Áp lực thanh khoản hệ thống: Lãi suất khó giảm tiếp

Bước sang quý II/2026, thị trường tiền tệ Việt Nam đang phát đi tín hiệu rõ ràng về một chu kỳ lãi suất mới: mặt bằng huy động khó có thể giảm sâu. Dữ liệu từ hệ thống ngân hàng cho thấy áp lực thanh khoản đang gia tăng khi tín dụng phục hồi nhanh hơn tốc độ huy động vốn, trong khi tỷ giá và lạm phát tiếp tục tạo sức ép lên chính sách tiền tệ.

Diễn biến này đặt Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vào thế cân bằng khó khăn: vừa phải duy trì mặt bằng lãi suất đủ thấp để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, vừa phải bảo đảm ổn định hệ thống tài chính và kiểm soát áp lực tỷ giá.

Một trong những tín hiệu đáng chú ý nhất trong quý I/2026 là tình trạng tín dụng tăng nhanh hơn huy động vốn. Theo tổng hợp từ báo cáo tài chính quý I/2026 của 27 ngân hàng niêm yết và công bố dữ liệu, có 12 nhà băng, ghi nhận sụt giảm tiền gửi khách hàng so với cuối năm 2025, bao gồm: BIDV, MB, Techcombank, ACB, VIB, TPBank, SeABank, Eximbank, OCB, Nam A Bank, KienlongBank và BaoViet Bank.

Điều này phản ánh xu hướng dòng tiền đang dịch chuyển mạnh hơn vào hoạt động sản xuất – kinh doanh và các kênh đầu tư khác khi nền kinh tế phục hồi. Trong khi đó, nhu cầu tín dụng tăng nhanh khiến các ngân hàng phải đẩy mạnh huy động để cân đối nguồn vốn trung và dài hạn.

Tính đến ngày 28/4, dư nợ tín dụng toàn hệ thống ngân hàng đạt gần 19,5 triệu tỷ đồng, tăng 4,42% so với cuối năm 2025 và tăng 18,26% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, tốc độ tăng trưởng huy động vốn luôn thấp hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng, khiến quy mô huy động vốn bằng Việt Nam đồng thấp hơn quy mô tín dụng khoảng 2 triệu tỷ đồng. Khoảng chênh lệch này khiến nhiều ngân hàng buộc phải tăng lãi suất để giữ chân dòng vốn.

Một lãnh đạo khối nguồn vốn của ngân hàng thương mại cổ phần cho biết, cạnh tranh huy động hiện nay không còn mang tính ngắn hạn mà đã trở thành áp lực cơ cấu. "Tốc độ giải ngân tín dụng phục hồi quá nhanh khiến nhiều ngân hàng phải tăng lãi suất để đảm bảo tỷ lệ an toàn thanh khoản", vị này nhận định.

Lãi suất tiếp tục "neo" ở mặt bằng mới

Khác với giai đoạn 2024–2025 khi lãi suất huy động phổ biến quanh 4–6%/năm, thị trường hiện đã hình thành một mặt bằng giá vốn mới cao hơn đáng kể.

Ở kỳ hạn 6 tháng – nhóm kỳ hạn cạnh tranh nhất hiện nay – nhiều ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân như VPBank, Techcombank, HDBank hay TPBank đang niêm yết lãi suất dao động 6,5–7,2%/năm.

Trong khi đó, kỳ hạn 12 tháng ghi nhận mức tăng mạnh hơn, phổ biến quanh vùng 7–7,8%/năm tại nhiều ngân hàng thương mại cổ phần; một số ngân hàng nhỏ hoặc chương trình huy động đặc biệt ghi nhận mức trên 8%/năm. Ngay cả nhóm "Big 4" gồm Vietcombank, BIDV, VietinBank và Agribank cũng đã điều chỉnh kỳ hạn dài lên vùng 5,5–6,2%/năm.

Theo các chuyên gia, đây là dấu hiệu cho thấy thị trường đã bước sang giai đoạn "neo lãi suất cao" để bảo vệ thanh khoản hệ thống.

TS. Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính – tiền tệ quốc gia nhận định, áp lực thanh khoản hiện nay xuất phát từ ba yếu tố đồng thời: nhu cầu tín dụng phục hồi, áp lực tỷ giá USD/VND và xu hướng dịch chuyển dòng tiền sang các kênh đầu tư có lợi suất cao hơn.

"Trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng cao hơn huy động, lãi suất huy động khó có khả năng giảm sâu như giai đoạn trước. NHNN sẽ phải ưu tiên ổn định vĩ mô và tỷ giá hơn là nới lỏng mạnh tiền tệ", ông Lực cho biết tại một hội thảo tài chính gần đây.

Dù lãi suất tăng trở lại, giới phân tích cho rằng khả năng xuất hiện một "cuộc đua lãi suất" mất kiểm soát như cuối năm 2022 là không lớn.

Nguyên nhân là các ngân hàng hiện đã đa dạng hóa nguồn vốn tốt hơn thông qua thị trường liên ngân hàng, phát hành chứng chỉ tiền gửi dài hạn, trái phiếu quốc tế và vay hợp vốn nước ngoài.

Bên cạnh đó, NHNN đang tăng cường điều tiết thanh khoản qua thị trường mở (OMO) nhằm hạn chế tình trạng thiếu hụt cục bộ. Việc bơm vốn ngắn hạn qua kênh OMO giúp giảm áp lực tăng nóng lãi suất trên thị trường liên ngân hàng, đồng thời ổn định tâm lý thị trường.

Bộ phận phân tích của SSI Research cho rằng, lãi suất huy động hiện đã tiến gần vùng đỉnh của chu kỳ tăng này. Sự can thiệp thanh khoản của NHNN sẽ giúp mặt bằng lãi suất duy trì trạng thái đi ngang trong quý III/2026 thay vì tiếp tục leo thang.

Trong khi đó, VNDirect Research nhận định, dư địa giảm lãi suất điều hành hiện không còn nhiều do áp lực từ tỷ giá và lạm phát. Nếu tiếp tục giảm mạnh lãi suất VND, chênh lệch lãi suất USD – VND sẽ thu hẹp thêm, gây áp lực lên tỷ giá và dòng vốn ngoại.

Một chuyên gia của BSC Research đánh giá: "Lãi suất hiện nay phản ánh đúng cung – cầu vốn trên thị trường. NHNN có thể bình ổn nhưng khó kéo giảm sâu khi nhu cầu tín dụng vẫn duy trì ở mức cao".

Một áp lực khác đối với hệ thống ngân hàng là sự co hẹp của NIM (biên lãi ròng). Trong khi chi phí huy động tăng nhanh, lãi suất cho vay đầu ra lại không thể điều chỉnh tương ứng do áp lực hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi sản xuất.

Điều này khiến nhiều ngân hàng phải chấp nhận hy sinh một phần lợi nhuận để giữ tăng trưởng tín dụng và thị phần.

Theo giới phân tích, đây cũng là lý do khiến các ngân hàng sẽ không đẩy lãi suất huy động lên quá cao. Nếu chi phí vốn tiếp tục tăng mạnh, lợi nhuận ngành ngân hàng có thể chịu áp lực đáng kể trong nửa cuối năm.

Báo cáo chiến lược ngành ngân hàng của nhiều công ty chứng khoán đều cho rằng NIM năm 2026 sẽ tiếp tục thu hẹp nhẹ so với năm trước, đặc biệt ở nhóm ngân hàng thương mại cổ phần có tốc độ tăng trưởng tín dụng cao.

Nhìn tổng thể, xu hướng chủ đạo của thị trường tiền tệ từ nay đến cuối năm 2026 nhiều khả năng sẽ là đi ngang ở vùng cao thay vì giảm.

Trong ngắn hạn, mặt bằng lãi suất kỳ hạn 6–12 tháng được dự báo duy trì quanh 6,5–8%/năm để các ngân hàng tái cân đối nguồn vốn sau giai đoạn tín dụng tăng nhanh và huy động chậm lại.

Từ cuối năm 2026, áp lực có thể hạ nhiệt phần nào khi các nguồn vốn thay thế như trái phiếu doanh nghiệp, vay quốc tế và chứng chỉ tiền gửi dài hạn được giải ngân mạnh hơn. Trong kịch bản áp lực tỷ giá và lạm phát hạ nhiệt, lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng có thể giảm nhẹ khoảng 0,3–0,5 điểm phần trăm vào cuối năm.