Đường sắt cao tốc qua miền Trung: Nơi xin giảm vốn, nơi cần hơn 10.000 tỷ đồng

Tại TP. Huế, Ban QLDA Đầu tư xây dựng khu vực 3 vừa có văn bản gửi Ban QLDA Thăng Long (Bộ Xây dựng) và Sở Xây dựng thành phố về việc điều chỉnh kế hoạch vốn năm 2026 cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phục vụ dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam đoạn qua phía Nam địa bàn.

Theo kế hoạch, năm 2026, đơn vị này được bố trí hơn 1.558 tỷ đồng để thực hiện công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) và xây dựng các khu tái định cư. Trong đó, vốn dành cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là khoảng 1.381 tỷ đồng, phần còn lại phục vụ xây dựng hạ tầng.

Tuy nhiên, đến nay việc triển khai vẫn chưa thể thực hiện. Nguyên nhân là chủ đầu tư dự án, Ban QLDA Thăng Long chưa bàn giao hồ sơ mốc giới và cọc GPMB cho địa phương.

Theo dự kiến, việc bàn giao này phải đến quý III/2027 mới hoàn thành. Điều này khiến toàn bộ công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật trong năm 2026 không thể triển khai.

Do vậy, Ban QLDA Đầu tư xây dựng khu vực 3 đã kiến nghị giảm kế hoạch vốn 1.381 tỷ đồng trong năm 2026 để điều chuyển cho các dự án cấp thiết khác, tránh tình trạng nguồn vốn "để không".

Dù chưa thể triển khai các bước tiếp theo, TP. Huế đã hoàn thành một số công việc chuẩn bị ban đầu. Cụ thể, đơn vị đã cắm 286 mốc giải phóng mặt bằng ngoài thực địa, với kinh phí khoảng 415 triệu đồng và bàn giao cho các địa phương quản lý.

Trái với Huế, tại Quảng Trị, nhu cầu vốn cho công tác giải phóng mặt bằng lại ở mức rất lớn. Theo UBND tỉnh, dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam đoạn qua địa bàn có chiều dài hơn 190 km, chiếm dụng khoảng 1.871 ha đất, với quy mô gồm 2 ga hành khách, 4 trạm bảo dưỡng và nhiều công trình hạ tầng đi kèm.

Tổng nhu cầu vốn phục vụ GPMB tại Quảng Trị được ước tính hơn 18.843 tỷ đồng. Riêng trong năm 2026, địa phương đã đăng ký nhu cầu vốn ngân sách Trung ương hơn 10.278 tỷ đồng.

Tuy vậy, dù "khát vốn", Quảng Trị cũng dự báo việc giải ngân trong năm 2026 sẽ khó khả thi. Tỉnh Quảng Trị cho biết, theo Nghị quyết số 98, công tác bồi thường và di dời hạ tầng chỉ được thực hiện sau khi chủ đầu tư bàn giao hồ sơ và cắm mốc thực địa.

Tuy nhiên hiện tại, Bộ Xây dựng vẫn đang trong quá trình lựa chọn tư vấn lập báo cáo khả thi, dự kiến đến quý I/2027 mới bắt đầu bàn giao mốc giới GPMB. 

Hơn 80 đơn vị tư vấn muốn tham gia dự án đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam

Mới đây, Bộ Xây dựng đã tổ chức chương trình roadshow giới thiệu gói thầu tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi (FS), bao gồm thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED) cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam.

Sự kiện thu hút hơn 80 đơn vị tư vấn trong và ngoài nước tham gia, cho thấy mức độ quan tâm lớn đối với dự án hạ tầng chiến lược này.

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng, dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ về phát triển kinh tế - xã hội mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tăng cường kết nối vùng.

Bộ Xây dựng cho biết sẽ ưu tiên lựa chọn các đơn vị tư vấn có kinh nghiệm thực tiễn trong thiết kế đường sắt tốc độ cao, đồng thời khuyến khích mô hình liên danh giữa tư vấn quốc tế và trong nước nhằm tận dụng thế mạnh của cả hai bên.

Theo Ban QLDA Thăng Long, dự án có tổng chiều dài khoảng 1.541 km, nối từ ga Ngọc Hồi (Hà Nội) đến ga Thủ Thiêm (TP.HCM), đi qua 15 tỉnh, thành phố.

Tuyến đường được thiết kế đường đôi, khổ 1.435 mm, tốc độ 350 km/h, với 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 1,7 triệu tỷ đồng (tương đương 67,34 tỷ USD).

Theo kế hoạch, dự án sẽ được khởi công trong giai đoạn từ quý IV/2026 đến quý IV/2028 và cơ bản hoàn thành vào năm 2035. Công tác giải phóng mặt bằng được tách thành các dự án độc lập do địa phương thực hiện, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2028.

Việc lựa chọn tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi dự kiến hoàn tất trong tháng 6/2026, với báo cáo giữa kỳ được trình vào tháng 6/2027.

Khi các địa phương đã sẵn sàng về nguồn lực nhưng vẫn phải “chờ” hồ sơ từ chủ đầu tư, bài toán giải phóng mặt bằng của dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam vì thế không chỉ là câu chuyện vốn, mà còn là vấn đề điều phối và tiến độ ở cấp quốc gia.