Khó khăn kiểm soát sách giáo khoa giả trên thị trường

Thời gian qua, sách giáo khoa giả đang là một vấn đề nhức nhối, gây ảnh hưởng tiêu cực đến người học và ngành xuất bản. Mặc dù đã có các quy định pháp luật xử lý vi phạm về vấn đề này, sách giả, sách lậu đang ngày càng tinh vi và phức tạp, đe dọa trực tiếp đến chất lượng giáo dục, sức khỏe học sinh và niềm tin của xã hội vào hệ thống xuất bản chính thống.

"Việc nhận diện sách thật, sách giả không hề đơn giản"

PGS-TS. Nguyễn Văn Tùng thông tin, việc kiểm soát nguồn gốc và chất lượng SGK trên thị trường hiện nay là một nhiệm vụ rất khó khăn đối với NXBGDVN.

Theo ông, doanh nghiệp xuất bản, chỉ có quyền bảo vệ sản phẩm của mình và kiểm tra các đơn vị in ký hợp đồng với NXBGDVN và các đơn vị trong hệ thống. Ngoài ra, NXBGDVN không phải là cơ quan quản lý nhà nước nên không có thẩm quyền tiến hành kiểm tra, xử lý hoặc tham gia các đoàn công tác để kiểm tra toàn bộ hoạt động in ấn, sản xuất và phát hành sách giả trên thị trường.

Ngoài ra, việc nhận diện sách thật, sách giả không hề đơn giản. Nhiều trường hợp cần đến chuyên gia hoặc thiết bị chuyên dụng mới có thể phân biệt. Sách giả ngày càng được làm tinh vi, dễ gây nhầm lẫn cho phụ huynh và học sinh. Một thách thức khác nằm ở công tác phát hành tại địa phương.

"Không phải công ty phát hành sách nào cũng quan tâm đúng mức và quyết liệt đối với vấn đề chống sách lậu. Một số nhân viên kinh doanh còn thiếu kỹ năng phân biệt sách thật, sách giả, dẫn tới việc sách lậu len lỏi vào hệ thống phân phối", PGS-TS. Nguyễn Văn Tùng nhấn mạnh.

Từ đó, NXBGDVN đã triển khai nhiều hoạt động nhằm nâng cao nhận thức của phụ huynh, giáo viên và học sinh về việc phân biệt và lựa chọn SGK thật. NXBGDVN phối hợp cùng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước và các Chi cục Quản lý thị trường tổ chức các buổi trưng bày, giúp người dân trực tiếp so sánh và nhận diện sách giả.

Bên cạnh đó, thường xuyên cử cán bộ tham gia các hội nghị tập huấn nghiệp vụ phòng chống in lậu, hội thảo chống sách giả để nâng cao năng lực cho đội ngũ.

Thông qua website chính thức, các kênh mạng xã hội và phương tiện truyền thông đại chúng, NXBGDVN khuyến nghị phụ huynh và giáo viên mua sách tại hệ thống phân phối chính thức, không mua từ các nguồn trôi nổi để tránh rủi ro mua phải sách giả.

NXBGDVN coi việc tuyên truyền này không chỉ là bảo vệ thương hiệu của NXBGDVN, mà quan trọng hơn là bảo vệ tri thức và tương lai của học sinh. NXBGDVN tích cực phối hợp với các cơ quan quản lý thị trường, công an và thanh tra xuất bản trong các đợt kiểm tra, xử lý các cơ sở in lậu.

PGS-TS. Nguyễn Văn Tùng cho rằng, chỉ khi kết hợp đồng bộ các biện pháp công nghệ, pháp lý và tuyên truyền, cùng sự vào cuộc mạnh mẽ của cơ quan chức năng và cộng đồng, mới có thể ngăn chặn hiệu quả nạn sách giả, sách lậu….

Núp bóng doanh nghiệp hợp pháp sản xuất sách giả

Liên quan đến sản xuất sách giả, trước năm học mới, Cơ quan An ninh điều tra, Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam 3 đối tượng trong đường dây sản xuất, buôn bán sách giáo khoa giả quy mô lớn, hoạt động liên tỉnh. Lực lượng chức năng đã thu giữ hơn 185.000 cuốn sách giả trị giá hơn 8 tỷ đồng cùng nhiều phương tiện, vật tư in ấn, vận chuyển, với tổng giá trị tang vật ước tính khoảng 15 tỷ đồng.

