Dư nợ margin quý IV tăng mạnh, vì sao thanh khoản 'mất hút'?

Tính đến thời điểm hiện tại, top 10 công ty chứng khoán đứng đầu thị phần sàn HoSE đã công bố báo cáo tài chính quý IV/2024.

Đầu tiên cần phải kể đến Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) khi ghi nhận 933 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế trong quý IV/2024, tăng trưởng 6% so với cùng kỳ năm ngoái. Kết thúc năm 2024, lợi nhuận trước thuế của công ty đạt hơn 4.802 tỷ đồng, tăng 59% so với năm 2023, vượt 23% kế hoạch lợi nhuận cả năm.

Đáng chú ý, dư nợ cho vay ký quỹ của TCBS tại 31/12/2024 đạt 25.606 tỷ đồng, tăng nhẹ 2% so với quý liền trước và tăng hơn 1,5 lần so với thời điểm cuối năm 2023.

Còn Chứng khoán SSI khi ghi nhận tổng doanh thu và lợi nhuận trước thuế (LNTT) đạt 2.078 và 475 tỷ đồng (theo báo cáo tài chính riêng quý IV/2024). Chứng khoán SSI ước hợp nhất quý IV doanh thu đạt 2.259 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế đạt 547 tỷ đồng. Lũy kế năm 2024, công ty ước đạt tổng doanh thu hợp nhất 8.704 tỷ, 3.536 tỷ đồng lãi trước thuế, hoàn thành lần lượt 107% và 104% kế hoạch đại hội đồng cổ đông 2024 thông qua.

Dư nợ margin cuối quý IV/2024 của SSI đạt 21.815 tỷ đồng, tăng gần 14,6% so với quý III/2024 và tăng 48,7% so với thời điểm đầu năm. Đây là mức cao thứ hai trong lịch sử hoạt động công ty.

Trong quý IV/2024, doanh thu hoạt động của Chứng khoán VPS đạt hơn 1.544 tỷ đồng, không chênh lệch nhiều so với cùng kỳ năm trước. Sau khi trừ đi thuế thu nhập doanh nghiệp, VPS báo lãi ròng 837,3 tỷ đồng, tăng 329% so với cùng kỳ 2024. Đây là con số lợi nhuận cao kỷ lục của Chứng khoán VPS.

Lũy kế cả năm 2024, lãi ròng Chứng khoán VPS đạt 3.156,6 tỷ đồng, tăng gấp gần 3,8 lần so với cả năm 2023. Đồng thời, kết quả này vượt gấp hơn 2 lần kế hoạch lợi nhuận cả năm. Giá trị cho vay margin của VPS tại ngày 31/12/2024 là 12.209 tỷ đồng, tăng 9,5% so với số đầu năm).

Ngoài ra, nhiều công ty chứng khoán khác cũng ghi nhận dư nợ margin trên mức chục nghìn tỷ đồng như Chứng khoán TP.HCM (20.428 tỷ đồng), Chứng khoán Mirae Asset (18.255 tỷ đồng), Chứng khoán Vietcap (11.105 tỷ đồng),...

Nhìn chung, tất cả các đơn vị top thị phần sàn HoSE đều công bố kết quả với dư nợ margin cao nhất nếu xét trong 5 quý trở lại đây (quý IV/2023 – quý IV/2024), ngoại trừ trường hợp của CTCP Chứng khoán VNDirect (mã VND). Theo BCTC, dư nợ margin của VND vào quý IV/2024 đạt 10.149 tỷ đồng, thấp hơn 2 quý liền kề quý III/2024 (10.434 tỷ đồng), quý II/2024 (10.936 tỷ đồng).

Về tình hình kinh doanh, VNDirect báo lãi trước thuế 275 tỷ đồng trong quý IV vừa qua, giảm 72% so với cùng kỳ năm trước, lợi nhuận sau thuế tương ứng đạt 251 tỷ đồng, giảm 69%. Lũy kế cả năm 2024, doanh thu hoạt động giảm 19% xuống 5.324 tỷ. Khấu trừ các chi phí, lãi sau thuế giảm 15% xuống 1.718 tỷ đồng.

