[Café Cuối tuần] Từ bản án bà Như Loan đến triết lý tư pháp mới: Khi thu hồi tài sản quan trọng hơn cánh cửa nhà tù

Bản án dành cho bà Nguyễn Thị Như Loan, cựu Chủ tịch HĐQT Quốc Cường Gia Lai, không chỉ khép lại một vụ án kinh tế gây chú ý, mà còn gợi mở một chuyển động đáng suy ngẫm trong tư duy tư pháp hiện đại. Sau khi chủ động khắc phục toàn bộ phần trách nhiệm tài chính, bà Loan được tuyên 18 tháng tù nhưng cho hưởng án treo.

Đây không chỉ là một phán quyết cá biệt, mà là tín hiệu rõ ràng của một tư duy tư pháp đang chuyển mình mạnh mẽ: ưu tiên thu hồi tài sản cho Nhà nước và xã hội, thay vì chỉ tập trung vào hình phạt tù.

Nghị quyết 68: Bước ngoặt thay đổi cách nhìn nhận sai phạm kinh tế

Từ lâu, trong tâm thức xã hội, án kinh tế thường gắn liền với hình ảnh "xiềng xích" và "song sắt". Thế nhưng, Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị đã vạch ra một đường hướng mới: "không hình sự hóa quan hệ dân sự, kinh tế; ưu tiên bảo vệ quyền tài sản hợp pháp và khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện khắc phục hậu quả".

Áp dụng cụ thể vào trường hợp bà Như Loan, triết lý này đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Ngân sách Nhà nước thu hồi được khoản thiệt hại lớn, doanh nghiệp tránh được nguy cơ sụp đổ hoàn toàn, hàng nghìn cổ đông giữ được niềm tin, và người lao động vẫn có việc làm. Bốn bên cùng có lợi – một kết quả hiếm hoi trong các vụ án kinh tế trước đây.

Tuy nhiên, nhìn sang một số trường hợp khác (như bị cáo chỉ có tài sản chưa thanh khoản), chúng ta lại thấy khoảng cách còn tồn tại. Pháp luật hiện hành chưa có cơ chế phối hợp nhanh chóng giữa các cơ quan để định giá, xử lý tài sản kịp thời. Kết quả là "lòng thành khắc phục" đôi khi chỉ dừng lại ở biên bản, chưa thực sự trở thành tình tiết giảm nhẹ mạnh mẽ. Đây chính là "nút thắt" cần tháo gỡ để công bằng tư pháp được thực thi triệt để hơn.

Những "người khổng lồ" trở lại: Dè dặt nhưng đầy hy vọng

Nhìn rộng ra thương trường, sau những "cơn địa chấn" pháp lý, nhiều tập đoàn lớn đang từng bước tái khởi động: FLC, Tân Hoàng Minh, hệ thống Mường Thanh… Sự trở lại không rầm rộ với pháo hoa và băng rôn, mà lặng lẽ, thận trọng, như bước chân của người vừa trải qua bão tố nhưng vẫn tin vào tương lai.

Mỗi doanh nghiệp trong số đó không chỉ là tài sản của một gia đình hay một nhóm cổ đông. Đó là sinh kế của hàng chục nghìn lao động, là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng quốc gia, và là động lực góp phần vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số mà Đảng và Nhà nước đang hướng tới.

Việc họ tồn tại và phục hồi không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn là minh chứng sống động cho tinh thần "tư pháp là bệ đỡ cho sự ổn định và phát triển".

Hình phạt không phải là kết thúc, mà là cầu nối hồi sinh

Yêu cầu cấp bách của đất nước lúc này là phát triển, là việc làm, là tăng trưởng bền vững (hai con số). Nếu chỉ dùng "nhà tù" làm giải pháp duy nhất cho mọi sai phạm kinh tế – ngay cả những sai phạm không vụ lợi – thì cái giá phải trả sẽ quá đắt: mất đi kinh nghiệm quản trị, đứt gãy hệ sinh thái doanh nghiệp, và giảm sút niềm tin của giới kinh doanh.

Tinh thần chỉ đạo mới nhất từ Trung ương – hướng tới giảm nhẹ hình phạt tù với người phạm tội không vụ lợi và đã khắc phục hậu quả – chính là "cởi trói" cần thiết. Cụ thể, triết lý này chuyển đổi theo ba hướng rõ nét:

Thứ nhất, chuyển trọng tâm từ "tống giam" sang "tối đa hóa thu hồi". Nhà nước không mất đi nguồn lực, xã hội vẫn được bù đắp thiệt hại.

Thứ hai, khuyến khích hợp tác. Doanh nhân thấy rằng hối lỗi và khắc phục hậu quả sẽ mở ra cơ hội tiếp tục cống hiến, họ sẽ chủ động hơn trong việc tháo gỡ nút thắt tài sản.

Thứ ba, cần tháo gỡ thêm "nút thắt" tư pháp, linh hoạt định giá tài sản. Thay vì chờ đợi thanh khoản máy móc, cần cơ chế phối hợp liên ngành để định giá nhanh, công khai, minh bạch – biến tài sản "chết" thành nguồn lực sống.

Đã đến lúc chúng ta nhìn nhận sai phạm kinh tế dưới một lăng kính nhân văn và thực tiễn hơn. Một doanh nhân đã nhận ra lỗi lầm, đã dốc toàn bộ tài sản để bù đắp cho xã hội, thì giá trị của họ khi tiếp tục điều hành doanh nghiệp, tạo ra việc làm và giá trị mới, lớn hơn rất nhiều so với việc ngồi sau song sắt.

Tư pháp hiện đại không phải là nơi khép lại những cuộc đời, mà là nơi mở ra những con đường để cái thiện và sự đóng góp được lên ngôi. Đó chính là tinh thần đổi mới mà Nghị quyết 68 đang dẫn dắt.