Đầu tư cho chương trình nông thôn mới: Vốn nhà nước chỉ là vốn 'mồi'

Gần 3 triệu tỷ đồng xây dựng nông thôn mới

Thông tin tại Hội nghị Đánh giá kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025; định hướng thực hiện giai đoạn 2026-2030 sáng 20/2, ông Ngô Trường Sơn, Chánh Văn phòng điều phối nông thôn mới Trung ương (Bộ NN&PTNT) cho biết, tổng vốn ngân sách Trung ương bố trí thực hiện Chương trình giai đoạn 2021-2025 đã được Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội phê duyệt là 41.682 tỷ đồng, trong đó: Vốn đầu tư phát triển là 32.050 tỷ đồng (bao gồm: vốn trong nước: 30.000 tỷ đồng, vốn nước ngoài 2.050 tỷ đồng), vốn sự nghiệp là 9.632 tỷ đồng.

Về vốn phân bổ và huy động cho Chương trình, lũy kế đến tháng 31/12/2024 là khoảng 2.919.466 tỷ đồng, trong đó: Vốn ngân sách Trung ương bố trí trực tiếp để thực hiện Chương trình là 32.109,62 tỷ đồng (chiếm 1,1%); Vốn ngân sách địa phương là 265.194,36 tỷ đồng (chiếm 9,1%); Vốn lồng ghép từ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2030, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 - 2025, các Chương trình, dự án khác thực hiện trên địa bàn nông thôn để hỗ trợ hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới là khoảng 204.230,7 tỷ đồng (chiếm 7%); Vốn tín dụng dự kiến khoảng 2.153.719,3 tỷ đồng (chiếm 73,8%); Vốn doanh nghiệp dự kiến khoảng 151.483 tỷ đồng (chiếm 5,2%); Huy động đóng góp tự nguyện của người dân và cộng đồng dự kiến khoảng 112.729,45 tỷ đồng (chiếm 3,9%).

Như vậy vốn cho chương trình nông thôn mới chủ yếu là vốn tín dụng (gần 74%), vốn có nguồn gốc "nhà nước" (ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương, các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình dự án khác) chiếm khoảng 17,2%. Doanh nghiệp và người dân đóng góp hơn 9%.

Theo ông Ngô Trường Sơn, phần lớn ngân sách địa phương các cấp (tỉnh, huyện, xã) đầu tư trên địa bàn nông thôn đều ưu tiên tập trung hỗ trợ để hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới (cấp huyện, xã…). Đặc biệt, phong trào "Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới" tiếp tục tạo được sự lan tỏa rộng rãi, đi vào chiều sâu, được cả hệ thống chính trị và mọi tầng lớp nhân dân đồng tình, hưởng ứng và tích cực tham gia. Do đó, sau hơn 3 năm triển khai, thực hiện, cả nước đã huy động được hơn 2,9 triệu tỷ đồng đầu tư cho phát triển khu vực nông thôn, là khu vực thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.

Nông dân là chủ thể

Nhìn lại quá trình 15 năm thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, nguyên Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát khẳng định, thành tựu quan trọng nhất là Chương trình đã làm thay đổi nhận thức trong nông dân và xã hội về phát phát triển nông thôn, khắc phục một bước lớn tính ỷ lại vào sự hỗ trợ của nhà nước; Xây dựng nông thôn mới trở thành phong trào sâu rộng…

"Để có 1 đồng tăng trưởng thì phải đầu tư vào nền kinh tế 6 đồng, nhưng ở khu vực nông thôn chỉ cần 3 đồng. Nguyên lý này không chỉ đúng cách đây 20- 30 năm mà bây giờ vẫn vẫn đúng. Nhà nước bỏ ra 1 đồng thì người dân bỏ ra 3 đồng, thậm chí có nơi bỏ ra 6- 9 đồng. Do đó, nếu nghĩ Chương trình nông thôn mới như chương trình đầu tư của nhà nước thì sẽ thất bại…", nguyên Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát quả quyết.

Xây dựng NTM không phải không phải là một đích đến mà là một hành trình liên tục đổi mới, sáng tạo và phát triển. Chúng ta không chỉ cần một nông thôn "mới" về hình thức mà phải còn mới trong tư duy, mới trong cách làm mới, trong tổ chức sản xuất và phát triển cộng đồng.

Đồng tình với quan điểm này, nguyên Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường cũng nhấn mạnh: "Quan điểm đầu tư phải coi nông thôn là tiềm năng phát triển, đây là thế mạnh, đặc thù của Việt Nam. Thời gian tới phải hiệu triệu được cả xã hội vào cuộc…"

Trong khi đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan trăn trở với câu hỏi: "Nông thôn mới là của ai"? Theo ông, đây không chỉ là một chương trình mục tiêu quốc gia mà còn là một cuộc chuyển mình sâu sắc của nền nông nghiệp, của những vùng quê và của mỗi người dân nông thôn Việt Nam.

"Sau hơn một thập kỷ triển khai, chương trình xây dựng nông thôn mới đã mang lại nhiều thành quả đáng tự hào. Chúng ta đã có những con đường bê tông sạch đẹp, những ngôi trường khang trang, những hợp tác xã hoạt động hiệu quả. Nhưng nông thôn mới không chỉ dừng lại ở đó. Chúng ta không thể đo lường sự phát triển của nông thôn chỉ bằng những con số hay danh hiệu, mà quan trọng hơn là bằng sự thay đổi tư duy, bằng chất lượng cuộc sống và sự hạnh phúc của người dân…, ông Lê Minh Hoan phát biểu.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng bày tỏ, giá như mỗi làng có quy hoạch nông thôn mới treo ở đầu làng để mọi người cùng tham khảo, cùng tham gia xây dựng nông thôn mới. "Quy hoạch là động lực phát triển chứ không phải chỉ căn cứ vào đó làm điện, đường, trường, trạm… Nông thôn mới không chỉ là cơ sở hạ tầng, mà còn là nền tảng tri thức và sự kết nối..., ông Lê Minh Hoan trăn trở.

Đề xuất định hướng xây dựng nông thôn mới mới giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2040:
Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan: Xây dựng cộng đồng nông thôn tri thức - đưa tri thức về làng quê; Phát triển kinh tế nông thôn gắn với bảo tồn và phát huy nghề truyền thống; Thúc đẩy du lịch nông nghiệp, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo; Phát triển kinh tế trang trại, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị; Xây dựng một nông thôn đáng sống, hài hòa giữa truyền thống và hiện đại.
Nguyên Bộ trưởng Cao Đức Phát: Đẩy mạnh phát triển kinh tế nông thôn theo hướng chuyển đổi xanh, chuyển đổi số đủ sức tạo việc làm và nâng cao nhanh thu nhập tại chỗ cho dân cư nông thôn, ngang bằng với thu nhập ở khu vực đô thị; Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; Quyết liệt bảo vệ và cải thiện môi trường, nâng cao khả năng thích ứng và chống chịu trước biến đổi khí hậu; Tiếp tục nâng cấp cơ sở hạ tầng, dịch vụ nông thôn đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và đời sống hiện đại gắn với đô thị hóa.