Bàn cờ thế giới 2019 hé lộ những gì?

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã có cuộc điện đàm được dư luận đánh giá là tích cực vào dịp chuyển giao giữa năm cũ và năm mới (ngày 29/12/2018). Chủ tịch Trung Quốc hy vọng hai nước sẽ tiến vào một “cung đường” mới để đạt được thỏa thuận có lợi cho đôi bên, cho toàn thế giới, với tiến độ nhanh nhất có thể.

Trên tài khoản twitter cá nhân, Tổng thống Mỹ cũng bày tỏ lạc quan: “Chúng ta đang hướng tới một thỏa thuận. Nếu đạt được, thỏa thuận đó sẽ bao trùm rộng khắp nhiều lĩnh vực và liên quan tới nhiều tranh chấp. Chúng ta đang đạt được những bước tiến lớn”.

“Cái gậy và củ cà rốt”

Trên thực tế, Hoa Kỳ và Trung Quốc đã và đang bị lôi cuốn vào cuộc xung đột trong hệ thống đa phương, kể từ khi chính quyền Trump chiếm chỗ trong Nhà Trắng. Tổng thống và các cố vấn của ông dường như chia sẻ hai định kiến cơ bản về các vấn đề toàn cầu. Thứ nhất, Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh kinh tế và có chiến lược vượt trội mà Mỹ cần ngăn chận. Thứ hai, các tổ chức/định chế quốc tế từng chống lại Hoa Kỳ thì nay cần phải triệt thoái hoặc huỷ bỏ chúng.

Không có gì ngạc nhiên khi các quan chức cấp cao của Mỹ đã đưa hai vấn đề bị cáo buộc nói trên như giả thuyết đàm phán duy nhất. Trung Quốc đang sử dụng hệ thống đa phương để vượt qua Mỹ. Vì vậy, Hoa Kỳ đặt mục tiêu thúc đẩy sự kháng cự lại Bắc Kinh trên nhiều mặt trận, từ phô trương sức mạnh ở Biển Đông đến phát triển trí tuệ nhân tạo và hạn chế ảnh hưởng gia tăng của Trung Quốc trong các định chế đa phương.

Bài liên quan

Trung Quốc sẽ phải trả giá cực lớn trong chiến tranh thương mại

Trên không gian Âu Á rộng lớn, Trung Quốc vẫn sẽ tiếp tục triển khai “Sáng kiến Vành đai và Con đường” (BRI). Tuy nhiên, trong những tháng gần đây, BRI đã giảm bớt sự phô trương chính trị trong nước. Hiện đang có tranh luận giữa các quan chức Trung Quốc về việc sửa đổi một số phương thức nhất định của BRI, bởi vì đã có những phản ứng tiêu cực đối với việc chuyển giao cảng Hambantota của Sri Lanka cho Trung Quốc và những lo ngại về khả năng rơi vào “bẫy nợ” của BRI đối với một số quốc gia. Do đó, chúng ta sẽ bớt thấy không khí hồ hởi từ BRI của Trung Quốc trong năm 2019.

Tuy nhiên, những tham vọng trên các lĩnh vực khác của Trung Quốc vẫn tiếp tục khiến Hoa Kỳ cảm thấy bị đe dọa và phải dè chừng thêm trong những năm tới. Dùng cây gậy và củ cà rốt là một trong những chiến thuật thương thuyết của Tổng thống Donald Trump. Sau khi áp các lệnh trừng phạt thương mại nhắm vào Bắc Kinh và dọa tăng thuế nhiều hơn nữa, ông Trump nay lấy làm phấn chấn trước các cuộc thảo luận mang tính tích cực, nhằm hướng tới một thỏa thuận bao trùm trên nhiều lĩnh vực.

Thế nhưng, khi thách thức Trung Quốc, một cường quốc kinh tế thế giới, thì tổng thống Mỹ luôn nâng cao cảnh giác. Cho dù Donald Trump vẫn duy trì được quan hệ “cá nhân” tốt đẹp với đồng nhiệm Tập Cận Bình, người mà ông đã nói chuyện qua điện thoại nhân dịp đầu năm mới, thì hai nước vẫn không nương tay với nhau trong nhiều hồ sơ đàm phán sắp tới.

Chẳng hạn, Hoa Kỳ, vốn rất chú ý bảo vệ bí mật công nghiệp, đã tố cáo hai “điệp viên nằm vùng” người Trung Quốc đánh cắp thông tin. Trước đó, vụ lãnh đạo của tập đoàn Hoa Vi (Huawei) bị nhà chức trách Canada bắt giữ vì bị nghi ngờ vi phạm lệnh cấm vận Iran để tập đoàn Hoa Vi phát triển ở nước này, cũng đã gây ra nhiều hệ luỵ trong quan hệ ngoại giao tay đôi tay ba.

