Chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới dần thu hẹp

Thị trường vàng Việt Nam năm 2026 dường như sẽ ở một trạng thái khác so với giai đoạn cao điểm biến động 2024-2025. Nếu như trước đây, chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới có thời điểm vọt lên tới 15-20 triệu đồng/lượng, gây áp lực lớn lên điều hành vĩ mô và tâm lý thị trường, thì đầu năm nay, khoảng cách này đã có xu hướng thu hẹp và ổn định hơn.

Sự thay đổi không chỉ đến từ diễn biến giá vàng quốc tế, mà quan trọng hơn là từ một “cuộc chuyển pha” trong tư duy quản lý: từ can thiệp hành chính đơn lẻ sang mô hình “thị trường hóa có kiểm soát”.

Trên thị trường quốc tế, giá vàng đã xác lập các kỷ lục lịch sử mới, vượt mốc 5.000 USD/ounce và có thời điểm tiến sát 5.200 USD/ounce vào tháng 1/2026. Nguyên nhân chủ yếu đến từ bất ổn địa chính trị leo thang, căng thẳng chuỗi cung ứng và tâm lý phòng vệ rủi ro toàn cầu.

Trong nước, giá vàng miếng SJC đã vượt ngưỡng 180 triệu đồng/lượng - mức cao chưa từng có trong lịch sử. Tuy nhiên, khác với các đợt “sốt giá” trước, chênh lệch giữa giá trong nước và thế giới không còn mở rộng theo kiểu đột biến.

Nếu như giai đoạn 2024-2025 từng ghi nhận những thời điểm khoảng cách lên tới 18-20 triệu đồng/lượng và biến động mạnh chỉ trong vài phiên, thì đầu năm 2026, dù mặt bằng giá cao hơn nhiều, mức chênh chủ yếu dao động trong biên ổn định hơn. Điều này cho thấy thị trường đang phản ứng theo hướng bám sát xu hướng quốc tế thay vì hình thành các “cơn sốt cục bộ” như trước.

Giới phân tích cho rằng sự thay đổi này đến từ ba yếu tố: nguồn cung được đa dạng hóa sau Nghị định 232/2025/NĐ-CP, kỷ luật thị trường được siết chặt và đặc biệt là kỳ vọng về việc sớm vận hành Sàn giao dịch vàng quốc gia - yếu tố đang đóng vai trò “neo tâm lý” quan trọng.

Nếu giai đoạn trước, công cụ chủ yếu là đấu thầu vàng miếng nhằm can thiệp cung - cầu tức thời, thì đầu năm 2026, Chính phủ đã chuyển sang bộ công cụ toàn diện hơn.

Đầu tiên là Nghị định 340/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ 9/2/2026), tăng mức phạt lên tới 300-400 triệu đồng đối với hành vi kinh doanh vàng miếng không phép hoặc nhập lậu. Việc siết kỷ luật thị trường đã góp phần hạn chế các “nhóm lợi ích” thao túng giá tại các cửa hàng nhỏ lẻ.

Song song đó, Thông báo 53/TB-VPCP (ban hành ngày 30/1/2026) yêu cầu khẩn trương hoàn thiện hồ sơ thành lập Sàn giao dịch vàng quốc gia, không để chậm trễ. Dù sàn chưa vận hành chính thức, hiệu ứng tâm lý từ thông điệp này đã đủ mạnh để góp phần thu hẹp chênh lệch giá.

Thông điệp xuyên suốt là: Nhà nước không còn “ôm” thị trường bằng mệnh lệnh hành chính, mà chuyển sang thiết kế luật chơi minh bạch, dùng chế tài mạnh để giữ kỷ cương, đồng thời mở đường cho cơ chế thị trường vận hành.

Ba trụ cột cho giai đoạn mới

Từ kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là mô hình của Shanghai Gold Exchange và Singapore Bullion Market Association, các chuyên gia trong nước đã đưa ra ba nhóm khuyến nghị trọng tâm.

Một là vàng tài khoản - chìa khóa giảm áp lực nhập khẩu. Theo TS. Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính, Tiền tệ Quốc gia, sàn vàng tương lai không nên chỉ dừng lại ở giao dịch vật chất.

