Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Dung Quất - Bài 2: Hướng tới mô hình đa ngành, bền vững

Định hình trung tâm

Từ nền tảng đã được xây dựng trong nhiều năm, KKT Dung Quất đang bước vào giai đoạn tái định hình với tầm nhìn lớn hơn và tham vọng cao hơn. Trung tâm Lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia không chỉ là một dự án đơn lẻ, mà được kỳ vọng trở thành cấu trúc phát triển mới của ngành năng lượng Việt Nam.

Theo định hướng từ cơ quan chức năng, đề án Trung tâm Lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Dung Quất được xây dựng với mục tiêu hình thành một trung tâm công nghiệp năng lượng tích hợp, bao gồm các lĩnh vực lọc hóa dầu, khí tự nhiên, LNG, điện và năng lượng tái tạo, gắn với phát triển kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon thấp.

Định hướng phát triển của Trung tâm là xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ nhập khẩu, tồn trữ, chế biến dầu khí đến sản xuất năng lượng và các sản phẩm công nghiệp liên quan, phục vụ cả nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Đồng thời, Trung tâm sẽ tích hợp các công nghệ mới như hydro xanh, amoniac xanh, thu giữ carbon và các giải pháp năng lượng sạch nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển dịch năng lượng.

Chia sẻ về phát triển đề án này, ông Nguyễn Văn Tư, Phó Viện trưởng Viện Dầu khí Việt Nam cho rằng, mục tiêu tổng thể là xây dựng Trung tâm công nghiệp - năng lượng sinh thái mang đặc trưng của Petrovietnam, phát triển chuỗi giá trị theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững, phù hợp với định hướng phát triển của địa phương, khu vực và quốc gia.

Trung tâm được định hình theo cấu trúc 5 hợp phần chủ đạo, gồm: lọc - hóa dầu và kho dự trữ; cụm năng lượng sạch; cụm năng lượng xanh; cụm công nghiệp xanh, carbon thấp; cùng hệ thống logistics và dịch vụ hỗ trợ.

Các hợp phần này được thiết kế liên kết chặt chẽ theo mô hình công nghiệp cộng sinh, tối ưu hóa tài nguyên, giảm phát thải, hướng tới mục tiêu dài hạn cắt giảm đáng kể khí CO2 thông qua phát triển hydrogen, amoniac xanh và ứng dụng công nghệ thu hồi, lưu trữ carbon.

Theo ông Tư, giai đoạn đến năm 2030 tập trung triển khai các dự án nền tảng như nâng cấp, mở rộng Nhà máy Lọc dầu Dung Quất; xây dựng kho dự trữ dầu thô quốc gia; phát triển kho nổi LNG; đồng thời hoàn thiện hệ thống cảng biển, logistics và nâng công suất các cơ sở hiện hữu. Dự kiến khoảng 11 dự án với tổng vốn đầu tư khoảng 6 tỷ USD, tạo doanh thu hàng năm tương đương.

Giai đoạn 2031 - 2035 tiếp tục mở rộng các tổ hợp hóa dầu và công nghiệp liên quan, với tổng vốn đầu tư dự kiến 6 - 8 tỷ USD, đóng góp thêm khoảng 3 tỷ USD doanh thu mỗi năm. Sau đó, Trung tâm hướng tới hoàn thiện đầy đủ các hợp phần, với tổng mức đầu tư tích lũy trên 24 tỷ USD, doanh thu ước đạt 8 - 9 tỷ USD mỗi năm.

Tương tự, ông Đặng Hải Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Dầu khí và Than (Bộ Công Thương) thông tin, Trung tâm giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, thông qua việc nâng cao năng lực sản xuất trong nước và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu xăng dầu, sản phẩm hóa dầu.

Bên cạnh đó, Trung tâm được kỳ vọng đóng vai trò tiên phong trong chuyển dịch năng lượng, góp phần hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, với định hướng phát triển các nguồn năng lượng mới như hydro xanh, amoniac xanh.

Đặc biệt, việc tối ưu hóa hạ tầng chiến lược - từ tận dụng cơ sở hiện hữu đến phát triển cảng nước sâu, hệ thống logistics, kết nối khu vực và hạ tầng dùng chung sẽ tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Còn TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam nhấn mạnh, việc hình thành Trung tâm không chỉ nhằm gia tăng năng lực sản xuất, mà còn hướng tới nâng cao tính tự chủ, khả năng chống chịu và năng lực điều tiết của hệ thống năng lượng quốc gia trước biến động khó lường của thị trường thế giới.

Theo ông, Trung tâm cần được phát triển theo hướng tích hợp toàn diện các lĩnh vực: lọc hóa dầu, khí, LNG, điện, năng lượng tái tạo, logistics và môi trường, đi kèm cơ chế đầu tư đủ linh hoạt cho các dự án động lực và hạ tầng dùng chung.

