Giáo dục tài chính – nền tảng nâng cao nhận thức nhà đầu tư

Tại Hội thảo “Nâng cao nhận thức nhà đầu tư hướng tới nâng hạng thị trường chứng khoán” do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức ngày 17/7, nhiều ý kiến chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục tài chính, đặc biệt trong bối cảnh số lượng nhà đầu tư cá nhân chiếm tới 99% tại Việt Nam.

Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh, Phó Giám đốc phụ trách Ban điều hành Học viện Ngân hàng cho rằng, dù có nhiều động lực tăng trưởng kinh tế, thì hai yếu tố xuyên suốt và nền tảng chính là vốn và con người. Trong đó, phát triển thị trường chứng khoán (TTCK) và nâng cao năng lực tài chính của người dân đóng vai trò rất quan trọng.

Bà Hoàng Anh dẫn lại Quyết định số 149/QĐ-TTg năm 2020 của Thủ tướng Chính phủ về phát triển tài chính toàn diện quốc gia – một chính sách quan trọng thể hiện mục tiêu đưa tài chính đến gần hơn với người dân, qua đó xây dựng một xã hội hiểu biết tài chính, có khả năng đưa ra các quyết định hợp lý liên quan đến tài chính cá nhân.

"Một trong những nhiệm vụ trọng tâm mà chúng ta phải thực hiện để nâng cao nhận thức nhà đầu tư chính là giáo dục tài chính cho toàn dân, đưa giáo dục tài chính cá nhân trở thành một phần trong chương trình giáo dục quốc gia. Việc này càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh số hóa và sự xuất hiện của nhiều sản phẩm tài chính phức tạp", bà Hoàng Anh nhấn mạnh.

Từ giảng đường đến thực tiễn

PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh cho biết, Học viện Ngân hàng đang triển khai nhiều chương trình cụ thể, bao gồm các khóa đào tạo ngắn hạn cho các đối tượng yếu thế như phụ nữ vùng cao, học sinh ở vùng sâu vùng xa, công nhân khu công nghiệp... Đặc biệt, chương trình đào tạo “Hoạch định và tư vấn tài chính cá nhân” đang được thiết kế để cung cấp cho thị trường lực lượng chuyên viên tư vấn tài chính làm việc trong các ngân hàng, tổ chức tài chính.

"Chúng tôi muốn sinh viên nhận thức về đạo đức ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, bởi lĩnh vực tài chính rất đặc thù, đòi hỏi người tham gia thị trường phải hành xử có trách nhiệm", Bà Hoàng Anh chia sẻ.

Song song, Học viện cũng tiến hành nghiên cứu về tác động của hiểu biết tài chính đối với hành vi đầu tư, từ đó làm cơ sở xây dựng các chương trình giáo dục phù hợp hơn với từng nhóm đối tượng.

"Chúng ta có hàng triệu nhà đầu tư cá nhân đến từ nhiều ngành nghề, không chỉ khối kinh tế mà còn cả kỹ thuật, nông nghiệp… Vì vậy, cần những giải pháp giáo dục tài chính có hệ thống, bài bản và bắt đầu từ sớm – thậm chí từ bậc tiểu học", bà Hoàng Anh đặt vấn đề và cho biết đã có đơn vị đặt hàng Học viện biên soạn sách giáo dục tài chính cá nhân dành cho học sinh từ lớp 1 đến lớp 12, đưa vào chương trình ngoại khóa như một hướng đi căn cơ và bền vững.

Tài chính toàn diện – chìa khóa thu hẹp khoảng cách nhận thức

Đồng tình với các ý kiến trên, ông Võ Hoàng Hải, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Nam Á bổ sung thêm một khía cạnh từ góc nhìn ngân hàng là tài chính toàn diện không chỉ là tiếp cận mà còn là hiểu biết và sử dụng hiệu quả dịch vụ tài chính.

"Nhiều người dân, đặc biệt ở vùng sâu vùng xa, lao động phi chính thức, công nhân khu công nghiệp… chưa được tiếp cận đầy đủ dịch vụ tài chính. Họ cũng chính là những nhà đầu tư yếu thế nhất khi bước chân vào thị trường chứng khoán", ông Hải nhấn mạnh.

Theo đó, đại diện Nam Á khuyến nghị, thông qua chuyển đổi số, ngân hàng có thể rút ngắn khoảng cách về địa lý và chi phí, giúp các nhóm yếu thế dễ dàng tiếp cận dịch vụ tài chính hơn. Tuy nhiên, cần đi kèm là nền tảng thông tin minh bạch, công bằng và các chương trình trang bị kiến thức tài chính cá nhân để giúp họ chủ động hơn trong quyết định đầu tư.

Bên cạnh đó, để thị trường phát triển bền vững, cần cơ chế bảo vệ nhà đầu tư cá nhân, đặc biệt sau các cuộc khủng hoảng niềm tin gần đây liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp hay bảo hiểm. “Không chỉ tiếp cận, mà còn phải giúp nhà đầu tư hiểu được quyền lợi và rủi ro, từ đó nâng cao niềm tin vào thị trường”, ông Hải nhấn mạnh.

Ngoài ra, Phó TGĐ Nam Á Bank cũng cho rằng, cần có cách tiếp cận nâng cao nhận thức nhà đầu tư cá nhân thông qua các công ty quản lý quỹ. Ngành quản lý quỹ còn dư địa rất lớn với thị trường đặc thù như Việt Nam. Và chính sự phát triển mạnh của ngành quỹ sẽ dần giúp tăng niềm tin của nhà đầu tư đối với thị trường.

Nâng cao nhận thức nhà đầu tư là một trong những trụ cột quan trọng trong Chiến lược phát triển TTCK đến năm 2030. Để thị trường chứng khoán Việt Nam thực sự vươn lên tầm cao mới, bên cạnh yếu tố kỹ thuật và thể chế, cần một nền tảng căn cơ hơn – đó là một thế hệ nhà đầu tư có hiểu biết, có khả năng phân tích và đầu tư bài bản. Giáo dục tài chính, bắt đầu từ nhà trường và cộng đồng, chính là lời giải lâu dài và bền vững cho mục tiêu nâng hạng thị trường.