TACO của ông Trump: Nghệ thuật mặc cả và cách thị trường sống chung với cú sốc

Bốn tháng sau ngày ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng, giới giao dịch ở New York và truyền thông đã lan truyền một từ khóa đủ ngắn để gói cả phong cách điều hành của ông: TACO (Trump Always Chickens Out, tạm dịch là ông Trump luôn "quay xe").

Đó không chỉ là một câu đùa cay độc, mà thuật ngữ viết tắt TACO đã trở thành một phương thức giao dịch để mô tả một quy luật lặp đi lặp lại: ông Trump ra tuyên bố cực sốc, thị trường đỏ lửa, rồi ông lùi lại vừa đủ để tránh điểm gãy.

Nhìn từ góc độ nhà đầu tư, điều đáng nói không phải là ông Trump có "thất thường" hay không, mà sự thất thường ấy đã bắt đầu có cấu trúc. Nó vận hành như một vòng lặp khá quen: ra giá sốc để tối đa hóa đòn bẩy, quan sát phản ứng của cổ thị trường tài chính, dầu mỏ và doanh nghiệp, rồi mở một lối thoát đủ hẹp để vừa giữ thể diện chính trị, vừa chặn đà hoảng loạn của thị trường.

Những cú quay xe đáng nhớ

Cú TACO đầu tiên của nhiệm kỳ Trump 2.0 đến rất sớm. Ngày 6/2/2025, ông Trump hoãn việc bãi bỏ chế độ miễn thuế de minimis đối với các gói hàng giá trị thấp từ Trung Quốc, sau khi thay đổi quá nhanh làm nghẽn hải quan, bưu điện, hãng giao hàng và cả chuỗi bán lẻ online.

Đây là một cú quay xe không mang tính chính trị, mà là phản xạ thuần túy của một doanh nhân va phải thực tế vận hành: đòn đi ra nhanh hơn năng lực thực thi.

Đầu tháng 3/2025, mẫu hình ấy rõ hơn hẳn. Thuế 25% với Canada và Mexico có hiệu lực, nhưng chỉ một ngày sau Nhà Trắng đã cho miễn một tháng với ô tô Bắc Mỹ đạt chuẩn USMCA (Hiệp định thương mại Mỹ – Mexico – Canada), sau các cuộc gọi từ ba ông lớn ngành ô tô gồm GM, Ford và Stellantis (thường được gọi là Detroit Three), rồi tiếp tục nới cho phần lớn hàng hóa tuân thủ USMCA.

Từ đây có thể thấy ông Trump đánh thuế quan trong vai trò tổng thống, nhưng nghe điện thoại trong vai trò một người làm deal (thỏa thuận): ngành nào có chuỗi cung ứng đủ nhạy, đủ sức gây đau lên nền kinh tế và người tiêu dùng, ngành đó có cơ hội được mở cửa thoát hiểm trước.

Đỉnh cao của TACO là ngày 9/4/2025. Chưa đầy 24 giờ sau khi các mức thuế đối ứng có hiệu lực, ông Trump bất ngờ hạ phần lớn về mức 10% trong 90 ngày. Nhờ vậy, chỉ số S&P 500 tăng 9,5% ngay trong ngày, mạnh nhất kể từ 2008.

Cú bật tăng đó hàm ý rằng thị trường không tin ông Trump nương tay, mà chỉ tin ông đã nhìn thấy "ngưỡng đau". Khi trái phiếu, cổ phiếu và đồng USD cùng phát tín hiệu căng thẳng, cú quay xe không còn là ngoại lệ mà thành cơ chế ổn định.

Nhưng ở đây cần nói cho công bằng: ông Trump không rút hoàn toàn chính sách. Ngay trong gói tạm dừng ngày 9/4, mức thuế sàn 10% vẫn được giữ cho phần lớn đối tác; thép, nhôm và ô tô cũng không nằm trong diện hoãn.

