Chuyên gia BSC lý giải đà bán ròng kéo dài của khối ngoại

Dù thị trường chứng khoán Việt Nam đã chính thức được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp trong kỳ rà soát tháng 3/2026, khối ngoại vẫn tiếp tục duy trì xu hướng bán ròng mạnh. Từ thời điểm công bố nâng hạng đến nay, nhà đầu tư nước ngoài đã có 5 tuần bán ròng liên tiếp với tổng giá trị hơn 20.888 tỷ đồng.

Trao đổi tại Talk show Phố Tài chính, ông Trần Thăng Long, Phó tổng giám đốc CTCP Chứng khoán BIDV (BSC), cho rằng xu hướng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân.

Theo ông Long, trước hết là do tâm lý phòng thủ ("risk-off") diễn ra trên phạm vi toàn cầu, không riêng Việt Nam. Các căng thẳng địa chính trị giữa Mỹ, Israel và Iran, cùng chính sách thuế quan của Mỹ, đang khiến dòng vốn quốc tế có xu hướng rút khỏi các tài sản rủi ro để tìm đến kênh trú ẩn an toàn hơn. Bên cạnh đó, dòng vốn toàn cầu trong những năm gần đây tập trung mạnh vào lĩnh vực công nghệ, đặc biệt là các quốc gia dẫn dắt làn sóng bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) như Mỹ, châu Âu, Nhật Bản và Trung Quốc.

Một nguyên nhân khác đến từ chính quá trình nâng hạng thị trường. Theo nguyên tắc, các quỹ đầu tư chuyên vào thị trường cận biên buộc phải chủ động bán cổ phiếu Việt Nam để cơ cấu danh mục trước thời điểm chuyển đổi. Trong khi đó, các quỹ đầu tư vào thị trường mới nổi thường giải ngân sau khi quá trình nâng hạng chính thức diễn ra và theo lộ trình từng giai đoạn.

Ngoài ra, yếu tố "room ngoại" vẫn là một rào cản đáng chú ý. Dù pháp luật hiện hành cho phép nhiều ngành nghề được mở room ngoại tối đa 100%, trên thực tế không ít doanh nghiệp vẫn chủ động duy trì tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở mức thấp do lo ngại nguy cơ bị thâu tóm.

Tuy nhiên, ông Long cho rằng về dài hạn, dòng vốn ngoại có thể quay trở lại thị trường từ quý III hoặc quý IV/2026. Kỳ vọng này xuất phát từ việc lộ trình chuyển đổi nâng hạng theo thông báo của FTSE dự kiến bắt đầu từ tháng 9/2026 và kéo dài qua 4 giai đoạn đến hết tháng 9/2027.

Cùng với đó, triển vọng Việt Nam được MSCI đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng (Watchlist) trong giai đoạn 2026-2027 cũng được kỳ vọng sẽ tạo cú hích tâm lý, thu hút thêm dòng vốn ngoại quay lại thị trường chứng khoán Việt Nam.

Liên quan đến diễn biến thị trường, ông Long cho biết VN-Index từng vượt mốc 1.900 điểm để thiết lập đỉnh ngắn hạn, song diễn biến thị trường hiện mang tính phân hóa cao và chưa phản ánh đầy đủ bức tranh kết quả kinh doanh cũng như nền kinh tế.

Theo vị chuyên gia, một trong những yếu tố ảnh hưởng đến thị trường là thanh khoản hệ thống tài chính không còn quá dồi dào, trong khi mặt bằng lãi suất có xu hướng nhích tăng do áp lực chênh lệch cung – cầu tiền tệ. Điều này khiến dòng tiền vào thị trường tài chính thu hẹp.

Dòng tiền hiện chủ yếu tập trung vào nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn có "câu chuyện riêng" như đầu tư công, tái cấu trúc doanh nghiệp, nâng hạng thị trường hay kỳ vọng chính sách. Ngược lại, nhóm midcap và smallcap vẫn chưa thu hút được dòng tiền đáng kể.

Ông Long cũng cho rằng cấu trúc dòng tiền trên thị trường đang thay đổi. Nếu trước đây dòng tiền cá nhân mang tính đầu cơ chiếm ưu thế, thì hiện nay tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư tổ chức trong nước đã gia tăng, tập trung vào các doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt, thanh khoản cao và khả năng dẫn dắt thị trường.

Ngoài ra, Chính phủ đang thúc đẩy tăng trưởng thông qua đầu tư công, tái cơ cấu nền kinh tế, đồng thời nâng cao vai trò của doanh nghiệp nhà nước và một số doanh nghiệp tư nhân chủ chốt. Vì vậy, thị trường chứng khoán hiện phản ánh kỳ vọng về một cấu trúc kinh tế mới.

"Việc nhiều nhà đầu tư gặp khó trong giai đoạn này chưa hẳn là tín hiệu tiêu cực. Thị trường đang trưởng thành hơn trong việc lựa chọn chất lượng doanh nghiệp, vị thế ngành và vận động theo chu kỳ chính sách. Đây là giai đoạn củng cố để tạo nền tảng cho xu hướng tăng dài hạn bền vững hơn", ông Long nhận định.

So sánh với các thị trường trong khu vực, chuyên gia BSC cho biết từ đầu năm 2026, chứng khoán Đài Loan (Trung Quốc) và Hàn Quốc ghi nhận mức tăng mạnh lần lượt 43% và 77%. Tuy nhiên, đà tăng này chủ yếu đến từ một số cổ phiếu công nghệ vốn hóa lớn.

Tại Đài Loan, riêng cổ phiếu TSMC đóng góp khoảng 44% mức tăng của chỉ số TWSE từ đầu năm. Nếu cộng thêm MediaTek, Delta Electronics và Hon Hai, 4 cổ phiếu này đã chiếm hơn 60% mức tăng của thị trường. Trong khi đó tại Hàn Quốc, SK Hynix cùng Samsung Electro-Mechanics, Samsung SDI và nhóm thiết bị bán dẫn là động lực chính kéo chỉ số KOSPI tăng mạnh, nhờ hưởng lợi từ chuỗi cung ứng AI toàn cầu.

Ở Việt Nam, khoảng 117 điểm tăng thêm của VN-Index từ đầu năm đến nay cũng chủ yếu đến từ một số mã trụ lớn, tạo nên hiện tượng "xanh vỏ đỏ lòng". Điều này phản ánh thực trạng dòng tiền trong nước đang co cụm vào nhóm vốn hóa lớn để giữ nhịp chỉ số và chờ đợi câu chuyện nâng hạng thị trường. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp sản xuất và nhóm cổ phiếu midcap vẫn chịu áp lực từ tỷ giá, chi phí đầu vào tăng và các rào cản thương mại từ Mỹ.

Theo ông Long, để thị trường thoát khỏi trạng thái phân hóa hiện nay, cần có sự lan tỏa rộng hơn từ tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp. Diễn biến này được kỳ vọng sẽ rõ nét hơn trong nửa cuối năm 2026, khi các chính sách tháo gỡ khó khăn về thể chế bắt đầu phát huy tác động đối với nền kinh tế.