Gỡ 'nút thắt' phát triển thị trường tài chính xanh

Định hướng sớm, triển khai còn “khiêm tốn”

Chia sẻ tại Hội thảo: "Phát triển thị trường tài chính xanh ở Việt Nam: Những rào cản, vấn đề cấp bách và giải pháp đột phá” do Viện Kinh tế Việt Nam tổ chức sáng 31/10, TS. Bùi Thị Quỳnh Thơ, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho biết, ở Việt Nam tăng trưởng xanh, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn là chủ trương lớn và nhất quán của Đảng và Nhà nước.

Bắt đầu từ năm 2012, Việt Nam đã ban hành Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2011-2020. Tiếp theo đó vào tháng 10/2021 Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt "Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn 2050".

Đồng thời, tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam thường niên 2024, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính một lần nữa tái khẳng định: Tăng trưởng xanh là một trong những yếu tố cốt lõi của quá trình cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh và phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Song hành với Chiến lược Tăng trưởng xanh, Chính phủ đã ban hành nhiều chiến lược, quy hoạch, kế hoạch có liên quan đến chuyển đổi xanh như: Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu giai đoạn đến năm 2050; Kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanh; Chương trình hành động về chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí các bon và khí methane; Chương trình phát triển lâm nghiệp bền vững; Quy hoạch điện VIII….

Đồng thời, Việt Nam đã tham gia tích cực, có trách nhiệm cùng cộng đồng quốc tế trong chống biến đổi khí hậu như: Cam kết tại COP26 về phát thải ròng bằng 0 đến năm 2050; tham gia Sáng kiến Phát thải ròng bằng 0 châu Á (AZEC); Tuyên bố Chính trị thiết lập Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP); Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chuyên canh chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030; Đề án Phát triển kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam…

Tại Việt Nam, bắt đầu từ năm 2017 đến nay, thị trường tín dụng xanh, trái phiếu xanh đã có tốc độ phát triển hơn 20%/năm, cao hơn hẳn tốc độ tăng trưởng tín dụng chung của nền kinh tế; một số trái phiếu xanh chính quyền địa phương, trái phiếu xanh doanh nghiệp được phát hành thí điểm, đặc biệt phát hành trái phiếu cho các dự án xanh có quy mô lớn như năng lượng tái tạo, vận tải xanh, bất động sản xanh.

Theo Bộ Tài chính, trong giai đoạn 2019-2023, Việt Nam đã phát hành khoảng 1,16 tỷ USD trái phiếu xanh. Tuy nhiên, thị trường tín dụng xanh, trái phiếu xanh của Việt Nam phát triển chưa tương xứng với tiềm năng và với nhu cầu huy động vốn cho chuyển đổi xanh.

"Tín dụng xanh mới chiếm khoảng 4,4% tổng dự nợ toàn nền kinh tế; con số 1,16 tỷ USD trái phiếu xanh phát hành trong 5 năm qua vẫn còn rất khiêm tốn so với nhu cầu vốn khoảng 20 tỷ USD trung bình mỗi năm để thực hiện các mục tiêu chuyển đổi xanh, dự án xanh…", TS. Bùi Thị Quỳnh Thơ đánh giá.

Nhận diện rào cản…

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học đã chỉ ra một loạt rào cản trong phát triển thị trường tài chính xanh ở Việt Nam.

Một trong những nguyên nhân kìm hãm sự phát triển của thị trường tín dụng xanh, trái phiếu xanh là khuôn khổ pháp lý chưa hoàn thiện, còn nhiều nút thắt, rào cản, nhất là còn thiếu các quy định, tiêu chí môi trường, Danh mục phân loại dự án xanh;

Việc ưu đãi, hỗ trợ của Nhà nước đối với tín dụng xanh, trái phiếu xanh còn chưa được quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật hiện hành ở Việt Nam, do đó còn nhiều hạn chế trong việc xác định trình tự, thủ tục, vai trò, trách nhiệm của các bên có liên quan.

Dưới góc độ của nhà đầu tư, TS. Lê Xuân Sang, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam chỉ ra một loạt những khó khăn thách thức, đó là: Thông tin bất đối xứng, thiếu, không nhất quán khiến việc quyết định đầu tư khó khăn (nhất là trong tín dụng xanh, trái phiếu xanh và đầu tư cổ phiếu xanh);

Khó khăn trong đánh giá rủi ro (việc định giá tài chính xanh gặp khó khăn do thiếu tiêu chuẩn hóa và thiếu dữ liệu sẵn có, thiếu quy định, khái niệm rõ ràng, khó nhận biết, rạch ròi doanh nghiệp, công ty xanh "dởm"/tẩy xanh, không chọn đúng kỳ mục/mục tiêu (cổ phiếu ESG, trái phiếu xanh "yêu thích" của mình…;

Khó khăn trong việc xác định rủi ro, mức độ hiệu quả chuyển đổi nâu sang xanh, nhất là khi thiếu về năng lực phân tích, số liệu, thông tin,... liên quan; Danh mục xanh chậm ra đời, chưa đầy đủ khó xác định đầu tư vào đâu.

"Với những hạn chế đó, rõ ràng cơ hội đầu tư lĩnh vực khác có thể lớn hơn trong các ngành khác đã quen, có lợi nhuận kỳ vọng lớn hơn, với rui ro ít hơn…", chuyên gia phát biểu.

Gợi ý hoàn thiện khung pháp lý về kinh tế xanh và tài chính xanh cho Việt Nam, TS. Nguyễn Bá Hùng, Kinh tế gia trưởng Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) Việt Nam cho rằng Việt Nam cần xác định mục tiêu định lượng cụ thể phù hợp với cam kết quốc tế của Việt Nam, và tạo động lực phát triển tài chính xanh

Cùng với đó, chủ động tiếp cận các nguồn vốn quốc tế thông qua hợp tác song phương và các tổ chức tài chính quốc tế để thu hút nguồn vốn; Đẩy nhanh tiến độ thực hiện xác nhận chứng chỉ carbon, hình thành thị trường carbon trong nước và kết nối với thị trường carbon quốc tế.

Ngoài ra Chính phủ có thể có những bước đi tiên phong trong việc phát hành trái phiếu xanh, trên cơ sở hệ thống quản lý chi ngân sách cho các hạng mục xanh …

Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (2022), để theo đuổi một lộ trình phát triển kết hợp khả năng chống chịu và phát thải ròng bằng 0, Việt Nam cần khoản đầu tư tương đương khoảng 6,8% GDP mỗi năm, khoảng 368 tỷ USD Mỹ cho đến năm 2040.

Điều này đòi hỏi phải có các cơ chế, chính sách và giải pháp huy động nguồn vốn trong và ngoài nước, thúc đẩy phát triển thị trường tài chính xanh, khuyến khích dòng vốn tư nhân đầu tư vào các lĩnh vực xanh.