Hơn 56% doanh nghiệp FDI báo lỗ, Bộ Tài chính đề nghị tăng cường quản lý

Hơn 56% doanh nghiệp FDI báo lỗ

Liên quan đến kết quả hoạt động của các doanh nghiệp (DN) có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), Báo cáo mới đây của gửi Chính phủ, Bộ Tài chính cho biết, tổng tài sản của 28.918 DN FDI có báo cáo trong năm 2023 đạt gần 9,96 triệu tỷ đồng, tăng 6,8%.

Vốn chủ sở hữu của các DN FDI cùng kỳ đạt khoảng 4,19 triệu tỷ đồng, tăng 5,5%. Tổng số nợ phải trả của các DN FDI cùng kỳ khoảng 5,7 triệu tỷ đồng, tăng 7,9% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, số DN FDI báo lỗ, lỗ lũy kế, lỗ mất vốn chủ sở hữu có chiều hướng gia tăng trong nhiều năm gần đây.

Cụ thể, số liệu năm 2023 cho thấy, trong số 28.918 DN FDI có dữ liệu báo cáo tài chính, có 16.292 DN FDI báo cáo kinh doanh thua lỗ (chiếm hơn 56%), tăng 21,2%; số DN bị lỗ lũy kế là 18.140 DN, tăng 15%.

Số DN bị lỗ mất vốn chủ sở hữu là 5.091 DN, tăng 15,2%; số lỗ năm 2023 là 217.464, tăng 32%; trị giá lỗ lũy kế là 908.211 tỷ đồng, tăng 20%; trị giá âm vốn chủ sở hữu là 241.560 tỷ đồng, tăng 29%.

Về doanh thu, Bộ Tài chính cho biết doanh thu của các DN FDI năm 2023 đạt hơn 9,4 triệu tỷ đồng, giảm hơn 426,9 nghìn tỷ đồng.

Lợi nhuận trước thuế của các DN FDI năm 2023 ghi nhận đạt hơn 411.700 tỷ đồng, giảm khoảng 68.300 tỷ đồng so với năm 2022. Trong khi lợi nhuận sau thuế của các DN FDI được ghi nhận đạt khoảng 377.000 tỷ đồng, giảm gần 63.000 tỷ đồng.

Vốn chủ sở hữu của các DN FDI cùng kỳ đạt khoảng 4,19 triệu tỷ đồng, tăng 5,5%. Tổng số nợ phải trả của các DN FDI cùng kỳ khoảng 5,7 triệu tỷ đồng, tăng 7,9% so với cùng kỳ năm trước.

Trong năm 2023,  hệ số nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu của các DN FDI là 1,38 lần. Các lĩnh vực đầu tư FDI có hệ số nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu cao là hoạt động tài chính, ngân hàng và bảo hiểm 3,7 lần; lĩnh vực thông tin, truyền thông hơn 3 lần; sản xuất phân phối điện, khí đốt 2,6 lần, bán buôn, bán lẻ 2,2 lần.

"Như vậy, số DN báo lỗ, lỗ lũy kế, lỗ mất vốn chủ sở hữu vẫn có chiều hướng gia tăng trong nhiều năm", Báo cáo của Bộ Tài chính nêu rõ.

Đáng chú ý, theo Báo cáo của Bộ Tài chính, nhiều DN FDI báo lỗ liên tục nhiều năm nhưng vẫn mở rộng quy mô vốn đầu tư, hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhiều DN FDI có vốn đầu tư tại Việt Nam lớn, doanh thu cao, lợi nhuận trước thuế lớn nhưng mức đóng góp vào ngân sách nhà nước rất thấp.

Tăng cường quản lý

Bộ Tài chính đánh giá, nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài mặc dù vẫn tăng trưởng nhưng phần lớn tập trung vào các dự án quy mô đầu tư nhỏ và vừa.

Các dự án thuộc lĩnh vực sản xuất các sản phẩm công nghiệp chủ yếu là nhập khẩu linh kiện, thiết bị để gia công, lắp ráp, giá trị gia tăng thấp, dây chuyền công nghệ ở mức độ trung bình để tận dụng ưu đãi về thuế, mặt bằng và lao động giá rẻ.

