Nghịch lý BSR: 56.000 cổ đông vẫn trượt chuẩn đại chúng vì PVN ôm 92% vốn

Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (mã: BSR) vừa có văn bản báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HoSE) về việc không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng.

Theo danh sách chốt quyền tham dự ĐHĐCĐ thường niên năm 2026 tại ngày đăng ký cuối cùng 11/3/2026 do Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam lập, BSR có tổng cộng 56.356 cổ đông. Trong đó, số cổ đông nắm giữ cổ phiếu có quyền biểu quyết không phải cổ đông lớn là 56.355 cổ đông, tương ứng tỷ lệ sở hữu 7,78%.

Với tỷ lệ này, BSR không đáp ứng quy định về công ty đại chúng khi không đảm bảo tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.

BSR không thiếu cổ đông, mà thiếu cổ phiếu tự do – phần quyết định một doanh nghiệp có thực sự “đại chúng” hay không.

Doanh nghiệp cho biết có thời hạn 1 năm để khắc phục điều kiện công ty đại chúng theo Luật Chứng khoán (sửa đổi, bổ sung). Trong thời gian tới, BSR sẽ tiếp tục báo cáo các cơ quan quản lý về vướng mắc trong điều kiện công ty đại chúng đối với doanh nghiệp cổ phần hóa, đồng thời xây dựng phương án tái cơ cấu vốn.

Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không nằm ở thủ tục, mà ở cấu trúc sở hữu. Hiện PVN đang nắm giữ tới 92,13% vốn tại BSR, khiến tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float) bị thu hẹp đáng kể.

Để khắc phục, PVN cần thoái tối thiểu khoảng 2,13% vốn hoặc BSR phải thực hiện chào bán cổ phiếu ra bên ngoài nhằm giảm tỷ lệ sở hữu của cổ đông Nhà nước.

Tại ĐHĐCĐ thường niên năm 2025, ông Bùi Ngọc Dương, Chủ tịch HĐQT BSR cho biết doanh nghiệp đang tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược nhằm giảm tỷ lệ sở hữu của PVN. Đồng thời, BSR có nhu cầu vốn lớn cho dự án nâng cấp, mở rộng Nhà máy lọc dầu Dung Quất cũng như các dự án giai đoạn 2, trong đó có Trung tâm năng lượng lọc hóa dầu Long Sơn (Bà Rịa – Vũng Tàu) với tổng mức đầu tư khoảng 13 tỷ USD.

Doanh nghiệp cho biết đã làm việc với nhiều đối tác, đặc biệt là các nhà đầu tư đến từ Trung Đông, bày tỏ sự quan tâm tới lĩnh vực lọc hóa dầu tại Việt Nam.

Tuy vậy, sau gần một năm, kế hoạch thoái vốn hoặc chào bán cho nhà đầu tư chiến lược vẫn chưa có bước tiến cụ thể và hiện vẫn dừng ở giai đoạn xây dựng phương án.

Khi 92% vốn vẫn nằm trong tay một cổ đông, khái niệm “đại chúng” gần như chỉ còn mang tính hình thức.

Không chỉ BSR: bài toán chung của doanh nghiệp Nhà nước

Trường hợp của BSR không phải cá biệt. Trước đó, Tổng Công ty Khí Việt Nam – PV Gas (mã: GAS) cũng công bố không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng, dù có hàng nghìn cổ đông, khi PVN đang nắm giữ tới 95,76% vốn.

Theo lộ trình tái cơ cấu giai đoạn 2017–2020, PVN dự kiến giảm tỷ lệ sở hữu tại PV Gas xuống 65%. Tuy nhiên, kế hoạch này liên tục bị trì hoãn trong nhiều năm qua. Tại các kỳ họp ĐHĐCĐ thường niên, vấn đề thoái vốn luôn được cổ đông đặt ra, nhưng câu trả lời thường vẫn là đang trình phương án và chờ quyết định cuối cùng.

Trên thị trường chứng khoán, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float) đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo thanh khoản, hạn chế rủi ro thao túng giá và phản ánh đúng giá trị doanh nghiệp. Một tỷ lệ free float đủ lớn cũng giúp doanh nghiệp dễ dàng huy động vốn hơn, thay vì phụ thuộc vào một cổ đông chi phối.

Theo thống kê của Chứng khoán BIDV, Nhà nước hiện vẫn là cổ đông lớn nhất trên thị trường, chiếm xấp xỉ 1/3 tổng vốn hóa. Tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại các doanh nghiệp niêm yết đã giảm nhẹ từ 32,22% năm 2023 xuống khoảng 31%.

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới với mục tiêu nâng hạng trên FTSE Russell và hướng tới MSCI, việc cải thiện tỷ lệ free float, đa dạng hóa cơ cấu cổ đông được xem là điều kiện quan trọng để thu hút dòng vốn ngoại.

Nếu không sớm giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước, những doanh nghiệp như BSR sẽ tiếp tục mắc kẹt trong nghịch lý: mang danh công ty đại chúng nhưng thiếu nền tảng thị trường, nơi quyền chi phối tập trung quá lớn khiến cổ phiếu khó phản ánh đúng cung – cầu và giá trị thực.