'Chính sách đất đai sẽ chỉ có giá trị khi người dân thấy mình được tôn trọng'

Chiều 1/12, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai.

Các ý kiến phát biểu cơ bản tán thành với sự cần thiết đang ban hành dự thảo nghị quyết để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, sử dụng đất, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, tạo động lực phát triển đất nước phù hợp với yêu cầu quản lý mới.

Tuy nhiên, bên cạnh sự đồng tình vẫn còn một số ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm không mâu thuẫn, chồng chéo với các pháp luật hiện hành; các luật, nghị quyết có liên quan đang trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 10.

Băn khoăn cơ chế thực hiện dự án qua thỏa thuận trên 75%

Nhiều đại biểu thảo luận về quy định trường hợp sử dụng đất để thực hiện dự án thông qua thỏa thuận về nhận chuyển quyền sử dụng đất đã thỏa thuận được trên 75% diện tích đất và trên 75% số người sử dụng đất thì hội đồng nhân dân (HĐND) các tỉnh xem xét thông qua việc thu hồi phần đất còn lại.

Đại biểu Hà Sỹ Đồng (đoàn Quảng Trị) cho rằng, mhóm nội dung đang được quan tâm nhất đó là cơ chế thu hồi đất khi dự án đạt trên 75% diện tích và 75% số người sử dụng đất đồng thuận.

"Đây là điểm mở quan trọng nhưng cũng nhạy cảm nhất, tác động trực tiếp đến quyền tài sản của công dân được Hiến pháp bảo hộ. Nếu quy định không chặt chẽ nguy cơ có thể khiếu kiện kéo dài, mất đồng thuận, thậm chí tạo điểm nóng xã hội là hoàn toàn có thể xảy ra", ông Hà Sỹ Đồng phân tích.

Vì vậy, đại biểu đoàn Quảng Trị đề nghị Quốc hội cần cân nhắc kỹ hoặc nâng tỷ lệ này lên 80 - 85% để tăng độ an toàn pháp lý và sức thuyết phục xã hội hoặc chỉ áp dụng đối với các dự án trọng điểm quốc gia, dự án hạ tầng chiến lược, dự án đã bồi thường kéo dài nhiều năm nhưng không xong, không áp dụng đại trà.

"Điều quan trọng không nằm riêng ở tỷ lệ mà nằm ở cơ chế xác định giá bồi thường, cơ chế đối thoại, cơ chế tái định cư, cơ chế giám sát độc lập", ông Đồng nói và đề nghị luật hóa rõ yêu cầu phải có Hội đồng thương lượng độc lập, mời tổ chức định giá đất uy tín, công khai, minh bạch toàn bộ hồ sơ, người dân thấy chính sách không phải là ép buộc mà là cùng thỏa thuận, sự công bằng.

"Một chính sách đất đai sẽ chỉ có giá trị khi người dân thấy mình được tôn trọng, quyền lợi của họ được bảo đảm trước khi Nhà nước thu hồi đất cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Cũng theo ông Đồng, một vấn đề khác cần được Quốc hội quan tâm thảo luận sâu là điều kiện thu hồi đất vì mục tiêu quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia và công cộng.

Vị đại biểu đề nghị làm rõ hơn tiêu chí nào là lợi ích quốc gia, công cộng ở tầm quốc gia, tầm vùng hay tầm địa phương, thế nào là cấp thiết để áp dụng thủ tục rút gọn và phải gắn với yêu cầu hoàn thành tái định cư trước khi thu hồi bảo đảm người dân có nơi ở mới, có sinh kế, có khả năng bắt đầu lại cuộc sống.

"Luật Đất đai nghị quyết chỉ thực hiện đi vào đời sống khi người dân không bị mất đất và rơi vào hoàn cảnh khó khăn mà được hỗ trợ để sống tốt hơn, đó mới là mục tiêu cuối cùng của chính sách", ông Đồng lập luận.

