Ông Trump đe dọa phong tỏa Hormuz sau khi đàm phán Mỹ - Iran đổ vỡ

Tổng thống Mỹ Donald Trump mới tuyên bố Hải quân nước này sẽ "ngay lập tức" bắt đầu phong tỏa để ngăn chặn tàu thuyền ra vào eo biển Hormuz, nhằm kiểm soát tuyến đường thủy chiến lược này với hy vọng loại bỏ đòn bẩy chủ chốt của Iran.

Đây là bình luận công khai đầu tiên của ông Trump sau cuộc đàm phán kéo dài 21 giờ giữa hai phái đoàn tại thủ đô Pakistan kết thúc mà không đạt được thỏa thuận hay có bước đi ngoại giao tiếp theo nào được vạch ra.

"Có hiệu lực ngay lập tức, Hải quân Mỹ, lực lượng tinh nhuệ nhất thế giới, sẽ bắt đầu quá trình phong tỏa bất kỳ và tất cả các tàu thuyền cố gắng vào hoặc rời khỏi eo biển Hormuz", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social tối 12/4.

"Việc phong tỏa sẽ bắt đầu trong thời gian ngắn. Các quốc gia khác cũng sẽ tham gia vào việc phong tỏa này. Iran sẽ không được phép thu lợi từ hành vi tống tiền bất hợp pháp này".

Dù không cách thức thực hiện, nhưng ông Trump nói với Fox News rằng mục tiêu là đảm bảo tất cả các tàu đều có thể đi qua: "Sẽ là tất cả hoặc không có gì".

Ông chủ Nhà Trắng cho biết ông đã "chỉ thị cho Hải quân tìm kiếm và chặn bắt mọi tàu thuyền trong vùng biển quốc tế đã trả phí cho Iran. Không tàu nào trả phí bất hợp pháp sẽ được đi lại an toàn trên biển cả".

Trong khi Mỹ và Iran tiến hành đàm phán, quân đội Mỹ thông báo hai tàu khu trục đã đi qua eo biển để chuẩn bị cho công tác rà phá thủy lôi. Đây là lần đầu tiên tàu Hải quân Mỹ đi qua "yết hầu" này kể từ khi chiến tranh bắt đầu ngày 28/2. Truyền thông nhà nước Iran dẫn lời giới chỉ huy quân sự nước này phủ nhận thông tin đó.

Ông Trump cũng cảnh báo Mỹ sẵn sàng "kết liễu" Iran vào "thời điểm thích hợp". Trong cuộc phỏng vấn với Fox News, ông Trump một lần nữa đe dọa tấn công cơ sở hạ tầng dân sự và nói rằng ông vẫn không rút lại lời đe dọa ngay trước khi tuyên bố ngừng bắn rằng “cả một nền văn minh (Iran) sẽ kết thúc đêm nay”.

Hồ sơ hạt nhân Iran là điểm chốt

Sau khi đàm phán kết thúc mà không đạt được thỏa thuận, hai bên đổ lỗi cho nhau về sự thất bại của cuộc đàm phán nhằm chấm dứt sáu tuần giao tranh đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng, làm chao đảo nền kinh tế toàn cầu và đẩy giá dầu tăng vọt.

Đề cập đến việc đàm phán thất bại, ông Trump cho biết tham vọng hạt nhân của Tehran là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến việc không thể chấm dứt chiến sự.

Đây cũng là điều Phó Tổng thống J.D. Vance đề cập trong cuộc họp báo sáng 12/4. Theo ông, Mỹ rời bàn đàm phán vì không đạt được cam kết của Tehran dừng phát triển vũ khí hạt nhân.

"Chúng ta cần thấy một cam kết rõ ràng rằng họ sẽ không tìm kiếm vũ khí hạt nhân, và họ sẽ không tìm kiếm các công cụ cho phép họ nhanh chóng sở hữu vũ khí hạt nhân", ông Vance phát biểu.

Đây là cuộc đàm phán cấp cao nhất giữa Mỹ và Iran kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979.

Không bên nào cho biết điều gì sẽ xảy ra sau khi lệnh ngừng bắn 14 ngày hết hạn vào ngày 22/4. Các nhà trung gian hòa giải Pakistan kêu gọi tất cả các bên duy trì lệnh ngừng bắn, còn các bên đều khẳng định lập trường của mình rõ ràng và đổ lỗi cho bên kia.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf, người dẫn đầu phái đoàn Iran, cho biết đã đến lúc Mỹ "phải quyết định xem liệu họ có thể giành được lòng tin của chúng tôi hay không". Trước đó, các quan chức Iran cho biết các cuộc đàm phán đã đổ vỡ vì hai hoặc ba vấn đề then chốt, đổ lỗi cho điều mà họ gọi là sự can thiệp "quá mức" của Mỹ.

Chương trình hạt nhân của Iran đã là tâm điểm căng thẳng từ lâu trước khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh vào ngày 28/2. Tehran từ lâu đã phủ nhận việc phát triển vũ khí hạt nhân, nhưng khẳng định quyền tiến hành một chương trình hạt nhân dân sự.

Mỹ và Iran từng đạt một thỏa thuận hạt nhân, có tên viết tắt JCPOA, mang tính bước ngoặt vào năm 2015 sau hơn một năm đàm phán. Các chuyên gia cho rằng kho dự trữ uranium làm giàu của Iran, mặc dù không phải loại dùng cho vũ khí, nhưng chỉ cần một bước kỹ thuật ngắn nữa là có thể chế tạo được.

AP dẫn lời một quan chức ngoại giao Iran giấu tên phủ nhận việc đàm phán giữa hai nước thất bại do tham vọng hạt nhân của Tehran. Vị này cho biết: "Iran không tìm cách sở hữu vũ khí hạt nhân, nhưng họ có quyền sử dụng năng lượng hạt nhân cho mục đích hòa bình".

Đòi hỏi của Iran

Về phần mình, Tehran yêu cầu kiểm soát eo biển Hormuz, thanh toán tiền bồi thường chiến tranh và một lệnh ngừng bắn trên toàn khu vực, bao gồm cả Li-băng, dừng phong tỏa các tài sản ở nước ngoài.

Tehran cũng muốn thu phí quá cảnh tại eo biển Hormuz.

Các nhà lãnh đạo Iran không cho thấy dấu hiệu nào cho thấy họ có ý định nới lỏng sự kiểm soát đối với tuyến hàng hải này, mà họ coi là một con bài mặc cả quan trọng. Trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày 12/4, Ali Akbar Velayati, một thành viên của đoàn đàm phán Iran, nói rằng "chìa khóa" của eo biển Hormuz "nằm chắc trong tay chúng tôi".

Bất chấp những bất đồng ở Pakistan, dữ liệu vận chuyển cho thấy ba siêu tàu chở đầy dầu đã đi qua eo biển Hormuz ngày 11/4, có thể là những tàu đầu tiên rời khỏi Vùng Vịnh kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn được ký kết.

Hàng trăm tàu chở dầu vẫn đang mắc kẹt ở Vùng Vịnh và chờ được rời đi trong thời gian ngừng bắn hai tuần.

Việc cả Mỹ và Iran cùng muốn phong tỏa eo Hormuz có thể làm thị trường năng lượng toàn cầu và giá dầu, khí đốt tự nhiên và các sản phẩm liên quan biến động khó lường hơn.