Luật Đầu tư công: Đẩy mạnh chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Ngày 6/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 8, thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đầu tư công (sửa đổi). Đa số ý kiến các Đại biểu bày tỏ đồng tình với sự cần thiết sửa đổi luật và đề xuất tăng cường phân cấp, phân quyền về quản lý đầu tư công của Chính phủ.

Đại biểu Nguyễn Thị Tuyết Nga (đoàn Quảng Bình) cho ý kiến, việc đẩy mạnh phân cấp, trao quyền, tạo chủ động, linh hoạt trong công tác quản lý đầu tư công là cần thiết. Tuy nhiên, phải bảo đảm nguyên tắc phân công, phối hợp, kiểm soát quyền lực theo quy định của Hiến pháp, pháp luật, nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy trong quản lý đầu tư công. Phân cấp, phân quyền phải phù hợp với vai trò, chức năng, nhiệm vụ và khả năng, điều kiện tổ chức thực hiện.

Đối với quy định phân cấp thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư dự án nhóm B, nhóm C do địa phương quản lý từ HĐND cho UBND cùng cấp như dự thảo là thay đổi lớn, cần có nghiên cứu, đánh giá tác động kỹ, toàn diện.

Đại biểu Hoàng Văn Cường (Đoàn TP. Hà Nội) cũng đề nghị cân nhắc việc phân cấp thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư từ HĐND cho Chủ tịch UBND cung cấp. Bởi HĐND các cấp họp khá thường xuyên và có thể tổ chức họp bất thường, khi cần thiết. Do vậy, không sợ mất thời gian chờ đợi nếu phải trình qua HĐND phê duyệt.

Tuy nhiên, nếu trình qua HĐND phê duyệt, thì dự án buộc phải chuẩn bị kỹ hơn, như vậy khi triển khai sẽ thuận lợi và mang lại hiệu tốt quả hơn. Hơn nữa, việc thông qua HĐND phê duyệt cũng là cơ chế kiểm soát quyền lực, tránh những rủi ro tập vào cho người chịu trách nhiệm vừa phê duyệt chủ trương, vừa xây dựng dự án.

Đại biểu Hoàng Văn Cường đề nghị dự thảo luật nên có quy định cho phép HĐND các cấp được quyết định những giải pháp đặc thù phù hợp với thực tế của địa phương và yêu cầu riêng của từng dự án. Điều này cũng hoàn toàn phù hợp với ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư là trao quyền cho địa phương.

Đồng thời, quy định HĐND có quyền được ủy quyền cho UBND cùng cấp trong việc phê duyệt các dự án thuộc thẩm quyền. Nếu như địa phương nào có nhiều dự án quy mô lớn, như vậy sẽ không chất gánh nặng lên một cấp nào cả.

Đối với việc đề xuất nâng quy mô vốn đầu tư trong tiêu chí phân loại dự án, đại biểu Hoàng Văn Cường cho rằng so với thời điểm bắt đầu có Luật Đầu tư công năm 2015, cho đến nay quy mô nền kinh tế đã tăng lên đến hơn 2 lần. Do vậy, việc đề xuất tiêu chí quy mô vốn của các nhóm A, B, C đề xuất tăng lên 2 lần như dự thảo là phù hợp.

Tuy nhiên, riêng dự án quan trọng quốc gia tăng lên từ 10.000 tỷ đồng lên 30.000 tỷ đồng, tức là 3 lần, ông Cường cho rằng, nên cân nhắc và đề xuất tăng lên 2 lần tương đương như mức tăng của quy mô nền kinh tế.

Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Phát biểu giải trình, làm rõ vấn đề, Bộ trưởng KH&ĐT Nguyễn Chí Dũng nhấn mạnh, phải thay đổi tư duy xây dựng luật, từ chỉ tập trung vào quản lý, sang vừa quản lý, vừa kiến tạo cho phát triển.

"Đây là tư duy thay đổi rất lớn. Quy định pháp luật phải tạo động lực, không gian mới và khơi thông điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực cho phát triển đất nước", Bộ trưởng nói.

Ngoài ra, theo Bộ trưởng, phải chuyển từ phương thức tiền kiểm sang hậu kiểm và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng dẫn kinh nghiệm Trung Quốc, một tỉnh làm được 2.000 km đường cao tốc chỉ trong 3 năm. "Khi hỏi lý do có thể làm được khối lượng lớn trong thời gian ngắn, giá rẻ, họ cho biết là phân cấp mạnh cho địa phương, dám vay và lập các công ty nhà nước để thực hiện các dự án hạ tầng giao thông. Sau khi xây dựng xong thì chuyển cho tư nhân khai thác và thu hồi vốn…".

Theo đó, nếu tiếp tục làm theo tư duy cũ sẽ rất chậm và không đáp ứng được yêu cầu, nên cần phân cấp mạnh hơn.

"Trung ương, Quốc hội, Chính phủ tập trung giữ vai trò kiểm soát, kiến tạo, hoàn thiện thể chế, môi trường đầu tư, đơn giản thủ tục hành chính, giảm xin cho, giảm quyền anh, quyền tôi và đùn đẩy, né tránh", Bộ trưởng nêu quan điểm.

Liên quan đến đề xuất nâng quy mô vốn đầu tư công của dự án quan trọng quốc gia lên 30.000 tỷ đồng (hiện tại là 10.000 tỷ đồng), Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cho biết, tiêu chí dự án quan trọng quốc gia đưa ra từ năm 1997 là 10.000 tỷ đồng, đến nay đã 27 năm chưa được sửa đổi. Trong khi đó quy mô nền kinh tế đã tăng 10 lần so với năm 2000 và 2,5 lần so với năm 2013. Mức trượt giá bình quân từ năm 2020 đến nay là 3% một năm... Vì thế, Bộ trưởng đề nghị giữ quy mô vốn dự án quan trọng là 30.000 tỷ đồng.

Theo Bộ trưởng, việc nâng quy mô vốn đầu tư công của dự án quan trọng quốc gia lên 30.000 tỷ đồng cũng là để tăng phân cấp, phân quyền hơn trong quản lý đầu tư công.

Đối với vấn đề phân cấp thẩm quyền từ HĐND sang UBND quyết định chủ trương đầu tư với dự án nhóm B và C, Bộ trưởng nói Điều 17 của Luật hiện hành đã cho phép, là trong trường hợp cần thiết HĐND có thể giao UBND.

Trên thực tế, có 43 HĐND cấp tỉnh đã phân cấp quyết định chủ trương đầu tư các dự án nhóm B, C cho UBND cùng cấp. Chính phủ cũng lấy ý kiến 63 tỉnh thành và tất cả nhất trí với việc phân cấp này.

Tuy nhiên, ở đây có câu chuyện là có thể có địa phương họp Thường trực của tỉnh để quyết thì có lấy ý kiến cả Hội đồng nhưng có địa phương không lấy ý kiến của Hội đồng. Bộ trưởng cho biết sẽ nghiêm túc tiếp thu, cùng cơ quan thẩm tra nghiên cứu kỹ lưỡng xem phân cấp cho UBND hay giữ nguyên như hiện nay, sau đó, báo cáo Chính phủ và Quốc hội.