Kevin Warsh và phép thử niềm tin vào đồng USD

Một Fed trong vùng nhiễu chính trị

Khi Kevin Warsh tiếp quản Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), câu hỏi lớn nhất với thị trường không chỉ là ngân hàng trung ương này sẽ tăng, giữ hay giảm lãi suất. Điều được quan tâm hơn là Fed dưới thời ông có còn đủ độc lập để các quyết định tiền tệ được dẫn dắt bởi dữ liệu kinh tế, thay vì sức ép chính trị.

Đây không phải chuyện riêng của nước Mỹ. Với vai trò của đô la Mỹ (USD) trong thương mại, dự trữ và thanh khoản toàn cầu, mỗi thay đổi trong thông điệp của Fed đều có thể tác động đến tỷ giá, lợi suất và dòng vốn quốc tế.

Warsh kế nhiệm Jerome Powell khi kinh tế Mỹ đối mặt bài toán khó: lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu 2%, giá năng lượng chịu tác động của căng thẳng địa chính trị, còn triển vọng tăng trưởng không hoàn toàn vững chắc.

Báo cáo việc làm tháng 5 càng làm bài toán phức tạp. Kinh tế Mỹ tạo thêm 172.000 việc làm, cao hơn dự báo, khiến thị trường nâng xác suất Fed tăng lãi suất vào tháng 12/2026 lên khoảng 70%.

Nếu hành động cứng rắn để chống lạm phát, Fed có thể đi ngược mong muốn của Nhà Trắng về lãi suất thấp và một đồng USD không quá mạnh. Nhưng nếu mềm mỏng quá sớm, thị trường có thể cho rằng ngân hàng trung ương đã nhượng bộ sức ép chính trị.

Bởi vậy, phép thử đầu tiên với Warsh không chỉ nằm ở mức lãi suất, mà ở cách ông bảo vệ tính độc lập của Fed. Thị trường có thể chấp nhận một Fed “diều hâu” nếu quyết định được giải thích rõ bằng dữ liệu. Điều họ khó chấp nhận là cảm giác chính sách tiền tệ đang phục vụ mục tiêu chính trị ngắn hạn.

Đồng USD như một lá phiếu tín nhiệm

Từ đầu nhiệm kỳ Trump 2.0, lãi suất Mỹ vẫn cao hơn nhiều nền kinh tế phát triển, nhưng đồng bạc xanh không phải lúc nào cũng được xem là nơi trú ẩn tuyệt đối.

Áp lực lên USD đến từ chính sách thuế quan khó đoán, thâm hụt tài khóa lớn, mong muốn của Nhà Trắng về một đồng tiền yếu hơn để hỗ trợ sản xuất, cùng những nghi ngại về tính độc lập của Fed.

Số liệu việc làm tốt hơn dự báo đã đưa USD lên mức cao nhất trong hai tháng vào đầu tháng 6, khi nhà đầu tư tăng đặt cược vào khả năng Fed nâng lãi suất. Tuy nhiên, nếu chính sách kinh tế Mỹ bị xem là thiếu nhất quán hoặc Fed bị chính trị hóa, đồng USD vẫn có thể chịu sức ép ngay cả khi lợi suất tăng.

USD vì thế không chỉ phản ánh chênh lệch lãi suất. Nó còn là thước đo niềm tin vào khả năng kiểm soát lạm phát, kỷ luật tài khóa và chất lượng thể chế của Mỹ.

Theo IMF, USD chiếm 56,77% dự trữ ngoại hối toàn cầu trong quý IV/2025, vượt xa euro với 20,25% và nhân dân tệ với 1,95%. Có thể thấy chưa có đồng tiền nào đủ sức thay thế USD trong tương lai gần.

Hơn nữa, thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ có quy mô lớn, thanh khoản cao và mạng lưới tài chính toàn cầu, nên các ngân hàng trung ương vẫn khó tìm được tài sản thay thế tương đương dù mua vào mạnh vàng trong vòng 2 năm qua.

Tuy vậy, tỷ trọng USD đã giảm đáng kể so với mức trên 70% vào cuối thập niên 1990. Giá vàng tăng mạnh cũng đưa kim loại quý này vượt trái phiếu Kho bạc Mỹ để trở thành tài sản đơn lẻ lớn nhất trong dự trữ chính thức toàn cầu vào cuối năm 2025, dù tổng tài sản định danh bằng USD vẫn lớn hơn vàng.

