Việt Nam và EFTA hoàn tất đàm phán FTA sau gần 14 năm

Ngày 2/7, Việt Nam và Hiệp hội Thương mại tự do châu Âu (EFTA) gồm Thụy Sĩ, Nauy, Iceland và Liechtenstein công bố kết thúc đàm phán Hiệp định thương mại tự do Việt Nam–EFTA.

Các vấn đề cuối cùng được xử lý tại Hội nghị Bộ trưởng EFTA tổ chức ở Reykjavík, Iceland ngày 22/6. Trước đó, đoàn đàm phán Việt Nam do Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân dẫn đầu đã làm việc tại Iceland từ ngày 17 đến 22/6/2026.

Tiến trình đàm phán được khởi động từ tháng 7/2012. Sau một thời gian gián đoạn, hai bên nối lại đàm phán vào tháng 9/2025 và tiến hành thêm năm phiên trước khi đạt thỏa thuận cuối cùng. Tổng cộng, Việt Nam và EFTA đã trải qua 21 phiên đàm phán chính thức.

Chính phủ Nauy cho biết FTA dự kiến được ký vào mùa thu năm 2026. Thời điểm có hiệu lực chưa được các bên công bố.

FTA bao quát thương mại, đầu tư và phát triển bền vững

Theo Bộ Công Thương Việt Nam và EFTA, Hiệp định bao gồm thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, quy tắc xuất xứ, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, phòng vệ thương mại, hàng rào kỹ thuật, vệ sinh và kiểm dịch động thực vật.

FTA cũng có các nội dung về thương mại và phát triển bền vững, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác và nâng cao năng lực.

Theo bản thuyết minh từng chương của EFTA, khi Hiệp định có hiệu lực, các nước EFTA cam kết tiếp tục duy trì việc xóa bỏ toàn bộ thuế nhập khẩu đối với hàng công nghiệp, thủy sản và các sản phẩm biển có xuất xứ Việt Nam. Ở chiều ngược lại, Việt Nam sẽ xóa bỏ thuế quan đối với phần lớn hàng công nghiệp và thủy sản có xuất xứ từ EFTA trong thời hạn tối đa 11 năm.

Đối với nông sản, Việt Nam và từng nước EFTA sẽ mở cửa thị trường trên cơ sở lợi ích xuất khẩu và mức độ nhạy cảm của mỗi bên. Một số mặt hàng quan trọng của EFTA như phô mai, cà phê, chocolate, thực phẩm dành cho trẻ em và thực phẩm bổ sung sẽ được miễn thuế tại Việt Nam trong lộ trình tối đa 16 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực.

Các nước EFTA cũng dành ưu đãi cho những nông sản mà Việt Nam có lợi ích xuất khẩu, với mức cam kết tương đương các FTA gần đây của EFTA và phù hợp với chính sách nông nghiệp của từng nước.

Các bên chưa công bố biểu thuế chi tiết theo từng dòng hàng, nhưng tài liệu của EFTA đã nêu các cam kết chính và thời hạn xóa bỏ thuế đối với hàng công nghiệp, thủy sản và một số nông sản.

Thông tin từ Chính phủ Nauy cho thấy mức độ mở cửa thị trường hàng hóa giữa hai nước tương đối sâu. Sau khi hoàn tất các giai đoạn chuyển tiếp, gần 100% thương mại hàng hóa giữa Nauy và Việt Nam sẽ được miễn thuế.

Đối với thủy sản, cá hồi Nauy sẽ được miễn thuế ngay khi Hiệp định có hiệu lực, trong khi cá thu được đưa về thuế suất 0% sau giai đoạn chuyển tiếp ba năm. Đây là hai mặt hàng thủy sản xuất khẩu quan trọng của Nauy hiện chịu thuế nhập khẩu vào Việt Nam lên tới 15%

Về thương mại dịch vụ, hai bên cam kết mức tiếp cận thị trường tương đương hoặc thuận lợi hơn mức dành cho các đối thủ cạnh tranh tại thị trường của mỗi bên.

Trong lĩnh vực đầu tư, Việt Nam và các nước EFTA thống nhất dành đối xử quốc gia cho nhà đầu tư của nhau khi thiết lập hiện diện thương mại trong các ngành ngoài dịch vụ được đưa vào danh mục cam kết, gồm một số lĩnh vực như nông nghiệp, đánh bắt thủy sản, khai khoáng và công nghiệp chế biến, chế tạo. Cam kết này vẫn đi kèm một số bảo lưu, chẳng hạn về mua đất và sàng lọc đầu tư.

Thương mại hai chiều đạt 4,8 tỷ euro

Năm 2025, thương mại hàng hóa giữa Việt Nam và EFTA đạt 4,8 tỷ euro. Việt Nam xuất siêu khoảng 2,5 tỷ euro, tăng mạnh so với mức 0,5 tỷ euro một thập kỷ trước. Số liệu này không bao gồm thương mại vàng của Thụy Sĩ.

EFTA chủ yếu xuất khẩu sang Việt Nam máy móc điện, thủy sản, dược phẩm và máy móc cơ khí. Ở chiều ngược lại, các thành viên EFTA nhập khẩu từ Việt Nam máy móc điện, giày dép, hàng may mặc và máy móc cơ khí.

Theo EFTA, những nhóm hàng nhập khẩu chính từ Việt Nam đều đạt tốc độ tăng trưởng bình quân trên 10% mỗi năm trong thập kỷ qua.

Riêng với Nauy, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ sang Việt Nam năm 2025 đạt 6,2 tỷ krone Nauy, trong đó thủy sản chiếm 58% xuất khẩu hàng hóa. Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn thứ ba của Nauy trong ASEAN, sau Thái Lan và Singapore.

Việt Nam cũng trở thành quốc gia ASEAN thứ sáu kết thúc đàm phán FTA với EFTA, sau Singapore, Philippines, Indonesia, Malaysia và Thái Lan.

Phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng EFTA với tư cách người phát ngôn của EFTA về đàm phán FTA với Việt Nam, Bộ trưởng Ngoại giao Nauy Espen Barth Eide nhận định Hiệp định sẽ cải thiện khả năng tiếp cận thị trường hàng hóa và dịch vụ, đồng thời tăng cường hợp tác về phát triển bền vững và sở hữu trí tuệ.

Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho rằng Hiệp định kết nối các nền kinh tế có thế mạnh bổ trợ cho nhau. Các nước EFTA có năng lực về đổi mới sáng tạo, công nghệ, tài chính, năng lượng sạch và phát triển bền vững, trong khi Việt Nam đang nổi lên như một trung tâm sản xuất, thương mại và đầu tư của khu vực.

Việc hoàn tất đàm phán đặt nền tảng cho việc tăng cường quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và bốn nước EFTA. Tuy nhiên, tác động cụ thể đối với xuất khẩu và đầu tư chỉ có thể được đánh giá đầy đủ sau khi toàn văn, biểu cam kết và lộ trình thực thi được công bố. Khả năng tận dụng Hiệp định còn phụ thuộc vào thời điểm có hiệu lực và năng lực đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn cùng các điều kiện hưởng ưu đãi của doanh nghiệp.