Mỏ sắt Thạch Khê sắp 'hồi sinh'?

Đây không phải là đóng cửa mỏ sắt lớn nhất Đông Nam Á, mà là bước chuyển để lựa chọn nhà đầu tư đủ năng lực tài chính, công nghệ xanh. Với sự tham gia của các tập đoàn kinh tế tư nhân hàng đầu, mỏ sắt Thạch Khê đang đứng trước cơ hội "tái sinh" theo hướng an toàn, hiệu quả, không đánh đổi môi trường và sinh kế của dân.

Khi thực tiễn đòi hỏi cách làm mới cho mỏ Thạch Khê

Mỏ Thạch Khê có trữ lượng 544 triệu tấn, được cấp phép từ 2008 với vốn 14.500 tỷ đồng. Sau 3 năm thử nghiệm, dự án dừng từ 2011 để đánh giá lại. Nguyên nhân chính là Thach Khe Iron JSC không góp đủ vốn đối ứng, TKV phải xin bù 224 tỷ đồng thiếu trên tổng số 2.000 tỷ đồng phải góp. Công nghệ khai thác, phương án môi trường chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt là nguy cơ sạt lở bờ mỏ, thoát nước và nhiễm mặn.

Hệ quả là gần 4.000 hộ dân ở 6 xã ven biển Thạch Hà cũ sống trong cảnh "quy hoạch treo" hơn một thập kỷ, không được sửa nhà, đất nông nghiệp bị cắt, nước sạch thiếu, tái định cư ì ạch. Ông Nguyễn Quốc Anh ở Thạch Đỉnh nói: "Chúng tôi như cá nằm trên thớt, muốn sửa mái nhà dột cũng phải xin, mà xin thì không ai dám cho".

Phó chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh Dương Tất Thắng (thời bấy giờ) từng phân tích thẳng thắn, vận hành mỏ sẽ có đóng góp ngân sách, việc làm, nhưng dài hạn là ô nhiễm, sa mạc hóa, bão cát, sụt giảm nước ngầm. Hố mỏ sâu 550m nằm sát biển sẽ gây nhiễm mặn, đe dọa du lịch ven biển. Bộ TN&MT từ 2017 cũng cảnh báo dự án vướng công nghệ, an toàn, môi trường. Vì thế, tại cuộc họp ngày 29/5/2026 với Thứ trưởng KH&ĐT Nguyễn Văn Hiếu, Hà Tĩnh đề xuất chấm dứt dự án với TIC.

Sau khi có sự thống nhất của các bộ ngành và chủ trương của Chính phủ, thực hiện chủ trương của Chính phủ và UBND tỉnh, Sở Tài chính Hà Tĩnh đã ban hành Quyết định ngày 2/7/2026 chấm dứt hoạt động dự án khai thác và tuyển quặng sắt mỏ Thạch Khê đối với nhà đầu tư cũ. Đây là bước thủ tục cuối cùng theo đúng Luật Đầu tư 2020.

Đổi chủ đầu tư, đổi công nghệ

Hà Tĩnh khẳng định, việc dừng với TIC là để chọn nhà đầu tư mới, không phải đóng mỏ. Tỉnh giữ vững 3 điều kiện khai thác: An toàn cho dân, công nghệ xanh, doanh nghiệp Việt đủ thực lực. “Mỏ ở vị trí chiến lược sát biển nên không giao cho nhà đầu tư nước ngoài” – quan điểm này được lãnh đạo tỉnh nêu rõ tại cuộc họp ngày 29/5 vừa qua với Bộ Tài chính.

Người dân 6 xã ven mỏ huyện Thạch Hà cũ không phản đối khai thác, họ chỉ yêu cầu minh bạch và an toàn. Ông Nguyễn Văn H. ở xã Thạch Khê cho biết, chúng tôi ủng hộ nếu Nhà nước chọn được doanh nghiệp lớn, làm bài bản, cam kết môi trường rõ ràng, đền bù thỏa đáng, đừng để như cũ, đào vài năm rồi bỏ...

Trao đổi với Nhadautu.vn, lãnh đạo Sở Tài chính Hà Tĩnh cho rằng, việc chấm dứt hoạt động của dự án với nhà đầu tư là Công ty Cổ phần Sắt Thạch Khê không có nghĩa "khai tử" mỏ sắt mà là cơ hội để lựa chọn nhà đầu tư mới có năng lực, công nghệ khai thác hiện đại, giảm thiểu ảnh hưởng môi trường, gắn khai thác nguyên liệu với chế biến sâu.

Lúc này, thách thức phía trước là Hà Tĩnh phải nhanh chóng công bố quy hoạch chi tiết đất hậu mỏ sắt, đấu giá minh bạch, và xây dựng gói ưu đãi đủ sức hút với nhà đầu tư chiến lược. Làm được điều đó, Thạch Khê sẽ trở thành điểm khởi đầu cho một chu kỳ phát triển mới xanh hơn, hiệu quả hơn, và nhận được sự đồng thuận cao hơn từ chính người dân đã chờ đợi suốt 15 năm.

Dự án khai thác và tuyển quặng sắt mỏ Thạch Khê triển khai trên địa bàn 5 xã thuộc huyện Thạch Hà cũ (nay thuộc 3 xã Thạch Khê, Đồng Tiến, Thạch Lạc). Từ năm 2008 đến năm 2011, Công ty Cổ phần sắt Thạch Khê đã triển khai thực hiện thử nghiệm công nghệ và bóc đất tầng phủ được khoảng 12,7 triệu m3 đến độ sâu -34m so với mực nước biển, thu hồi 3 nghìn tấn quặng. Từ sau năm 2011 đến nay, nhà đầu tư thực hiện một số hồ sơ thủ tục, chưa triển khai hoạt động khai thác.