Điện mặt trời mái nhà: Tiềm năng lớn nhưng chưa có chính sách cụ thể

Ngày 11/4, VCCI, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với VEPR tổ chức Diễn đàn: "Điện mặt trời mái nhà trong khu công nghiệp: Nhu cầu và giải pháp cho doanh nghiệp".

Phát biểu tại diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI cho biết, ngày 15/5/2023 Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Quy hoạch tổng thể về năng lượng quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 (Quy hoạch điện VIII).

Tại Quy hoạch điện VIII, Chính phủ khuyến khích phát triển mạnh mẽ các nguồn năng lượng tái tạo nhằm giảm sự phụ thuộc vào các nguồn năng lượng từ hóa thạch. Đối với điện mặt trời mái nhà, Quy hoạch điện VIII cũng đặt ra mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 có 50% các tòa nhà công sở và 50% nhà dân sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu.

Theo đó, Phó Chủ tịch VCCI cho biết, hiện Việt Nam đã và đang tham gia 19 FTA song phương và đa phương với hầu hết các nền kinh tế trên thế giới, đây cũng chính là cơ sở đưa Việt Nam kết nối và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, cung ứng toàn cầu. Tại EU và một số quốc gia khác, sản phẩm, hàng hóa khi nhập khẩu vào các thị trường này nếu muốn được hưởng cơ chế ưu đãi buộc phải có chứng chỉ xanh.

"Như vậy có thể nói, việc sử dụng điện mặt trời mái nhà không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động sản xuất kinh doanh, tiết giảm chi phí sản xuất, tăng khả năng cạnh tranh mà còn là điều kiện không thể thiếu trong quá trình hội nhập quốc tế", ông Phòng nhấn mạnh.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch VCCI cũng cho biết, việc triển khai lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà cho doanh nghiệp vẫn chưa được triển khai, thúc đẩy do chưa có quy định, tiêu chí cụ thể. Các thủ tục, văn bản hướng dẫn từ các Bộ, ngành chưa được rõ ràng, nhất quán.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Vũ Chiên, Phó Trưởng Ban Quản lý khu công nghiệp tỉnh Nam Định thông tin, hiện nay, ở Nam Định đã có tổng cộng 6 khu công nghiệp, trong đó một số nhà máy nhỏ đã đáp ứng được các yêu cầu về xuất khẩu xanh và sử dụng điện mặt trời trên mái nhà. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều nhà máy khác có nhu cầu kết nối và ký hợp đồng sử dụng điện mặt trời trên mái nhà nhưng gặp phải nhiều khó khăn.

Theo đó, vấn đề đầu tiên mà các doanh nghiệp gặp phải là văn bản từ Tổng công ty Điện lực Miền Bắc. Đơn vị này thông báo các công ty điện lực trong khu vực đã tạm dừng việc thỏa thuận kết nối điện mặt trời vào mạng lưới điện quốc gia. "Điều này làm cho các doanh nghiệp địa phương mất phương hướng và chưa thể đưa ra các giải pháp phù hợp", ông Chiên nói.

Vấn đề thứ hai các doanh nghiệp phải đối mặt là về chi phí đầu tư. Cụ thể, để đầu tư sản xuất 1 MW điện cần khoảng 13 tỷ VNĐ, điều này khiến cho các doanh nghiệp lo ngại về việc thu hồi vốn.

Ngoài ra, một nhược điểm khác là mùa nóng ở Nam Định nói riêng và miền Bắc nói chung chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, với ánh sáng mặt trời không đủ mạnh như ở hai miền Trung và Nam, dẫn đến lượng năng lượng tiêu thụ không đáng kể, làm giảm lợi nhuận so với chi phí đầu tư ban đầu.

"Mặc dù tỉnh Nam Định đã gửi văn bản yêu cầu Bộ Công thương hỗ trợ việc sử dụng điện mặt trời trên mái nhà cho khu công nghiệp nhưng vẫn chưa có cơ chế hoặc quy định cụ thể từ phía chính phủ để giải quyết triệt để vấn đề trên. Trong thời gian tới, tỉnh Nam Định mong muốn các cơ quan chức năng, đặc biệt là Bộ Công thương có các hướng dẫn cụ thể hơn về các tiêu chuẩn và phương pháp thực hiện việc xây dựng và lắp đặt hệ thống điện mặt trời trên mái nhà", ông Chiên cho biết.

Ông Trần Viết Nguyên - Phó Ban Kinh doanh EVN chia sẻ, điện mặt trời có tiềm năng rất lớn nhưng hiện chưa có cơ chế. Ông cho biết, trong giai đoạn 2017 - 2020, điện mặt trời mái nhà phát triển mạnh có nhiều đóng góp cho công suất, điện năng, hỗ trợ cho ngành điện và EVN đỡ áp lực trong nguồn điện.

