Làn sóng tăng vốn ngân hàng 2026: 'Cuộc đua' đáp ứng Basel III và bộ đệm an toàn mới

Nếu giai đoạn trước, tăng vốn chủ yếu nhằm mở rộng quy mô tín dụng và nâng cao năng lực cạnh tranh, thì đến năm 2026, việc tăng vốn đã trở thành yêu cầu gần như bắt buộc để đáp ứng các chuẩn an toàn mới theo lộ trình Basel III.

Tại mùa Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) năm nay, hàng loạt ngân hàng thương mại đồng loạt công bố kế hoạch tăng vốn quy mô lớn. Không chỉ các ngân hàng tư nhân như VPBank, MBBank, Techcombank, ACB hay VIB, mà ngay cả nhiều ngân hàng tầm trung cũng đang đẩy mạnh phát hành cổ phiếu, giữ lại lợi nhuận hoặc tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược.

Đằng sau "cuộc đua" này là áp lực rất lớn từ các quy định mới liên quan đến tỷ lệ dư nợ cấp tín dụng trên huy động vốn (CDR), tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR), tỷ lệ đòn bẩy (LEV) và yêu cầu duy trì các bộ đệm thanh khoản ở mức cao hơn.

Từ "tăng trưởng nóng" sang "tăng trưởng có vốn đệm"

Điểm thay đổi quan trọng nhất của dự thảo mới là việc chuyển đổi từ tỷ lệ LDR sang CDR.

Khác với LDR trước đây, CDR loại bỏ nguồn vốn vay trên thị trường liên ngân hàng ra khỏi cơ sở tính toán. Đây là thay đổi mang tính nền tảng bởi nhiều ngân hàng đang sử dụng khá lớn nguồn vốn thị trường 2 để hỗ trợ thanh khoản.

Theo số liệu của các tổ chức phân tích, nguồn vốn liên ngân hàng hiện chiếm khoảng 18% tổng nợ phải trả toàn hệ thống. Khi phần vốn này không còn được tính vào cơ sở huy động hợp lệ, tỷ lệ CDR của nhiều ngân hàng có thể ngay lập tức vượt ngưỡng an toàn 85%.

Điều đó đặt các nhà băng trước hai lựa chọn: hoặc giảm tốc tăng trưởng tín dụng hoặc tăng mạnh vốn chủ sở hữu để cải thiện cấu trúc bảng cân đối.

Trong bối cảnh Chính phủ vẫn đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao và tín dụng tiếp tục là kênh dẫn vốn chủ lực của nền kinh tế, việc "hãm" tăng trưởng tín dụng là lựa chọn khó khả thi. Vì vậy, tăng vốn trở thành lựa chọn tối ưu.

Đặc biệt, theo cơ chế tính mới của CDR, phần cho vay được tài trợ từ vốn chủ sở hữu sẽ được loại trừ khỏi dư nợ cấp tín dụng dùng để tính tỷ lệ này. Điều đó đồng nghĩa với việc ngân hàng càng có vốn mạnh thì càng có thêm "dư địa" để tăng trưởng tín dụng. Đây cũng chính là nguyên nhân khiến làn sóng tăng vốn năm 2026 diễn ra đồng loạt và quyết liệt hơn bất kỳ giai đoạn nào trước đây.

Dữ liệu từ mùa ĐHĐCĐ 2026 cho thấy quy mô tăng vốn của các ngân hàng đang ở mức rất lớn. Không chỉ ở nhóm ngân hàng tư nhân, làn sóng tăng vốn diễn ra trên diện rộng, bao gồm cả khối ngân hàng quốc doanh.

Theo kế hoạch được các ngân hàng công bố tại mùa ĐHĐCĐ năm nay, Techcombank là ngân hàng có quy mô tăng vốn mạnh nhất hệ thống khi dự kiến nâng vốn điều lệ từ khoảng 70.862 tỷ đồng lên gần 113.738 tỷ đồng, tương ứng mức tăng hơn 42.800 tỷ đồng.

