Thị trường đỏ lửa vì chiến tranh, nhóm cổ phiếu nào vẫn sẽ tăng giá?

Cuối tuần trước, toàn cầu nóng lên với xung đột Hòa Kỳ và Israel phát động chống lại Iran. Lãnh đạo tối cao của Iran, ông Ayatollah Ali Khamenei cùng nhiều quan chức cấp cao khác đã thiệt mạng. Ngược lại, Iran đáp trả nhanh chóng và mạnh mẽ bằng cách phóng tên lửa và drone vào Israel, các căn cứ Mỹ ở Trung Đông… Đến nay, chiến dịch vẫn đang diễn ra phức tạp.

Trong diễn biến đó, thị trường chứng khoán Việt Nam mở cửa phiên ngày 2/3 trong sắc đỏ. Ngay từ thời điểm phiên ATO, chỉ số VN-Index giảm đến hơn 70 điểm với nhiều mã mở cửa giảm hết biên độ. Dù vậy, dòng tiền gia nhập mạnh mẽ sau đó đã giúp chỉ số thu hẹp đà giảm và chỉ số đại diện sàn HoSE đã tăng nhẹ trở lại càng về cuối phiên sáng.

Chốt phiên sáng 2/3, VN-Index đạt 1.877,18 điểm, giảm 3,15 điểm. Thanh khoản sàn HoSE đạt hơn 886 triệu đơn vị, tương đương giá trị giao dịch hơn 26.639 tỷ đồng.

Động lực đến từ loạt nhóm ngành được cho là hưởng lợi bứt tốc như dầu khí, năng lượng, hóa chất, khoáng sản và vận tải. BSR, GAS, PVD, PVC, OIL tăng trần ngay đầu phiên; DPM, DCM, BFC, DGC, LAS, DVD nhất loạt tăng 6% - 8%; POW, NT2, PGV xanh mướt; KSV, MSR, BKC tăng 7% - 8%; HAH kịch trần, GMD tăng hơn 4% và VSC có thời điểm chạm giá trần.

Các nhóm còn lại dù vẫn chưa về lại giá tham chiếu, song biên độ giảm đã thu hẹp về 2-3%. Thậm chí, nhiều cổ phiếu đã vượt tham chiếu như nhóm chứng khoán với VCI, VPX hay một số mã nhỏ như ABW, PSI... Nhóm ngân hàng hầu hết đều điều chỉnh ngoại trừ STB tăng mạnh 5% (có thời điểm STB tăng hết biên độ).

Cơ hội xuất hiện ở nhóm cổ phiếu nào?

Ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc Chiến lược thị trường VPBankS dự báo sự kiện xung đột trên có thể khiến thị trường chứng khoán Việt Nam mở cửa tuần mới với áp lực bán, rung lắc mạnh (điều chỉnh ngắn hạn), đặc biệt nếu giá dầu bật mạnh hơn dự báo và xung đột lan rộng.

Mặt khác, VN-Index đang ở sát vùng đỉnh lịch sử quanh 1.900 - 1.920 điểm, dễ xuất hiện nhịp điều chỉnh rung lắc về 1.850- 1.870 hoặc sâu hơn (1.800 - 1.830) nếu lực bán lan rộng (hoặc nước ngoài bán ròng mạnh).

Tuy nhiên, mức giảm tổng thể không quá lớn (dự báo không biến động mạnh như các sự kiện toàn cầu lớn trước đây), thường chỉ ngắn hạn (một vài phiên) và phục hồi nhanh nếu xung đột không kéo dài hoặc không ảnh hưởng nghiêm trọng nguồn cung dầu toàn cầu. Thị trường Việt Nam ít phụ thuộc trực tiếp vào dầu Iran, phản ứng chủ yếu qua tâm lý và dòng vốn ngoại.

Nếu giá dầu sớm ổn định nhờ phản ứng của OPEC, VN-Index có thể tích lũy và quay lại đà tăng. Theo đó, cơ hội vẫn xuất hiện ở một số nhóm ngành như dầu khí và năng lượng - nhóm thường hưởng lợi trực tiếp và mạnh nhất (GAS, BSR, PVS, PVD, PVC, OIL, PLX...); hóa chất (liên quan dầu khí) - một số mã hưởng lợi gián tiếp từ thông tin, hoặc giá nguyên liệu tăng, trong đó nhóm phân bón (DPM, DCM, BFC, CSV,...); cảng biển & logistics - có thể hưởng lợi nếu tuyến vận tải thay đổi hoặc nhu cầu vận tải năng lượng tăng, giá cước vận tải tăng (GMD, PVT, HAH,...).