Hiện nay, toàn quốc hơn 103 nghìn dự án điện mặt trời mái nhà với công suất đạt hơn 9.500 MW, trong đó hơn 50% công suất huy động từ các khu công nghiệp.

Bên cạnh những lợi ích mang lại thì sự phát triển điện mặt trời mái nhà thời gian qua cũng đặt ra một số khó khăn. Thứ nhất, khó khăn về mặt vận hành. Năng lượng tái tạo vào hệ thống nhiều, nhất là điện mặt trời mái nhà và năng lượng gió, ngành điện đã tính đến dự phòng lớn nhưng có thời điểm vẫn tạo áp lực cho khâu vận hành. Đến nay, thách thức này được ngành điện giải toả để vận hành thuận lợi.

Thứ hai, khó khăn trong công tác quản lý và cơ chế chính sách. Sau khi kết thúc cơ chế giá điện FIT 1 và FIT 2, trong 3 năm qua (2021-2023) chưa ban hành được chính sách cụ thể cho phát triển điện mặt trời mái nhà.

Hiện nay, Bộ Công Thương đang dự thảo Nghị định quy định cơ chế khuyến khích điện mặt trời mái nhà và EVN đang tích cực đề xuất cơ chế chính sách.

Chưa có cơ chế, doanh nghiệp lúng túng

Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch VITAS cho biết, với diện tích mái nhà xưởng lớn, nhất là KCN rất thuận lợi cho lắp đặt, tiết kiệm chi phí, chủ động nguồn cung năng lượng, tăng khả năng cạnh tranh về giá và đáp ứng yêu cầu "xanh hóa" sản phẩm.

Tuy nhiên, khi doanh nghiệp muốn làm điện mặt trời còn một số khó khăn như điều kiện thời tiết; cơ chế về điện mặt trời mái nhà cho doanh nghiệp, KCN chưa rõ ràng khiến doanh nghiệp lúng túng vì chưa được đưa vào đối tượng và phạm vi điều chỉnh.

"Nếu với cơ chế hiện nay doanh nghiệp muốn cũng không làm được. Khoảng trống pháp lý sau Quyết định 13/QĐ-TTg về giá điện cũng gây khó cho doanh nghiệp", ông Cẩm nói.

Ngoài ra, hiện chưa có khung pháp lý cho phát triển và điều tiết điện mặt trời mái nhà. Quyết định 262/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch thực hiện Quy hoạch điện VIII mới chỉ tập trung phát triển nguồn điện gió, năng lượng mới. Điện mặt trời mái nhà đến năm 2030 chỉ theo hình thức "tự sản tự tiêu".

Do đó, Phó Chủ tịch VITAS đề xuất, rất cần các cơ quan đưa ra những quy định dưới Luật để giải thích rất rõ doanh nghiệp mới triển khai được. Ví dụ như định nghĩa xác định về "tự sản tự tiêu" trong KCN, chủ thể trong các KCN để sử dụng điện mặt trời áp mái… Ngoài ra, vấn đề xử lý các tấm pin, làm sao tái chế để tránh là gánh nặng cho môi trường, cũng là vấn đề lớn.

Phó Chủ tịch VITAS kiến nghị Nhà nước sớm ban hành chính sách tổng thể và hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục đầu tư, lắp đặt, an toàn điện, phòng cháy chữa cháy cho doanh nghiệp, KCN thống nhất trong cả nước; sớm có quy định cụ thể cơ chế điều tiết, mua bán, sử dụng điện mái nhà trong các khu công nghiệp, khu kinh tế;

Sớm ban hành chính sách thay thế cho cơ chế ưu đãi (giá FIT) đã hết hạn, có cơ chế cho doanh nghiệp trong cùng KCN mua bán điện…

Về cơ chế hỗ trợ vốn, ông Cẩm nhấn mạnh, ngành dệt may chủ yếu là DNNVV là đối tượng cần hỗ trợ vốn cho điện mái nhà, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, kinh doanh tuần hoàn. Cùng với đó, doanh nghiệp cũng cần hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, đào tạo kỹ năng nghề cho nhân lực vận hành. Cần cơ chế hợp tác, tạo điều kiện hợp tác 3 bên giữa doanh nghiệp, nhãn hàng, tổ chức Quốc tế.

Bài liên quan

Bộ Công an: EVN thiệt hại hàng trăm tỉ đồng vì cấp phép 'lố' năng lượng tái tạo

Danh mục năng lượng tái tạo của REE có gì?

'Nhà đầu tư Trung Quốc quan tâm thị trường xe điện, năng lượng tái tạo ở Việt Nam'

GELEX hợp tác đầu tư cùng Tập đoàn hàng đầu Singapore phát triển năng lượng tái tạo