Người 'lên đời' cây dừa nước Việt Nam

"Massage" cuống dừa nước

Đầu năm 2026 đánh dấu một cột mốc đặc biệt trong hành trình khởi nghiệp của anh Phan Minh Tiến khi những sản phẩm mật dừa nước hữu cơ đầu tiên của Cần Giờ (TP.HCM) chính thức được xuất khẩu sang Mỹ với thương hiệu Vietnipa (Công ty CP Dừa nước Việt Nam). Để tiếp cận một thị trường khó tính như Mỹ, sản phẩm không chỉ cần đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm mà còn phải đạt những tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế khắt khe như USDA Organic của Mỹ, EU Organic của châu Âu và JAS Organic của Nhật Bản. Trước đó, Vietnipa cũng đã ghi dấu ấn trong nước với nhiều danh hiệu như OCOP 4 sao TP.HCM, Hàng Việt Nam chất lượng cao và Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu.

Hiện nay, Vietnipa phát triển 5 dòng sản phẩm hữu cơ được chế biến từ tinh chất cuống dừa nước, gồm mật dừa nước cô đặc, đường dừa nước, nước màu, mật dừa nước tươi đóng lon và nước tương mật dừa nước. Điều khiến nhiều người bất ngờ là nguồn nguyên liệu để tạo nên các sản phẩm này không đến từ phần cơm hay nước bên trong mà được lấy từ dòng mật tiết ra từ cuống dừa. Sau khi buồng dừa được cắt, mật tiếp tục rỉ ra từ cuống trong khoảng 30 ngày. Trung bình mỗi cuống dừa cho khoảng 1 lít mật mỗi ngày, tương đương khoảng 30 lít mật trong suốt chu kỳ khai thác.

Nói thì đơn giản nhưng để có được nguồn mật chất lượng cao, trước thời điểm thu hoạch khoảng 30 ngày, người dân phải thực hiện một công đoạn đặc biệt gọi là "massage cuống dừa". Họ len lỏi trong những cánh rừng ngập mặn, dùng búa bọc vải gõ đều lên từng cuống dừa nhằm kích thích dòng mật tiết ra ổn định hơn. Ý tưởng massage để có nguồn mật nhiều hơn đến từ nghiên cứu, tìm tòi của anh Phan Minh Tiến trong những ngày đầu lập nghiệp.

"Người làm nghề phải biết đọc và hiểu từng cuống dừa nước để quyết định hôm đó nên tác động mạnh hay nhẹ, thực hiện trong 5 phút hay lâu hơn. Sau khi xử lý, cuống dừa được cắt và bọc kín để thu mật. Hằng ngày, người dân tiếp tục len lỏi qua những con rạch nhỏ trong rừng ngập mặn để thu hoạch bằng phương pháp thủ công truyền thống. Toàn bộ quá trình khai thác phải bảo đảm không chặt hạ cây, không gây tác động tiêu cực đến hệ sinh thái, qua đó góp phần bảo tồn màu xanh của rừng dừa nước Cần Giờ", anh Tiến cho hay.

Công nghệ - chìa khóa nâng giá trị

Xuất thân là kỹ sư hóa học, tốt nghiệp Trường ĐH Bách khoa TP.HCM, Phan Minh Tiến từng làm việc tại nhiều doanh nghiệp lớn như PV Gas Cà Mau và Xi măng Holcim. Tuy nhiên, nỗi đau đáu với sản vật từ nơi mình sinh ra đã đưa anh tới bước ngoặt mới. "Sinh ra và lớn lên ở Cần Giờ, vùng đất được thiên nhiên ưu ái, có nhiều con cá, con tôm, đặc biệt là rừng dừa nước tự nhiên mà không phải nơi nào cũng có được. Tuy nhiên, đời sống của người dân qua bao thế hệ vẫn còn nhiều khó khăn khi các hoạt động kinh tế chủ yếu dừng ở mức khai thác thô. Quả dừa nước cũng chỉ được bán tươi hoặc phục vụ ly nước cho du khách qua đường. Giá trị kinh tế thấp, cuộc sống bấp bênh khiến người dân lâu dần không còn mặn mà với cây dừa nước nữa, từ đó diện tích rừng cũng dần bị thu hẹp. Những suy nghĩ đó luôn dằn vặt tôi", Phan Minh Tiến chia sẻ.

