Quảng Ninh xây dựng Đề án Khu kinh tế số và tri thức tự do

Quảng Ninh đang thúc đẩy một bước đi mới trong chiến lược chuyển đổi số với việc xây dựng Đề án Khu kinh tế số và tri thức tự do Quảng Ninh. Đề án do Ban Quản lý KKT tỉnh phối hợp với Công ty CP Tập đoàn APEC Group xây dựng, đồng thời tham vấn ý kiến chuyên gia thuộc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC). Mục tiêu được đặt ra không chỉ dừng ở việc hình thành một khu kinh tế theo mô hình truyền thống, mà hướng tới kiến tạo một “không gian động lực” dẫn đầu về ứng dụng công nghệ số và kinh tế tri thức ở Đông Nam Á, từng bước phát triển thành thành phố kinh tế số kiểu mẫu, nơi có thể thử nghiệm những mô hình quản trị và công nghệ mới chưa từng triển khai tại Việt Nam.

Theo đề xuất, KKT số và tri thức tự do Quảng Ninh sẽ được hưởng các cơ chế ưu đãi dành cho khu kinh tế theo quy định pháp luật hiện hành, đồng thời nghiên cứu bổ sung những chính sách đặc thù vượt trội để đủ sức cạnh tranh trong thu hút dòng vốn công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và các tập đoàn lớn. Đây là điểm nhấn quan trọng khi nhiều địa phương đang đẩy mạnh các chương trình chuyển đổi số, nhưng thách thức chung vẫn là thiếu cơ chế đủ mạnh để “kéo” các chuỗi giá trị công nghệ cao và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo về địa phương.

Về quy mô không gian, khu kinh tế dự kiến có diện tích gần 26.400ha, trải rộng trên địa bàn 10 xã, phường gồm: Hoàng Quế, Yên Tử, Đông Mai, Tuần Châu, Việt Hưng, Bãi Cháy, Hoành Bồ, Thống Nhất, Quảng La, Cao Xanh. Đề án thiết kế cấu trúc KKT theo 3 phân khu chức năng có tính liên kết và bổ trợ, hướng tới hình thành một hệ sinh thái kinh tế số tương đối hoàn chỉnh – từ nghiên cứu, đào tạo, thử nghiệm đến sản xuất và dịch vụ hỗ trợ.

Phân khu 1 được quy hoạch tại các địa bàn Đông Mai – Tuần Châu – Việt Hưng, diện tích khoảng 5.770ha. Khu vực này dự kiến đóng vai trò “đầu não” về đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực số, với các chức năng như trung tâm R&D AI, cụm đại học quốc tế đào tạo nhân lực số, cùng khu đô thị thông minh ven biển. Nếu triển khai hiệu quả, đây có thể trở thành hạt nhân thu hút đội ngũ nghiên cứu, chuyên gia, kỹ sư công nghệ, đồng thời tạo nền tảng đào tạo bài bản để cung ứng nhân lực cho toàn khu kinh tế.

Phân khu 2 trải trên các địa bàn Việt Hưng, Bãi Cháy, Hoành Bồ, Thống Nhất, Cao Xanh, Quảng La, diện tích khoảng 19.380ha, là phân khu lớn nhất và mang tính “vận hành hệ thống”. Các chức năng dự kiến gồm quản trị thông minh (Digital Twin), trung tâm hành chính số kiểu mẫu, đô thị sinh thái phía Bắc, trung tâm dữ liệu dự phòng (DR) và các hoạt động công nghiệp – dịch vụ logistics hỗ trợ. Với cấu phần này, Đề án cho thấy tham vọng xây dựng không gian đô thị – công nghiệp – dịch vụ dựa trên dữ liệu, nơi quản trị và vận hành được số hóa, đồng thời đảm bảo hạ tầng dữ liệu đủ năng lực dự phòng và an toàn cho các hoạt động kinh tế số quy mô lớn.

Phân khu 3 nằm tại Hoàng Quế – Yên Tử, diện tích khoảng 1.230ha, định hướng phát triển các ngành công nghệ cao mang tính nền tảng như sản xuất bán dẫn và sản xuất linh kiện phần cứng. Nếu phân khu 1 thiên về R&D và đào tạo, phân khu 2 thiên về quản trị số và hạ tầng dữ liệu, thì phân khu 3 là “mắt xích” nhằm tăng năng lực sản xuất, từng bước tham gia chuỗi cung ứng công nghệ cao. Đây cũng là nội dung đòi hỏi chuẩn bị kỹ lưỡng về năng lượng, nhân lực, tiêu chuẩn môi trường – công nghệ và chiến lược thu hút nhà đầu tư chiến lược.

