộ về sử dụng tài liệu đào tạo;...

(Theo Pháp luật TP. HCM)