Từ đó, anh luôn suy nghĩ làm thế nào để từ những sản vật tự nhiên của quê hương có thể tạo ra sản phẩm giá trị cao hơn, giúp nâng cao đời sống người dân và đến với thị trường trong nước cũng như thế giới. Sau một thời gian tìm tòi, Tiến nhận ra phần mật tiết từ cuống dừa nước là nguồn nguyên liệu giàu khoáng chất và có tiềm năng thương mại lớn. Ý tưởng xây dựng chuỗi giá trị mới cho cây dừa nước dần hình thành.

Những ngày đầu lập nghiệp, Phan Minh Tiến nhận được sự đồng hành từ nhiều chương trình hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp. Anh được Thành đoàn TP.HCM hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi để mở rộng sản xuất; Sở Công thương TP.HCM hỗ trợ quảng bá, giới thiệu sản phẩm thông qua các chương trình xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ và phát triển sản phẩm OCOP. "Những nguồn lực hỗ trợ ban đầu ấy đã tiếp thêm động lực để ý tưởng khởi nghiệp từ cây dừa nước trong tôi ngày càng lớn mạnh. Điều tôi hướng đến không chỉ là kinh doanh mà còn là tạo việc làm cho bà con địa phương, nâng cao giá trị sản phẩm quê hương. Mục tiêu lớn hơn của tôi là đưa mật dừa nước vượt khỏi khuôn khổ của một đặc sản địa phương để trở thành nguyên liệu và thức uống quen thuộc trong đời sống hiện đại", anh Tiến nói.

Cách đây 3 năm, vùng nguyên liệu dừa nước Cần Giờ đã được chứng nhận hữu cơ và Tiến mong muốn mở rộng diện tích vùng nguyên liệu, nâng công suất khai thác lên khoảng 100 tấn mỗi năm. Hiện doanh nghiệp đã xây dựng được mạng lưới khoảng 30 cửa hàng và đại lý phân phối tại Mỹ, đồng thời tiếp tục xúc tiến thương mại với các đối tác tại Canada, Úc, Trung Quốc và Nhật Bản.

Không dừng lại ở các sản phẩm gia vị và nguyên liệu tạo ngọt tự nhiên, Vietnipa tiếp tục nghiên cứu dòng mật dừa nước tươi đóng lon nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hiện đại, nâng cao khả năng bảo quản và mở rộng thị trường. Ông chủ thương hiệu Vietnipa nói hướng tới đưa dòng sản phẩm mật dừa nước tươi đóng lon thành thức uống hữu cơ, giàu khoáng chất, tiêu biểu của TP.HCM.

"Nếu trước đây lá và trái dừa nước chỉ mang lại nguồn thu nhập khiêm tốn thì việc ứng dụng khoa học công nghệ đã mở ra nhiều sản phẩm mới có giá trị kinh tế cao hơn gấp nhiều lần. Mong muốn của chúng tôi không chỉ là nâng giá trị của mật dừa nước mà còn tiếp tục tìm cách ứng dụng công nghệ để gia tăng giá trị cho trái dừa nước và các sản phẩm khác từ dừa nước. Khi khoa học công nghệ được đưa vào sản xuất, những tài nguyên bản địa tưởng chừng rất bình thường hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm mang giá trị toàn cầu", anh Tiến nhấn mạnh.

Gắn bó với cây dừa nước quê hương, hằng ngày, Phan Minh Tiến vẫn cùng với những người nông dân len lỏi giữa rừng dừa nước, cần mẫn thu hoạch từng giọt mật ngọt từ thiên nhiên. Từ đó, xây dựng và viết tiếp một câu chuyện đẹp về đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và khát vọng đưa sản vật Việt Nam vươn ra thế giới.

Thành công không chỉ được đo bằng doanh thu hay số lượng đơn hàng xuất khẩu, mà phải tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương và góp phần bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ.

Anh Phan Minh Tiến, Tổng giám đốc Vietnipa

Công ty TNHH Phát triển Dừa nước Việt Nam (Vietnipa) ra đời tháng 2.2019 tại Cần Giờ, TP.HCM, do kỹ sư Phan Minh Tiến sáng lập. Công ty đã đạt các danh hiệu: giải nhì cuộc thi Dự án Khởi nghiệp sáng tạo Thanh niên nông thôn 2019; Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu TP.HCM; Hàng Việt Nam chất lượng cao - Chuẩn hội nhập; OCOP 4 sao; đạt các chứng nhận ISO 22000, HACCP và nhiều chứng nhận hữu cơ quốc tế. Vietnipa đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành thương hiệu hàng đầu thế giới về các sản phẩm từ dừa nước, mở rộng vùng nguyên liệu và đưa đặc sản dừa nước Việt Nam chinh phục thị trường quốc tế.

(Theo Thanh Niên)