Để quản lý chặt chẽ hơn nữa các DN FDI trong thời gian tới, Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ tăng cường hoạt động rà soát, công tác kiểm tra, thanh tra đối với các dự án đầu tư đang hoạt động không hiệu quả hoặc có dấu hiệu vi phạm, gây thiệt hại đến nguồn thu ngân sách nhà nước, tác động tiêu cực đến môi trường, kinh tế - xã hội.

Đồng thời, đẩy mạnh các biện pháp quản lý đối với những DN FDI có hoạt động không hiệu quả hoặc có dấu hiệu vi phạm, gây thiệt hại đến nguồn thu ngân sách nhà nước, tác động tiêu cực đến môi trường, kinh tế - xã hội. Ngoài ra, có phương án đào tạo, tăng cường năng lực chuyên môn, quản lý cho các cơ quan, đơn vị có liên quan đến DN FDI đang hoạt động đầu tư tại địa phương.

Qua nghiên cứu hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam, TS. Nguyễn Thị Thương, Trường Đại học KTQD cho rằng, cần hoàn thiện hành lang pháp lý về chống chuyển giá. Trước mắt, cần sửa đổi Nghị định số 132/2020/NĐ-CP theo hướng cho phép các DN chứng minh giao dịch cho vay theo nguyên tắc giao dịch độc lập bằng cách kê khai và lập hồ sơ so sánh với các giao dịch cho vay khác và/hoặc với mặt bằng lãi suất trên thị trường.

"Tuy nhiên, để phù hợp với bối cảnh hội nhập sâu rộng của nền kinh tế hiện nay, cần thiết phải có Luật Chống chuyển giá để có những quy định, chế tài cụ thể về vấn đề này", TS. Nguyễn Thị Thương đề xuất.

Theo đó, Luật nên quy định thời hạn thanh tra đối với hoạt động chuyển giá dài hơn so với thời hạn thanh tra thông thường để phù hợp theo tính chất phức tạp của hoạt động này; bổ sung quyền điều tra cho cơ quan thuế để đảm bảo việc thu thập thông tin và giá trị của các thông tin khi xử lý đối với các DN cố tình vi phạm; bổ sung thêm quy định về những kê khai thông tin giao dịch liên kết để đơn giản hóa cho DN trong việc kê khai và giảm bớt sức ép về nguồn nhân lực cho cơ quan thuế; xây dựng chế tài xử phạt đủ mạnh đảm bảo tính răn đe đối với các trường hợp cố tình vi phạm nhằm bảo vệ lợi ích của quốc gia và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng cho các DN làm ăn chân chính.

Tại Hội thảo "Nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư FDI và vai trò của Kiểm toán Nhà nước" do Kiểm toán Nhà nước tổ chức mới đây, đại diện Kiểm toán nhà nước cho biết, hiện tượng các DN FDI kê khai, báo lỗ khá phổ biến, chiếm khoảng 50% tổng số DN FDI đang hoạt động trên cả nước, trong đó có nhiều nguyên nhân, nhưng phải kể đến hành vi "chuyển giá".
Năm 2023, Báo cáo tình hình thực hiện kế hoạch thanh tra, kiểm tra của Tổng cục Thuế cho biết, tính đến ngày 27/10/2023, ngành Thuế đã tiến hành thanh tra, kiểm tra được 599 DN có hoạt động giao dịch liên kết. Kết quả, đã truy thu, truy hoàn và phạt 1.226,3 tỷ đồng; giảm lỗ 10.429,4 tỷ đồng; giảm khấu trừ 39,7 tỷ đồng và điều chỉnh tăng thu nhập chịu thuế 4.004,5 tỷ đồng (trong đó thanh tra, kiểm tra xác định lại giá thị trường đối với giao dịch liên kết đã truy thu 465 tỷ đồng, giảm lỗ 8.753,8 tỷ đồng, điều chỉnh tăng thu nhập chịu thuế 2.827,1 tỷ đồng)