Điểm đến mới cho dòng vốn năng lượng

Việc hình thành Trung tâm Lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất là bước đi mang tính chiến lược, vừa kế thừa nền tảng hơn 16 năm vận hành Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, vừa mở rộng không gian phát triển sang các lĩnh vực năng lượng mới. Đây được kỳ vọng sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn, thu hút dòng vốn đầu tư năng lượng từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Ông Nguyễn Hải Trường, Phó Trưởng Ban Quản lý KKT Dung Quất và các Khu công nghiệp tỉnh Quảng Ngãi cho rằng, theo định hướng, Trung tâm sẽ trở thành tổ hợp công nghiệp năng lượng tích hợp, quy mô lớn, hiện đại, có sự gắn kết chặt chẽ giữa các lĩnh vực lọc hóa dầu, khí, điện và năng lượng mới; qua đó từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị năng lượng khu vực và quốc tế.

Về không gian phát triển, tỉnh Quảng Ngãi đang rà soát, bố trí Trung tâm trong Khu kinh tế Dung Quất theo hướng đồng bộ, liên kết và có tầm nhìn dài hạn. Quy mô nghiên cứu dự kiến khoảng 2.000ha đất liền và 2.700ha mặt nước liền kề, phân bổ tại các khu vực trọng điểm.

Trong đó, khu vực Nhà máy Lọc dầu Dung Quất và vùng phụ cận tiếp tục giữ vai trò hạt nhân cho phát triển công nghiệp - dịch vụ lọc hóa dầu và năng lượng; các khu vực ven biển được định hướng phát triển hạ tầng kho bãi, cảng khí; khu vực phía Tây Khu kinh tế hình thành Trung tâm điện lực; đồng thời bố trí quỹ đất phù hợp để phát triển các khu công nghiệp hóa dầu và năng lượng trong các giai đoạn tiếp theo. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm tính liên kết không gian và khai thác tối đa hệ thống hạ tầng cảng biển, công nghiệp hiện có.

Ông Trường cho biết, về thu hút đầu tư, Trung tâm ưu tiên các nhóm dự án có khả năng tạo lập chuỗi giá trị năng lượng đồng bộ và có chiều sâu. Trọng tâm trước hết là các dự án lọc hóa dầu và hóa chất quy mô lớn, gắn với phát triển tổ hợp hóa dầu sau lọc nhằm nâng cao giá trị gia tăng và đa dạng hóa sản phẩm.

Song song đó là nhóm dự án năng lượng, tập trung vào LNG, điện khí, năng lượng mới và năng lượng tái tạo, phù hợp với xu hướng chuyển dịch năng lượng và yêu cầu giảm phát thải. Các dự án hạ tầng dùng chung như cảng biển chuyên dụng, kho chứa, hệ thống đường ống, trung tâm logistics và trung tâm LNG sẽ được phát triển theo hướng hạ tầng mở, cho phép nhiều doanh nghiệp cùng tham gia khai thác.

Ngoài ra, Trung tâm cũng hướng tới thu hút các dự án công nghiệp hỗ trợ và chế biến sâu, tận dụng tối đa sản phẩm đầu ra của ngành lọc hóa dầu, qua đó từng bước hoàn thiện hệ sinh thái công nghiệp năng lượng.

"Định hướng quy hoạch đồng bộ, tích hợp và có tầm nhìn dài hạn sẽ tạo nền tảng quan trọng để thu hút các nhà đầu tư chiến lược, góp phần đưa KKT Dung Quất phát triển tương xứng với vai trò là trung tâm công nghiệp và năng lượng quan trọng của quốc gia", ông Trường thông tin.

Còn ông Đặng Hải Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Dầu khí và Than khẳng định, việc hình thành Trung tâm sẽ trở thành đòn bẩy kinh tế quan trọng cho Quảng Ngãi và các vùng kinh tế trọng điểm miền Trung. Qua đó, từng bước hình thành mô hình phát triển đa ngành, tích hợp giữa lọc - hóa dầu với các ngành công nghiệp nặng như luyện thép, đóng tàu, cơ khí, cùng các dịch vụ chất lượng cao như tài chính, ngân hàng.

"Trung tâm có thể thu hút các nhà đầu tư chiến lược, tạo sức hấp dẫn đối với dòng vốn FDI chất lượng cao, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam trong bối cảnh áp dụng các cơ chế thuế carbon. Mô hình này cũng tạo hiệu ứng lan tỏa về việc làm, thúc đẩy công nghiệp hóa – hiện đại hóa, góp phần đưa Quảng Ngãi trở thành vùng kinh tế động lực của khu vực miền Trung", ông Đặng Hải Anh nhấn mạnh.

(Còn tiếp)