VPBank đứng ngay phía sau với kế hoạch tăng thêm gần 27.000 tỷ đồng, nâng vốn điều lệ lên hơn 106.000 tỷ đồng.

Trong nhóm ngân hàng quốc doanh, VietinBank và BIDV cũng đồng loạt lên kế hoạch tăng vốn quy mô lớn nhằm cải thiện hệ số an toàn vốn (CAR) và đáp ứng lộ trình Basel III. Sau tăng vốn, vốn điều lệ của VietinBank dự kiến vượt mốc 104.000 tỷ đồng, trong khi BIDV hướng tới khoảng 105.000 tỷ đồng.

MBBank dự kiến nâng vốn lên trên 102.000 tỷ đồng, còn Vietcombank có thể tiến sát mốc 100.000 tỷ đồng sau các kế hoạch chia cổ tức bằng cổ phiếu và giữ lại lợi nhuận.

Ở nhóm ngân hàng tầm trung, HDBank dự kiến tăng vốn lên khoảng 70.000 tỷ đồng; ACB lên gần 58.000 tỷ đồng; SHB vượt 53.000 tỷ đồng; trong khi VIB cũng tiếp tục củng cố vốn để duy trì các chuẩn Basel III đã triển khai trước đó.

Nếu các kế hoạch này hoàn tất, quy mô vốn chủ sở hữu toàn hệ thống ngân hàng sẽ tăng thêm hàng trăm nghìn tỷ đồng chỉ trong giai đoạn 2026-2027. Đây được xem là đợt tăng vốn lớn nhất của ngành ngân hàng Việt Nam kể từ sau quá trình tái cơ cấu hệ thống giai đoạn 2011-2015.

Theo một số tổ chức phân tích thị trường, điều đáng chú ý là các đợt tăng vốn lần này không còn mang nặng mục tiêu “phô diễn quy mô”, mà chủ yếu phục vụ yêu cầu tái cấu trúc bảng cân đối kế toán.

Basel III và áp lực xây dựng "bộ đệm kép"

Nếu như Basel II chủ yếu tập trung vào tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR), thì Basel III đặt ra yêu cầu khắt khe hơn nhiều về thanh khoản và khả năng chống chịu rủi ro hệ thống.

Một trong những chỉ tiêu quan trọng là NSFR – tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng. Theo phân tích của SSI Research, chỉ số này yêu cầu ngân hàng phải có nguồn vốn dài hạn tương ứng với tài sản dài hạn, qua đó hạn chế tình trạng sử dụng vốn ngắn hạn để tài trợ cho các khoản vay trung và dài hạn.

Điều này tạo áp lực đáng kể đối với nhiều ngân hàng Việt Nam khi cơ cấu huy động hiện nay vẫn phụ thuộc lớn vào tiền gửi ngắn hạn, trong khi tín dụng trung và dài hạn còn tập trung vào bất động sản, hạ tầng và trái phiếu doanh nghiệp.

SSI Research cho rằng để cải thiện NSFR, các ngân hàng sẽ phải tăng tỷ trọng nguồn vốn ổn định, trong đó vốn chủ sở hữu đóng vai trò quan trọng nhất. Điều này khiến nhu cầu tăng vốn trong giai đoạn 2026-2030 trở nên cấp thiết hơn.

Bên cạnh NSFR, dự thảo mới còn bổ sung tỷ lệ đòn bẩy (LEV) – một trong những "van an toàn" quan trọng của Basel III.

Theo phân tích của VIS Rating, LEV đóng vai trò như lớp kiểm soát rủi ro bổ sung bên cạnh CAR bởi chỉ số này được tính trên tổng mức phơi nhiễm tài sản, bao gồm cả một số cam kết ngoại bảng, thay vì chỉ dựa trên tài sản có rủi ro.

VIS Rating nhận định điều này sẽ tạo áp lực lớn hơn đối với các ngân hàng có tốc độ mở rộng bảng cân đối nhanh trong những năm gần đây nhưng vốn chủ sở hữu tăng chậm.