Tiến trình phi USD hóa đã bắt đầu

Thời gian gần đây, giới chuyên gia và truyền thông đề cập nhiều đến tiến trình phi USD hóa. Tuy nhiên, với các dữ liệu ở trên về vị thế của đồng bạc xanh, phi USD hóa sẽ không diễn ra bằng một cú đổ vỡ, mà qua nhiều thay đổi nhỏ như mua thêm vàng, dùng nội tệ trong thương mại, mở rộng các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ và xây dựng hệ thống thanh toán riêng.

Đồng nhân dân tệ là ví dụ rõ nhất. Tỷ trọng trong dự trữ toàn cầu còn nhỏ, nhưng vai trò trong thanh toán thương mại đang tăng nhờ quy mô thương mại của Trung Quốc, các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ và hệ thống thanh toán riêng.

Trong BRICS mở rộng, nhiều nước muốn giảm phụ thuộc vào USD để hạn chế rủi ro trừng phạt, giảm chi phí chuyển đổi và tăng quyền tự chủ tài chính. Nga tăng sử dụng nhân dân tệ và đồng rúp trong thương mại với Trung Quốc; Ấn Độ dùng một số cơ chế ngoài USD khi mua dầu Nga; Brazil và Trung Quốc thúc đẩy thanh toán bằng nội tệ.

Năng lượng là lĩnh vực nhạy cảm nhất. Trong nhiều thập niên, dầu mỏ chủ yếu được định giá và thanh toán bằng USD, tạo ra nhu cầu thường trực đối với đồng bạc xanh. Nguồn thu dầu sau đó được tái đầu tư một phần vào tài sản Mỹ, tiếp tục củng cố vị thế của USD.

Cấu trúc này đang chịu sức ép khi Nga và Iran bán dầu ngoài hệ thống USD, Trung Quốc muốn mở rộng thanh toán năng lượng bằng nhân dân tệ, còn một số nước Vùng Vịnh thử nghiệm hoặc thảo luận việc dùng các đồng tiền khác.

Dù vậy, chưa thể nói hệ thống Petrodollar đang bị thay thế. Nhân dân tệ vẫn bị hạn chế bởi kiểm soát vốn, khả năng chuyển đổi và việc thiếu một thị trường tài sản an toàn có quy mô như Mỹ. BRICS cũng chưa có đồng tiền chung hay khuôn khổ tài chính thống nhất.

Nhưng phi USD hóa không cần lật đổ đồng bạc xanh mới tạo ra tác động. Chỉ cần một phần lớn hơn của thương mại và năng lượng được thanh toán bằng nội tệ, nhu cầu nắm giữ USD cũng có thể giảm dần.

Phép thử toàn cầu của Warsh

Tính độc lập của Fed càng quan trọng khi ngân hàng trung ương này kiểm soát đồng tiền trung tâm của thế giới. Trong khủng hoảng, Fed không chỉ điều hành lãi suất trong nước mà còn cung cấp thanh khoản USD cho hệ thống tài chính quốc tế.

Các đường hoán đổi tiền tệ giữa Fed và một số ngân hàng trung ương lớn từng giúp giảm căng thẳng thanh khoản trong khủng hoảng tài chính toàn cầu và đại dịch. Nếu công cụ này bị sử dụng theo ưu tiên chính trị của Nhà Trắng, các nước khác sẽ có thêm lý do để giảm phụ thuộc vào USD.

Warsh có thể cải cách Fed, nhưng mọi thay đổi có thể chỉ được chấp nhận nếu củng cố, thay vì làm suy yếu, tính độc lập của ngân hàng trung ương.

Nếu ông chứng minh được Fed vẫn dựa trên dữ liệu, sẵn sàng chống lạm phát và tiếp tục bảo đảm thanh khoản USD khi khủng hoảng xảy ra, niềm tin vào đồng bạc xanh có thể được củng cố. Ngược lại, nếu Fed bị kéo vào quỹ đạo chính trị, hệ quả sẽ không dừng ở Phố Wall.

Sức mạnh của Mỹ không chỉ đến từ quy mô nền kinh tế hay năng lực quân sự, mà còn từ niềm tin rằng đồng USD được bảo vệ bởi một ngân hàng trung ương đủ độc lập. Với Kevin Warsh, nhiệm vụ lớn nhất không chỉ là đưa lạm phát về 2%, mà còn là giữ niềm tin toàn cầu vào Fed trong lúc thế giới ngày càng tìm kiếm những lựa chọn ngoài USD.