Đó là chi tiết rất quan trọng đối với nhà đầu tư. Nó cho thấy TACO không có nghĩa là ông Trump đầu hàng. Nó có nghĩa là ông giảm biên độ sốc, chứ không dừng chiến lược. Những gì là chính sách lõi, gồm bảo hộ công nghiệp, thuế nền, lập trường cứng rắn với Trung Quốc, thường được giữ lại, còn phần bị nới là lớp ngoài cùng, nơi thị trường có thể bị tổn thương quá nhanh.

Ba ngày sau, ngày 12/4/2025, Nhà Trắng lại có một cú bẻ lái khác: loại trừ điện thoại thông minh, máy tính và nhiều mặt hàng điện tử khỏi mức thuế đối ứng cao. Động thái này giúp giảm áp lực cho Apple, Dell và chuỗi công nghệ châu Á. Phần thuế 20% cũ liên quan đến fentanyl vẫn còn, nhưng phần sốc nhất đã được tháo ngòi.

Đây là minh họa súc tích cho bản năng làm kinh doanh của ông Trump: đánh rất mạnh vào một ngành, rồi lùi ngay khi nhận ra đòn đó sẽ chạy thẳng vào giá iPhone, biên lợi nhuận Big Tech và tâm lý người tiêu dùng Mỹ.

Gây sức ép tối đa rồi nới tay với Trung Quốc

Với Trung Quốc, ông Trump cũng không khác. Sau khi đẩy thuế lên mức gần như cấm vận – trên 100%, Washington và Bắc Kinh ở Geneva ngày 12/5/2025 đồng ý hạ thuế mạnh trong 90 ngày: Mỹ từ 145% xuống 30%, Trung Quốc từ 125% xuống 10%.

Sau đó, chỉ số S&P 500 tăng 3,3% còn chỉ số đo lường "sự sợ hãi" VIX rơi xuống dưới mức 20 lần đầu tiên kể từ tháng 3/2025. John Praveen, Giám đốc điều hành của Paleo Leon ở New Jersey gọi đây là một cú phục hồi ngắn vì kịch bản tồi tệ nhất – mức thuế ba chữ số – tạm thời không thành hiện thực.

Nhưng ngay cả trong thỏa thuận đó, Trung Quốc vẫn phải chịu mặt bằng thuế cao hơn nhiều so với trước khi có chính sách thuế quan Mỹ, do các lớp thuế cũ và thuế fentanyl vẫn còn. Một lần nữa, ông Trump chỉ "rút bớt củi đáy nồi", chủ động hạ nhiệt nhưng vẫn duy trì sức ép.

Rồi đến tháng 7 và tháng 8/2025, ông tiếp tục dời hạn từ 9/7 sang 1/8, rồi gia hạn thêm 90 ngày với Trung Quốc. Đây là dạng TACO mềm hơn: không tạo cú sốc đảo chiều một lần, mà kéo dài trạng thái treo để duy trì đòn mặc cả.

Với nhà đầu tư, đây là giai đoạn thị trường học được một bài học mới: không phải tuyên bố nào của ông Trump cũng đáng để nhảy vào giao dịch tức thì, bởi tuyên bố cứng có thể chỉ là bước mở đầu cho một cuộc thương lượng khác.

TACO trên mặt trận địa chính trị

Ngay cả ở bàn cờ địa chính trị, chiêu TACO vẫn được xài. Tháng 3/2025, ông Trump đóng băng viện trợ quân sự cho Ukraine, rồi chỉ một tuần sau nối lại viện trợ và chia sẻ tình báo khi Kiev chấp nhận đề xuất ngừng bắn 30 ngày của Washington.

Mới đây nhất, sau khi đưa ra tối hậu thư, dọa tấn công quân sự vào hạ tầng năng lượng Iran nếu Tehran không mở lại Hormuz, chưa kết thúc hạn 48 giờ, ông lại hoãn không kích 5 ngày vì các cuộc trao đổi mà ông gọi là "rất tốt và hiệu quả".