Một trục xuyên suốt của Đề án là việc đề xuất thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù, được mô tả là “vượt trội, chưa có tiền lệ”, nhằm tạo sức hút cạnh tranh để thu hút tập đoàn lớn, nhà đầu tư chiến lược, chuyên gia, kỹ sư, nhân tài công nghệ và lực lượng lao động số trong và ngoài nước. Từ góc độ phát triển vùng, Quảng Ninh kỳ vọng hình thành một “vùng động lực” về kinh tế số và đổi mới sáng tạo, qua đó lan tỏa sang các lĩnh vực khác của nền kinh tế địa phương và đóng góp vào mục tiêu dài hạn của quốc gia.

Để rà soát và hoàn thiện Đề án, Hội đồng Tư vấn cấp tỉnh về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã tổ chức cuộc họp nghe báo cáo các nội dung trọng tâm và đóng góp ý kiến. Cuộc họp do ông Nguyễn Văn Công – Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn cấp tỉnh chủ trì. Tại đây, các thành viên Hội đồng gồm các chuyên gia và nhà khoa học hàng đầu đã tập trung góp ý vào những vấn đề cốt lõi mang tính điều kiện triển khai và tính khả thi.

Nhiều ý kiến nhấn mạnh yêu cầu phải làm rõ nguồn năng lượng phục vụ vận hành KKT, bởi các hoạt động trung tâm dữ liệu, R&D, sản xuất bán dẫn và hệ thống đô thị thông minh đều tiêu thụ năng lượng lớn, đồng thời đòi hỏi độ ổn định cao. Bên cạnh đó, bài toán nguồn nhân lực cũng được xem là yếu tố then chốt: muốn phát triển kinh tế số và công nghệ cao cần hệ sinh thái đào tạo – thu hút – giữ chân nhân tài, đi kèm cơ chế sinh sống và làm việc hấp dẫn.

Hội đồng cũng đề nghị Đề án cần tập trung vào nhiệm vụ trọng tâm, phân chia theo lộ trình, giai đoạn rõ ràng, có các chỉ tiêu mang tính định lượng và khả thi để tránh dàn trải. Đồng thời, cần chỉ ra cụ thể các khó khăn, điểm nghẽn có thể gặp trong quá trình triển khai, từ hạ tầng, thể chế, nguồn lực đến cơ chế phối hợp, để giải pháp đưa ra không mang tính hình thức hay một chiều. Một nhóm nội dung được quan tâm khác là việc xác định nhà đầu tư chiến lược ngay từ sớm nhằm có cơ sở xúc tiến, kêu gọi và xây dựng chuỗi dự án dẫn dắt.

Ngoài ra, các chuyên gia đề xuất cần làm nổi bật tính đặc thù của KKT gắn với tiềm năng và lợi thế khác biệt của Quảng Ninh so với các địa phương khác trong nước và khu vực. Theo đó, việc “định vị” rõ bản sắc của khu kinh tế sẽ giúp tăng sức cạnh tranh, tránh trùng lặp mô hình, đồng thời tạo câu chuyện phát triển đủ mạnh để thu hút các nguồn lực dài hạn.

Kết luận cuộc họp, ông Công đã đánh giá cao các ý kiến tham vấn của chuyên gia, nhà khoa học và đề nghị các sở, ngành, đơn vị liên quan tiếp thu, chỉnh sửa, hoàn thiện nội dung Đề án theo chức năng nhiệm vụ. Lãnh đạo tỉnh cũng bày tỏ kỳ vọng Hội đồng tiếp tục đóng góp thêm ý tưởng và giải pháp, tạo cơ sở để Quảng Ninh hoàn thiện Đề án theo hướng khả thi, hiệu quả, hướng tới mục tiêu xây dựng thành công mô hình KKT số và tri thức tự do, đưa Quảng Ninh trở thành đô thị kinh tế số kiểu mẫu mang tầm khu vực và có khả năng cạnh tranh toàn cầu, đóng góp vào vị thế của Việt Nam trong không gian công nghệ châu Á – Thái Bình Dương.