Tránh việc lợi dụng chính sách để trục lợi của nhà đầu tư

Các đại biểu Quốc hội cũng tham gia cho ý kiến cụ thể đối các vấn đề về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, có ý kiến đề nghị phải bảo đảm phù hợp với các quy định về quyền công dân, quyền tài sản theo Hiến pháp; nghiên cứu các chính sách hỗ trợ thỏa đáng đối với người có đất thu hồi để hạn chế khiếu nại, đủ cơ sở pháp lý, không làm phát sinh những bất cập, phức tạp mới.

Về giá bồi thường khi Nhà nước thu hồi phần đất còn lại, trong báo cáo giải trình ý kiến đại biểu thảo luận tại tổ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nêu 2 phương án. Trong đó phương án 1, việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện như các trường hợp Nhà nước thu hồi đất quy định tại Luật Đất đai 2024.

Phương án 2, thực hiện như phương án 1 nhưng nếu tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ được nhận trên một đơn vị diện tích thấp hơn trung bình của giá đất đã thỏa thuận trước đó, người có đất thu hồi được nhận thêm khoản tiền chênh lệch.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn TP. Hải Phòng) nhận định, dự thảo nghị quyết quy định 2 phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất để thực hiện dự án thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất....

Bà đề xuất lựa chọn phương án 2. Theo bà, phương án 1 của dự thảo tuy có ưu điểm là đơn giản về thủ tục và giảm bớt chi phí cho nhà đầu tư nhưng lại tạo ra sự chênh lệch lớn giữa các hộ dân trong cùng một khu vực đất thu hồi.

Nữ đại biểu phân tích, căn cứ theo Điều 78, 79 Luật Đất đai năm 2024 thì giá thu hồi đất được xác định dựa trên bảng giá đất do Nhà nước công bố tại thời điểm thu hồi đất làm cơ sở để tính bồi thường và hỗ trợ.

Do vậy, nếu 75% diện tích đất thu hồi trước đó theo giá thỏa thuận thông thường là theo giá thị trường, còn 25% diện tích thu hồi sau theo bảng giá đất do Nhà nước công bố thường sẽ thấp hơn, thậm chí thấp hơn nhiều so với giá thị trường thì sẽ có sự so sánh về lợi ích, quyền lợi giữa các hộ dân có đất bị thu hồi, không tạo sự đồng thuận và đặc biệt là dễ phát sinh khiếu kiện dẫn tới chậm tiến độ giải phóng mặt bằng.

Mặt khác, đây cũng có thể trở thành quy định để nhà đầu tư lợi dụng trục lợi sau khi đã thu hồi được 75% diện tích đất thì 25% diện tích còn lại có thể nhà đầu tư sẽ cố tình thỏa thuận chậm để được áp dụng thu hồi theo bảng giá đất của Nhà nước nhằm tiết kiệm chi phí.

Cũng theo đại biểu đoàn TP. Hải Phòng, đối với phương án 2, đây là phương án có sự hài hòa hơn giữa lợi ích của Nhà nước, người có đất bị thu hồi và chủ đầu tư, đồng thời đảm bảo sự công bằng trong thu hồi đất giữa những hộ dân trong cùng khu vực, bảo đảm là người dân thuộc phần diện tích còn lại được hưởng mức bồi thường không thấp hơn mặt bằng giá trung bình đã thỏa thuận với các hộ dân trước đó.

"Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi chính đáng của người bị thu hồi đất mà còn giảm thiểu nguy cơ phát sinh tranh chấp, khiếu kiện trong quá trình thu hồi đất, tránh được việc lợi dụng chính sách để trục lợi của nhà đầu tư", đại biểu Nga nói.

Tiếp thu, giải trình làm rõ ý kiến của các đại biểu Quốc hội về những nội dung trên, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trên cơ sở ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ và tại hội trường hôm nay, Chính phủ sẽ phối hợp với cơ quan thẩm tra nghiên cứu lựa chọn phương án xem xét báo cáo với Quốc hội.