Hiệu ứng tích cực thể hiện ngay lập tức: giá dầu Brent có lúc rơi 13%, chỉ số S&P 500 tương lai tăng 2,3%, STOXX 600 từ chỗ âm 2,5% quay sang tăng.

Robert Pavlik, quản lý danh mục cấp cao của Dakota Wealth, nhận xét đó là kiểu đảo chiều mà giới đầu tư "đã bắt đầu chờ sẵn". "Đây là kiểu chuyện tương tự đã xảy ra sau Ngày Giải phóng (ngày ông Trump công bố chính sách thuế quan mới): một sự biến động mạnh trên thị trường mà lúc đó không ngờ tới nhưng giờ đã trở nên dễ đoán hơn", ông nói.

Fiona Cincotta, chuyên gia phân tích thị trường tại City Index, nhận xét đây chính là thứ thị trường cần để định giá lại kịch bản tệ nhất. Còn Nick Rees, giám đốc nghiên cứu vĩ mô tại Monex Europe, nhìn thấy một "lối thoát" mà ông Trump đang tìm kiếm.

Thử đọc vị quy luật TACO

Từ đây, quy luật của Trump 2.0 hiện ra khá rõ. Ông không điều hành như một nhà kiến tạo chính sách nhất quán, mà như một nhà kiến tạo thỏa thuận (dealmaker) đang liên tục định giá rủi ro. Ông thử mức chịu đựng của thị trường trước, rồi mới quyết định đi tiếp hay lùi lại.

Những biến số tác động nhiều đến quyết định của Tổng thống Mỹ có thể là lợi suất trái phiếu Mỹ, giá cổ phiếu, giá xăng dầu và mức độ phản ứng của các doanh nghiệp lớn. Chỉ một trong bốn thứ đó biến động bất lợi thì còn có thể tranh luận, nhưng cả bốn cùng lúc thì xác suất TACO tăng vọt.

Mohit Kumar của Jefferies cho rằng thị trường ngày càng "giảm độ nhạy cảm" khi thuế quan bị nhìn nhận như công cụ đàm phán. Carol Fong của CGS International cũng nói đúng điều ấy vào tháng 7/2025: thị trường đã trở nên chai lì với các cú quay xe về thuế của ông Trump. Nói cách khác, nhà đầu tư không chỉ hiểu Trump, họ đã bắt đầu định giá trước cú quay xe của ông.

Nhưng chính ở đây ẩn rủi ro lớn nhất. Jack Janasiewicz của Natixis cảnh báo rằng ông Trump không thể dọa mãi mà không thực hiện gì, sớm muộn cũng sẽ có một đòn ra tay mạnh.

Christian DiClementi, quản lý danh mục trái phiếu của AllianceBernstein, không cho rằng ông Trump lúc nào cũng chùn bước, mà cho rằng ông Trump muốn tái cân bằng nền kinh tế mà không đẩy nó "xuống vực thẳm".

Neil Unmack, biên tập viên của Reuters Breakingviews, gọi TACO là một trạng thái cân bằng mong manh: càng nhiều người tin Trump sẽ luôn lùi, thị trường càng vững, và chính sự vững đó lại có thể khuyến khích Trump đi xa hơn. Đó là lý do nhà đầu tư không nên hiểu sai TACO thành "ông Trump vô hại".

Với TACO, nhà đầu tư nên nhìn nhận ông Trump như một thương nhân quyền lực và từng trải. Ông sẽ còn tiếp tục dùng cú sốc để mặc cả, còn thị trường sẽ còn tiếp tục thử đo xem ngưỡng đau của ông nằm ở đâu.

Trong cuộc chơi này, người thắng thường là những ai phân biệt được đâu là phần "lõi" Trump sẽ giữ đến cùng, và đâu là phần "vỏ" ông có thể bẻ lái vào phút chót.