Ông đề xuất triển khai song hành mô hình “vàng tài khoản” - tức giao dịch vàng trạng thái trên hệ thống điện tử. Theo phân tích của TS. Cấn Văn Lực, khi nhà đầu tư giao dịch trên sàn với cơ chế liên thông giá thế giới theo thời gian thực (real-time), nhu cầu rút - nắm giữ vàng vật chất sẽ giảm đáng kể.

“Vàng tài khoản” giúp triệt tiêu động cơ đầu cơ dựa trên chênh lệch cục bộ, đồng thời giảm áp lực nhập khẩu mỗi khi nhu cầu đầu tư tăng cao. Khi đó, giá trong nước sẽ tự động bám sát giá thế giới thay vì phụ thuộc vào nguồn cung vật chất tức thời.

Thứ 2 là chuẩn hóa và lưu ký tập trung. Một điều kiện không thể thiếu để sàn vàng vận hành hiệu quả là hệ thống lưu ký và kiểm định tập trung.

Ông Đào Xuân Tuấn, Vụ trưởng Vụ Quản lý Ngoại hối, nhấn mạnh sự cần thiết của một đơn vị trung gian kiểm định vàng đạt chuẩn 99,99% trước khi được niêm yết trên sàn.

Bài học từ Ấn Độ cho thấy, nếu không có chuẩn chung, thị trường sẽ bị phân mảnh theo thương hiệu (SJC, PNJ, DOJI…), khiến giá không đồng nhất và làm suy yếu mục tiêu thu hẹp chênh lệch.

Theo ông Tuấn, khi vàng được chuẩn hóa và lưu ký tập trung, nó sẽ trở thành một loại hàng hóa đồng nhất trên toàn quốc, giảm tình trạng “mỗi nơi một giá” và tăng tính thanh khoản toàn thị trường.

Thứ ba, thuế là công cụ điều tiết, không phải rào cản. Ở góc độ chính sách tài khóa, PGS. TS. Đinh Trọng Thịnh cho rằng thay vì cấm đoán, cần sử dụng thuế như một công cụ điều tiết linh hoạt.

Ông đề xuất xem xét miễn hoặc giảm thuế đối với giao dịch vàng đầu tư thực hiện trên sàn nhằm khuyến khích người dân đưa vàng vào hệ thống chính thức. Đồng thời, có thể áp dụng mức thuế cao hơn đối với vàng vật chất nắm giữ ngoài hệ thống để hạn chế “vàng hóa” nền kinh tế.

Kinh nghiệm từ Singapore - nơi miễn thuế GST đối với vàng đầu tư - cho thấy chính sách thuế hợp lý có thể vừa thu hút dòng vốn, vừa tăng tính minh bạch.

Theo PGS. TS. Đinh Trọng Thịnh, nếu thiết kế đúng lộ trình thuế, Việt Nam hoàn toàn có thể biến vàng từ một kênh tích trữ bị động thành một loại tài sản tài chính được quản lý hiệu quả.

So với giai đoạn 2012-2024, khi cơ chế độc quyền Nhà nước theo Nghị định 24 là trụ cột và mục tiêu chính là chống “vàng hóa” bằng cách siết cung, giai đoạn 2025-2026 cho thấy cách tiếp cận khác biệt rõ rệt.

Thay vì tập trung vào hạn chế nguồn cung, Nhà nước đang hướng tới minh bạch hóa, liên thông giá thế giới và sử dụng các công cụ tài chính hiện đại như sàn giao dịch, lưu ký tập trung và chính sách thuế linh hoạt.

Kết quả bước đầu là chênh lệch giá đang dần thu hẹp và ổn định hơn, ngay cả khi giá vàng tuyệt đối ở mức rất cao.

Dĩ nhiên, thách thức phía trước vẫn còn lớn: thiết kế mô hình sàn giao dịch phù hợp, đảm bảo an toàn hệ thống và phối hợp chính sách tiền tệ - tài khóa đồng bộ. Tuy nhiên, những tín hiệu đầu năm 2026 cho thấy thị trường vàng Việt Nam đang bước vào một chu kỳ mới - nơi kỷ luật thị trường và cơ chế minh bạch thay thế cho các biện pháp hành chính ngắn hạn.

Nếu lộ trình được triển khai đúng hướng, mục tiêu thu hẹp bền vững chênh lệch giá vàng hoàn toàn có cơ sở để hiện thực hóa.