Cả song lẫn đa phương

Trong bài viết mới đây trên twitter, Trump tỏ ra lạc quan nói rằng mọi tranh chấp giữa hai nước sẽ được giải quyết. Tuy nhiên, với các tham vọng lớn của Trung Quốc, không chỉ trong lĩnh vực thương mại, cuộc đọ sức với Mỹ có thể sẽ còn kéo dài thêm một thời gian nữa. Ngoài ra, các nhà kinh tế tiếp tục băn khoăn về một cuộc suy thoái. Giới phân tích ở Mỹ lo ngại Tổng thốngTrump đang ngày càng thất thường, tỏ ra không bị ràng buộc và những điểm yếu của ông hình như ngày lộ rõ trong các quyết định cuối năm qua.

Liên minh châu Âu (EU) đang đẩy mạnh tiến trình Brexit gồm 2 giai đoạn: giai đoạn một là hoàn tất việc Anh rời EU theo điều 50 của Hiệp ước Lisbon, trong đó cụ thể là các vấn đề về việc Anh phải trả bao nhiêu tiền cho EU, quyền lợi các công dân hai bên được duy trì ra sao và câu chuyện liên quan đến biên giới Bắc Ireland. Nếu việc chia tay được giải quyết, hai bên sẽ sang giai đoạn hai, duy trì thời kỳ quá độ 21 tháng, đến cuối năm 2020 và trong giai đoạn quá độ đó, hai bên sẽ bàn sâu về tính chất mối quan hệ tương lai giữa Anh và EU.

Tình trạng căng thẳng giữa Hoa Kỳ, Nga và các cường quốc khác về vũ khí hạt nhân có nguy cơ phá vỡ cấu trúc của an ninh quốc tế. Các nhà ngoại giao ở Washington và Moscow đang thất vọng về khuôn khổ kiểm soát vũ khí mà các tiền nhiệm của họ đã tạo dựng trong Chiến tranh Lạnh và những năm 1990. Hoa Kỳ sẽ sớm rời khỏi Lực lượng hạt nhân tầm trung (INF), cáo buộc Nga vi phạm các điều khoản đã thoả thuận. Trong khi Moscow bác bỏ những cáo buộc này, cả hai bên sẽ lao vào hiện đại hóa kho vũ khí hạt nhân của họ.

Trong cuộc cạnh tranh song phương này, các cường quốc chia rẽ về cách xử lý, thông qua các cơ chế đa phương, những thách thức của sự phổ biến hạt nhân của Triều Tiên và Iran. Các quan chức châu Âu đang đấu tranh để giữ cho thỏa thuận hạt nhân Iran 2015 tồn tại, sau khi Mỹ rời bỏ hiệp định vào tháng 5/2018. Trong khi Hội đồng Bảo an làm việc cùng nhau để ngăn chặn mối đe dọa hạt nhân của Triều Tiên, thì Trung Quốc và Nga không mấy tin tưởng vào việc cần phải duy trì các biện pháp trừng phạt đầy đủ của Mỹ đối với Bình Nhưỡng trong khi các quan chức Mỹ và Triều Tiên thảo luận về phi hạt nhân hóa.

Liên Hợp Quốc và các tổ chức quốc tế khác phải đối mặt với hai thách thức chiến lược lớn, cộng với nhiều cuộc khủng hoảng công ty con, trong năm tới. Những thách thức chính là tăng cường cạnh tranh giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc trên các diễn đàn đa phương, và sự suy giảm nhanh chóng của khuôn khổ kiểm soát vũ khí hạt nhân một thời. Những mối đe dọa song sinh này có thể làm trầm trọng thêm nhiều cuộc khủng hoảng đang làm dấy lên chính trị toàn cầu, từ câu hỏi hạt nhân của Triều Tiên đến cuộc đấu tranh giành quyền lực ở Trung Đông.

Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres đã gửi đi thông điệp năm với cảnh báo về những khó khăn phía trước. Tuy nhiên, bước sang 2019, Tổng thư ký nói có cơ sở để hy vọng vào hòa bình, ổn định bất chấp các nguy cơ đang tồn tại.Tuy nhiên, ông vẫn không quên cảnh báo, tất cả chúng ta đang trải qua những trắc nghiệm về tình trạng căng thẳng. Biến đổi khí hậu thay đổi nhanh hơn dự tính, chia rẽ địa-chính trị sâu sắc hơn dự báo khiến cho các vấn đề xung đột ngày càng trở nên khó giải quyết hơn.

Bài liên quan

Đông Nam Á bắt đầu “ngấm đòn” chiến tranh thương mại?

Standard Chartered: Việt Nam hưởng lợi rất lớn từ chiến tranh thương mại Mỹ - Trung

Hưởng lợi từ chiến tranh thương mại có phải là quan điểm sai lầm?

Hội nghị G20 và những tác động với chiến tranh thương mại Mỹ-Trung