Học sinh Hà Nội vào vai kỹ sư robot trong trại hè Robotics Summer Camp

Thị trường việc làm toàn cầu đang xáo trộn mạnh nhất kể từ thời cách mạng công nghiệp. Báo cáo Tương lai Việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) dự báo đến năm 2030 sẽ có khoảng 170 triệu việc làm mới xuất hiện, đồng thời 92 triệu việc làm cũ biến mất, tương đương 22% số việc làm được khảo sát. Cũng theo báo cáo này, 86% doanh nghiệp cho rằng AI sẽ thay đổi cách họ vận hành trong vòng 5 năm tới.

Điều đáng lo hơn cả chuyện mất hay còn việc là tốc độ kỹ năng bị lỗi thời. WEF ước tính gần 39% kỹ năng đang cần hiện nay sẽ thay đổi trong giai đoạn 2025-2030, khiến 85% nhà tuyển dụng phải đào tạo lại nhân sự. Những kỹ năng tăng giá nhanh nhất tập trung vào AI, dữ liệu lớn, an ninh mạng và năng lực công nghệ. Riêng robotics và tự động hóa được hơn một nửa doanh nghiệp xem là yếu tố đang làm thay đổi ngành nghề của họ.

Một đứa trẻ 12 tuổi bây giờ sẽ đi làm vào khoảng năm 2030. Khi đó, việc một nghề còn "hot" hay đã bị thay thế phụ thuộc rất nhiều vào chuyện các em có biết làm việc cùng máy móc thông minh hay không.

Trước áp lực này, ở nhiều nước, giáo dục STEM (Khoa học - Công nghệ - Kỹ thuật - Toán học) và robotics đã vượt ra khỏi phạm vi ngoại khóa để trở thành một phần trong chiến lược nhân lực quốc gia. Robot giáo dục, in 3D và lập trình được đưa vào trường học ngày càng sớm, với quan niệm nên gieo niềm yêu thích công nghệ từ nhỏ thay vì đợi lên đại học.

Việt Nam cũng đang đi theo nhịp đó. Quyết định 1002/QĐ-TTg ban hành tháng 4/2025 phê duyệt Đề án đào tạo nhân lực công nghệ cao giai đoạn 2025-2035, với mục tiêu nâng tỉ lệ học sinh, sinh viên theo học STEM lên 35% vào năm 2030 và 40% vào năm 2035. Cùng với Nghị quyết 57-NQ/TW và 71-NQ/TW, giáo dục STEM/STEAM giờ đã là yêu cầu bắt buộc của cả hệ thống chứ không còn tùy vào từng trường.

Đào tạo ngay từ ghế nhà trường

Trên thực tế, làn sóng này lan khá nhanh. Bậc tiểu học đặt mục tiêu 100% đơn vị triển khai STEM ngay trong năm học 2025-2026. Nhiều doanh nghiệp lớn cũng tham gia xây dựng phòng thực hành STEM chuẩn quốc tế cho hàng chục tỉnh, thành, với robot VEX, máy in 3D, máy cắt CNC và hệ thống AI-IoT. Trại Hè Robot 2026 ra đời đúng vào dòng chảy này.

Trại hè Robotics Summer Camp 2026 là chương trình miễn phí, kéo dài 5 buổi từ ngày 13-17/7/2026, dành cho học sinh 12-16 tuổi. Chương trình do Câu lạc bộ Cyber Champs và aDudu Robotics tổ chức, dưới sự bảo trợ của Đại sứ quán Hoa Kỳ. Thay vì học lý thuyết chay, mỗi học sinh sẽ nhập vai một thành viên trong đội robot và đi qua trọn hành trình từ ý tưởng đến sản phẩm rồi thi đấu.

Trong 5 ngày, các em học 14 module xây dựng theo mô hình của những giải robotics quốc tế như FTC và VEX IQ. Ngoài phần kỹ thuật gồm cơ khí, điện tử, thiết kế CAD, in 3D, lập trình và điều khiển robot, chương trình còn dạy những việc mà một đội robotics chuyên nghiệp phải làm thật: xây dựng thương hiệu đội, gây quỹ và tìm nhà tài trợ, làm hoạt động cộng đồng, trả lời phỏng vấn và kể chuyện bằng video. Ngày cuối là buổi thi đấu robot và lễ trao giải, ở đó mỗi đội chiếu một video tổng kết hành trình của mình.

Chương trình còn có riêng một module về định hướng nghề nghiệp và công nghệ tương lai, giới thiệu những lĩnh vực sẽ định hình thập kỷ tới như AI, tự động hóa và Sản xuất 4.0, để học sinh sớm hình dung con đường nghề kỹ thuật.

Ban tổ chức thừa nhận 5 ngày không đủ để biến một học sinh thành kỹ sư. Nhưng họ tin nó có thể làm được một việc khác đó là cho các em niềm tin rằng mình có thể tạo ra công nghệ, chứ không chỉ dùng nó.

"Chúng tôi không kỳ vọng các em thành kỹ sư sau 5 ngày. Chúng tôi chỉ mong khi rời trại, các em tin rằng mình có thể làm chủ công nghệ chứ không bị bỏ lại phía sau", cô Đào Thị Hồng Quyên, Founder Liên minh Thúc đẩy Giáo dục STEM (SEPA), Cố vấn chuyên môn trại hè Robotics Summer Camp 2026 bày tỏ.