Các đối tượng bị khởi tố về hành vi "Sản xuất, buôn bán hàng giả" gồm: Ngô Thị Phương Lan (SN 1976, trú Thanh Xuân, Hà Nội, Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư Công nghệ in miền Bắc) là đối tượng chủ mưu, tổ chức in ấn số lượng lớn sách giáo khoa giả; Nguyễn Thị Tuyến (SN 1989, chủ nhà sách Hằng Thắng) và Tạ Ngọc Long (SN 1998, chủ nhà sách Phú Thịnh) đều trú tại phường Bắc Giang (tỉnh Bắc Ninh).

Qua công tác nắm tình hình, nhận thấy tình hình in ấn, buôn bán sách giả còn tồn tại trên địa bàn, nhất là dịp trước thềm năm học mới, Phòng An ninh chính trị nội bộ chủ trì, phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ triển khai đồng bộ các biện pháp đấu tranh, xử lý vi phạm.

Qua điều tra, xác định các đối tượng không chỉ giới hạn ở tỉnh Bắc Ninh mà còn mở rộng sang địa bàn TP. Hà Nội. Phòng An ninh chính trị nội bộ, Phòng An ninh điều tra, Cục An ninh chính trị nội bộ (Bộ Công an) và các đơn vị liên quan đã nhanh chóng tiến hành xác minh, lập chuyên án đấu tranh.

Từ ngày 29/7 - 3/8, lực lượng chức năng tiến hành khám xét khẩn cấp 8 địa điểm, triệu tập làm việc 12 đối tượng liên quan tại Bắc Ninh và Hà Nội. Qua khám xét xưởng in, kho chứa, các cửa hàng sách, lực lượng chức năng phát hiện và thu giữ 2.300 thùng carton chứa hơn 185.000 bản sách giáo khoa tiếng Anh giả, trị giá hơn 8 tỷ đồng (theo giá bìa).

Ngoài ra, công an còn thu giữ 27 bản kẽm dùng để in sách giả, 1 máy in màu, 2 ôtô tải và nhiều vật liệu, thiết bị phục vụ sản xuất, vận chuyển sách giả. Tổng giá trị tang vật bị niêm phong phục vụ điều tra ước tính khoảng 15 tỷ đồng.

Kết quả điều tra ban đầu xác định, Ngô Thị Phương Lan, Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư Công nghệ in miền Bắc là đối tượng chủ mưu, tổ chức in ấn lượng lớn sách giáo khoa giả. Số sách này được phân phối cho Nguyễn Thị Tuyến, chủ nhà sách Hằng Thắng và Tạ Ngọc Long, chủ nhà sách Phú Thịnh đều trú tại phường Bắc Giang (tỉnh Bắc Ninh).

Các đối tượng còn tiếp tục tiêu thụ sách giả đến nhiều đại lý, trường học trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh và TP. Hà Nội. Các đối tượng có thủ đoạn tinh vi, hoạt động có tổ chức, núp bóng doanh nghiệp hợp pháp. Khu vực sản xuất được bố trí ở nơi hẻo lánh, ít người qua lại, giao thông hạn chế. Việc phân phối được thực hiện qua mạng xã hội, các kênh không chính thống với giá rẻ hơn từ 20-30% so với sách thật.

Qua vụ việc trên, Công an tỉnh Bắc Ninh khuyến cáo người dân, đặc biệt là phụ huynh, không nên mua sách trôi nổi, không rõ nguồn gốc tại các điểm bán vỉa hè, chợ tạm hoặc trên mạng xã hội với giá rẻ bất thường. Sách giả thường có chất lượng in kém, nội dung sai lệch, thiếu trang… ảnh hưởng đến việc học tập của học sinh.

Người dân nên chọn mua sách tại các nhà sách, đại lý chính hãng hoặc kênh phân phối chính thức của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn mua phải sách giả cần báo ngay cho cơ quan công an để kịp thời ngăn chặn, xử lý nhằm góp phần xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, an toàn.

Sách giáo khoa bị làm giả thường được in và phát hành nhanh chóng ngay tại thời điểm kết thúc năm học và chuẩn bị bước sang năm học mới. Sách giả, sách lậu đang đem đến sự hủy hoại nghiêm trọng đối với văn hóa đọc, niềm tin của đọc giả, của những người làm sách, cùng với nhiều hậu quả khác về văn hóa, kinh tế, xã hội.

Trong năm 2024, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã phối hợp với các cơ quan chức năng phát hiện và bắt giữ 15 vụ sách giả tại 8 tỉnh/thành với hàng triệu cuốn sách giả có giá bìa gần 60 tỷ đồng.