Warren Buffett làm gì khi công ty đang đầu tư bị điều tra?

Trong nhiều năm, Wells Fargo từng là hình mẫu đáp ứng đầy đủ những tiêu chí đó. Đây cũng là một trong những khoản đầu tư thành công nhất của Buffett, trước khi bê bối đạo đức kinh doanh khiến "nhà hiền triết xứ Omaha" quyết định từ bỏ cổ phiếu mà ông từng đặc biệt yêu thích.

Buffett bắt đầu đầu tư mạnh vào Wells Fargo từ cuối những năm 1980, thời điểm ngành ngân hàng Mỹ rơi vào khủng hoảng và cổ phiếu ngân hàng bị bán tháo mạnh. Trong bối cảnh hỗn loạn đó, ông mua được Wells Fargo với mức định giá rất thấp, chưa tới 5 lần lợi nhuận sau thuế.

Điều khiến Buffett bị thuyết phục không chỉ là giá rẻ. Wells Fargo khi đó được xem là một "cỗ máy kiếm tiền" với hiệu quả hoạt động vượt trội, ROE duy trì trên 20%, thương hiệu mạnh cùng mạng lưới khách hàng lớn. Đặc biệt, Buffett đánh giá rất cao đội ngũ lãnh đạo của ngân hàng này nhờ khả năng quản trị kỷ luật và kiểm soát chi phí chặt chẽ.

Warren Buffett từng đánh giá rất cao Wells Fargo, đến mức ông coi đây gần như là "thước đo" cho mọi cơ hội đầu tư khác xuất hiện trong danh mục Berkshire Hathaway.

Trong một cuộc trao đổi với cộng sự, Buffett từng nói: "Don’t talk about anything unless it’s better than buying more Wells Fargo." Tạm dịch: "Đừng nhắc tới bất kỳ cơ hội nào nếu nó không tốt hơn việc mua thêm Wells Fargo".

Câu nói cho thấy mức độ tin tưởng đặc biệt của Buffett đối với ngân hàng này. Với ông, chi phí cơ hội của việc không tiếp tục đầu tư vào Wells Fargo từng lớn tới mức hầu hết các thương vụ khác đều phải bị đặt lên bàn cân so sánh. Nói cách khác, Wells Fargo không chỉ là một khoản đầu tư tốt, mà còn là "chuẩn tham chiếu" để Buffett đánh giá xem một cơ hội mới có thực sự đáng xuống tiền hay không.

Khoản đầu tư đó mang lại thành quả khổng lồ. Từ năm 1990 đến trước khi bê bối nổ ra vào năm 2015, cổ phiếu Wells Fargo tăng trưởng vượt xa chỉ số S&P 500 và trở thành một trong những thương vụ thành công nhất của Buffett trong hơn ba thập kỷ.

Tuy nhiên, mọi thứ bắt đầu thay đổi khi Wells Fargo theo đuổi chiến lược "bán chéo" sản phẩm quá mức với khẩu hiệu "Eight is Great", tức mỗi khách hàng nên sử dụng ít nhất 8 sản phẩm tài chính của ngân hàng.

Để đạt mục tiêu này, ngân hàng áp đặt các chỉ tiêu kinh doanh khắt khe lên nhân viên. Áp lực doanh số lớn tới mức nhiều nhân viên bị đe dọa sa thải hoặc chịu đánh giá tiêu cực nếu không đạt yêu cầu.

Môi trường đó dần tạo ra một hệ thống khuyến khích lệch lạc, nơi số lượng sản phẩm bán ra được ưu tiên hơn chất lượng dịch vụ và chuẩn mực đạo đức. Để hoàn thành chỉ tiêu, nhiều nhân viên đã tự ý mở tài khoản giả, đăng ký dịch vụ ngân hàng trực tuyến mà không có sự đồng ý của khách hàng, hoặc thực hiện các giao dịch nội bộ nhằm tạo doanh số ảo.

Theo các cơ quan quản lý Mỹ, vụ việc liên quan tới hơn 1,5 triệu tài khoản tiền gửi và hơn 500.000 tài khoản thẻ tín dụng mở trái phép. Nhiều khách hàng bị tính phí từ những tài khoản mà họ không hề biết tới, thậm chí điểm tín dụng bị ảnh hưởng.

Bê bối nhanh chóng trở thành một trong những cú sốc lớn nhất lịch sử ngành ngân hàng Mỹ. Năm 2018, Federal Reserve áp lệnh giới hạn tài sản đối với Wells Fargo, cấm ngân hàng mở rộng bảng cân đối kế toán cho tới khi khắc phục xong các vấn đề quản trị. Đến năm 2020, ngân hàng tiếp tục phải chi 3 tỷ USD để dàn xếp các cáo buộc dân sự và hình sự với giới chức Mỹ.

Đối với Buffett, vấn đề nghiêm trọng nhất không chỉ nằm ở hành vi sai phạm, mà còn ở cách ban lãnh đạo xử lý khủng hoảng.

Ông cho rằng Wells Fargo đã mắc ba sai lầm lớn. Thứ nhất là xây dựng hệ thống lương thưởng khuyến khích nhân viên chạy theo số lượng sản phẩm bán ra bằng mọi giá. Thứ hai, và cũng là điều Buffett đánh giá nghiêm trọng nhất, là việc ban lãnh đạo cấp cao không hành động đủ sớm dù đã biết vấn đề tồn tại trong thời gian dài. Thứ ba là đánh giá thấp phản ứng của công chúng và mức độ tổn hại đối với uy tín ngân hàng.

Có thời điểm Buffett được cho là đã khuyên Wells Fargo tìm một CEO bên ngoài Phố Wall để tái thiết niềm tin thị trường. Tuy nhiên, ngân hàng không đi theo hướng này.

Khi nhận thấy văn hóa doanh nghiệp của Wells Fargo không còn phù hợp với những tiêu chuẩn mà mình theo đuổi, Buffett bắt đầu giảm tỷ trọng cổ phiếu từ năm 2019 trước khi thoái toàn bộ vốn vào quý I/2022.

Điều đáng chú ý là quyết định của Buffett diễn ra ngay trước khi cổ phiếu Wells Fargo phục hồi mạnh và tăng khoảng 30% sau đó. Điều này khiến nhiều ý kiến cho rằng ông đã bán quá sớm.

Dù vậy, với Buffett, việc bảo vệ nguyên tắc đầu tư và niềm tin vào đạo đức quản trị doanh nghiệp quan trọng hơn nỗ lực kiếm thêm lợi nhuận ngắn hạn.

Câu chuyện Wells Fargo cho thấy ngay cả một nhà đầu tư lão luyện như Warren Buffett cũng sẵn sàng từ bỏ "cổ phiếu con cưng" khi nền tảng văn hóa và đạo đức kinh doanh của doanh nghiệp không còn đáp ứng tiêu chuẩn mà ông tin tưởng suốt nhiều thập kỷ.

Giám đốc đầu tư Blue Horizon Financial