Tính tổng, dư nợ margin 10 CTCK top đầu thị phần HoSE trong quý IV/2024 đạt 145.202 tỷ đồng, tăng 5,74% so với quý III/2024 và tăng 38,7% so với đầu năm. Điều này trái ngược với diễn biến ảm đạm của thị trường chứng khoán cùng kỳ. Tổng giá trị giao dịch của HoSE bình quân trong quý IV/2024 đạt 14.934 tỷ đồng/phiên, thấp nhất so với 3 quý còn lại.

Dư nợ cho vay margin sẽ còn tăng

Giới phân tích cho rằng nhu cầu vay margin trên thị trường hiện tại không hoàn toàn đến từ nhà đầu tư cá nhân, mà một phần không nhỏ là nghiệp vụ giữa các doanh nghiệp hoặc lãnh đạo doanh nghiệp với CTCK. Đây là nguyên nhân chính lý giải vì sao thanh khoản thị trường không có diễn biến cùng chiều với dư nợ margin các CTCK.

Ông Trương Hiền Phương – Giám đốc cấp cao CTCP Chứng khoán KIS Việt Nam cho rằng margin duy trì mức cao có thể do nhiều nhà đầu tư đang bị “kẹp hàng”. “Mức lỗ chưa quá lớn và nhà đầu tư sẵn sàng chờ đợi với kỳ vọng VN-Index phục hồi trong ngắn hoặc trung hạn. Khi thị trường bùng nổ, mức lãi lớn sẽ đủ ‘cover’ phần lỗ và lãi vay margin khoảng 10% mỗi năm”, ông Phương nói.

Ngoài ra, ông Phương chỉ ra có tình trạng nhiều doanh nghiệp hoặc lãnh đạo doanh nghiệp thực hiện nghiệp vụ với các CTCK. Thông qua các kỹ thuật giao dịch, nguồn vốn cấp “margin” đầu tư chứng khoán sẽ được sử dụng tài trợ cho doanh nghiệp dùng vào các mục đích khác.

Tương tự, ông Đỗ Bảo Ngọc – Phó Giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán Kiến thiết Việt Nam nhìn nhận với diễn biến đi ngang của TTCK và khó chọn cơ hội đầu tư càng về cuối năm 2024, việc margin tăng mạnh chủ yếu đến từ “margin deal” của doanh nghiệp và giới chủ doanh nghiệp với các CTCK.

Ông Ngọc cho biết, nghiệp vụ này giúp các doanh nghiệp có thể huy động vốn ngắn hạn trong bối cảnh khó tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng, trái phiếu. Thủ tục thế chấp tài sản cổ phiếu và vay tại CTCK cũng linh hoạt và đơn giản hơn. Mặt khác, điều này cũng giúp chính các CTCK có thể tăng quy mô cho vay nhanh và có nguồn thu lớn. Trong khi đó, các nhà băng cũng giải quyết việc thừa vốn khi tăng trưởng tín dụng hạn chế. Dù vậy, nghiệp vụ này không phải không có rủi ro với chính CTCK, bởi đây là nhóm ít có cơ chế dự phòng rủi ro. Đã có lo ngại những biến động lớn trên thị trường có thể gây áp lực lên hệ thống tài chính.

Phó Giám đốc Chứng khoán Kiến Thiết Việt Nam cho rằng rủi ro này nằm ở các tài sản thế chấp. Nếu tài sản thế chấp là cổ phiếu thanh khoản cao, CTCK có thể dễ dàng bán giải chấp và thu tiền về. Ngược lại, CTCK sẽ gặp rủi ro khi cổ phiếu vừa giảm mạnh do áp lực bán giải chấp, vừa rơi vào tình trạng mất thanh khoản.

Các chuyên gia phân tích của Chứng khoán SSI cũng đưa ra nhận định dư nợ cho vay ký quỹ tăng không tương đồng với thanh khoản thị trường, cho thấy mức tăng này có thể không đến từ đòn bẩy của nhà đầu tư cá nhân, mà từ cho vay ký quỹ theo thỏa thuận. Năm 2025, SSI Research ước tính dư nợ cho vay ký quỹ có thể tiếp tục tăng dựa trên giải pháp mới hỗ trợ thanh toán cho nhà đầu tư nước ngoài hay nhà đầu tư cá nhân trong nước quay lại thị trường.