2 kịch bản cho sự kiện xung đột Iran

Chuyên gia MSVN nhận định cuộc xung đột do Mỹ và Israel phát động chống lại Iran có thể được nhìn nhận trong xu hướng phân mảnh toàn cầu rộng lớn hơn. Hiện tại đang hình thành hai khối mới nổi: (1) Khối do Mỹ dẫn đầu bao gồm các đồng minh phương Tây; và (2) Khối do Trung Quốc dẫn đầu với nòng cốt là Nga, Triều Tiên và Iran (trước đó có Venezuela cho đến khi thay đổi chế độ).

Trong đó, năng lượng và đất hiếm là trung tâm của sự đối đầu giữa hai khối này. Trung Quốc duy trì quyền kiểm soát gần như độc quyền đối với đất hiếm – loại vật liệu quan trọng cho công nghệ tiên tiến và quốc phòng. Tuy nhiên, Trung Quốc phải nhập khẩu 70–75% năng lượng, trong đó Iran và Venezuela là những nhà cung cấp then chốt. Bằng cách hạn chế các dòng chảy này, Mỹ có thể tăng cường vị thế đòn bẩy đối với an ninh năng lượng của Trung Quốc. Đây sẽ là trọng điểm trong chuyến thăm Trung Quốc sắp tới của ông Trump vào tháng 3, nơi các lệnh cấm xuất khẩu vật liệu hiếm và sự phụ thuộc năng lượng dự kiến sẽ chiếm lĩnh các cuộc thảo luận.

MSVN đưa ra 2 kịch bản chính đối với sự kiện này. Kịch bản cơ sở (Base case): Nếu sự trả đũa của Iran vẫn trong tầm kiểm soát và quá trình thay đổi chế độ diễn ra nhanh chóng, thị trường dầu mỏ có thể chỉ hứng chịu một cú sốc tạm thời. Giá dầu Brent có thể tăng vọt 10–15% trước khi hạ nhiệt khi nỗi lo về nguồn cung tan biến. Các tín hiệu sớm cho thấy tâm lý phòng vệ rủi ro khá mờ nhạt: Bitcoin ban đầu giảm mạnh nhưng đã phục hồi các khoản lỗ và giao dịch gần như đi ngang — một chỉ báo đáng chú ý về khả năng phục hồi tâm lý của các nhà đầu tư.

Kịch bản tiêu cực (Bear case): Sự leo thang xung đột và gây gián đoạn tại eo biển Hormuz vẫn là rủi ro then chốt. Hệ quả của kịch bản này có thể đẩy giá dầu thô vượt ngưỡng 100 USD/thùng, kích hoạt lại áp lực lạm phát (CPI) và gây ra làn sóng bán tháo tài sản rủi ro trên diện rộng trên khắp các thị trường tài chính. Tuy nhiên, kịch bản này được đánh giá là có xác suất thấp, do Trung Quốc phụ thuộc rất lớn vào tuyến vận tải qua eo biển Hormuz và quốc gia này có lợi ích sát sườn trong việc tránh một sự gián đoạn kéo dài.

Do vậy, MSVN đưa ra đánh giá sơ bộ tác động tới thị trường gồm:

Ngành phân bón được kỳ vọng hưởng lợi từ sự đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu. Khu vực Trung Đông được biến đến là hub xuất khẩu urea của thế giới, chiến sự lần này khả năng kéo dài sẽ làm cho giá phân bón urea và các loại khác như DAP/ MAP sẽ tăng và khả năng neo ở mức cao. Điều này tạo hiệu ứng tốt cho nhóm cổ phiếu phân bón.

Đối với nhóm năng lượng, các cuộc tấn công hoặc nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ Iran khả năng sẽ đẩy giá dầu Brent lên cao. Điều này có thể tác động ngắn hạn đến nhóm cổ phiếu năng lượng do đây là ngành khá nhạy cảm với căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông.

Tương tự, với vận tải biển, sự bất ổn tại Trung Đông thường buộc các hãng tàu phải điều chỉnh tăng phụ phí nhiên liệu và phí rủi ro chiến tranh. Trong bối cảnh này, các doanh nghiệp vận tải sở hữu đội tàu tự vận hành sẽ chiếm ưu thế vượt trội nhờ khả năng chuyển giao chi phí và hưởng lợi trực tiếp từ sự gia tăng của giá cước vận tải toàn cầu.