Trong bối cảnh nhiều ngân hàng đã tăng trưởng tài sản mạnh giai đoạn 2021-2025, LEV có thể trở thành yếu tố giới hạn tăng trưởng tín dụng trong các năm tới nếu ngân hàng không kịp bổ sung vốn cấp 1.

Theo SHS, mặc dù toàn hệ thống đều chịu tác động từ Basel III, nhưng áp lực sẽ không đồng đều giữa các nhóm ngân hàng.

Nhóm ngân hàng tiên phong triển khai Basel III như ACB, MBBank hay VIB có lợi thế hơn nhờ chủ động xây dựng bộ đệm vốn và thanh khoản từ sớm. Tuy nhiên, ngay cả nhóm này cũng phải tiếp tục tăng vốn để duy trì các tỷ lệ NSFR và LCR ở mức chuẩn theo lộ trình Basel III.

Trong khi đó, các ngân hàng có tỷ lệ CASA thấp hoặc phụ thuộc nhiều vào vốn liên ngân hàng sẽ chịu áp lực lớn hơn khi CDR loại bỏ phần vốn thị trường 2 khỏi cơ sở tính toán. Theo SHS, nhóm này có thể phải đẩy mạnh tăng vốn hoặc tái cấu trúc nguồn vốn huy động để tránh áp lực thanh khoản cấu trúc trong trung hạn.

Theo giới phân tích, nhiều ngân hàng có thể phải đẩy mạnh phát hành riêng lẻ cho nhà đầu tư ngoại hoặc phát hành cổ phiếu thưởng từ nguồn thặng dư vốn để tăng nhanh quy mô vốn chủ sở hữu. Việc thu hút cổ đông chiến lược nước ngoài cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm cải thiện chất lượng vốn cấp 1 và nâng năng lực quản trị.

Nhiều chuyên gia tài chính - ngân hàng đánh giá việc NHNN thúc đẩy áp dụng Basel III thông qua dự thảo thay thế Thông tư 22 là bước đi cần thiết trong bối cảnh quy mô tín dụng của Việt Nam đã ở mức rất cao so với GDP.

Theo đó, sau giai đoạn tăng trưởng tín dụng nhanh kéo dài, hệ thống ngân hàng cần chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô sang nâng chất lượng vốn và khả năng chống chịu rủi ro.

Một số chuyên gia kinh tế cho rằng các chỉ tiêu mới như CDR, NSFR hay LEV có thể tạo áp lực ngắn hạn lên tăng trưởng tín dụng và lợi nhuận ngân hàng, nhưng đổi lại sẽ giúp hệ thống vận hành an toàn và minh bạch hơn trong dài hạn.

Việc siết chuẩn an toàn sẽ tạo áp lực tích cực buộc các ngân hàng phải cải thiện chất lượng CASA, phát triển nguồn vốn bền vững và giảm phụ thuộc vào vốn liên ngân hàng.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng để hệ thống ngân hàng Việt Nam tiến gần hơn với chuẩn quản trị quốc tế, qua đó nâng cao niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài cũng như khả năng huy động vốn quốc tế.

SHS từng lưu ý rằng quy định CDR mới có thể làm suy yếu phần nào kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ nếu các ngân hàng buộc phải tập trung nhiều hơn vào thị trường 1. Điều này có thể khiến thanh khoản hệ thống phân hóa mạnh hơn giữa các ngân hàng lớn và nhỏ.

Trong dài hạn, quá trình nâng chuẩn Basel III cũng sẽ thúc đẩy sự tái cấu trúc sâu hơn của ngành ngân hàng. Những ngân hàng có nền tảng vốn mạnh, hệ sinh thái khách hàng tốt và tỷ lệ CASA cao sẽ có lợi thế rõ rệt. Ngược lại, các ngân hàng phụ thuộc vào tăng trưởng tín dụng tốc độ cao nhưng vốn mỏng sẽ đối diện áp lực lớn hơn trong việc duy trì tăng trưởng.